Adi bin Musafir

Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Mandenizm ve Gnostisizm ile alâkalı bir dizidir.
Yezdânizm
"Yirmi Bir Işınılı Sarı Renkli Güneş" (Yirmi Bir rakkamının Yezdânizm’in antik dinî uygulamalarındaki konumu çok mühimdir.)
Şubeleri
Yezîdîler (Êzidîtî) Işık Alevîleri / Çınarcılık (Êlewîtî) Yâresânîler / Ehl-i Hakk (Yâresânîtî)
Êzidîlik’te önemli şâhsiyetler
Şeyh ‘Adî bin Musâfir el-Umavvî (Şêx Adî)  · Yezid bin Muâviye bin Ebu Süfyan bin Harb Sultân Êzi (Yerin Nûr’u ve insanlığın sevinci)  · Hazreti Ali’nin kâtili İbn-i Mûlcem (Kutlu kişilik)
Yezidî mûkaddesâtı ve dinî metinleri
Azda  · Melek Tavus (Tawûsê Melek) Yezidiler’in Vâhiy Kitâbı (Kitêba Cilwe) Ezidilik Kara Kitâbı (Mishefa Reş) Azazil  · Şahid bin Car
Chinarisme-Êlewîtî Nazâriyesi Yapıtaşları
Sümerler ·Hititler ·Hitit dini ·Hititçe ·Geç Hititler  ·Hitit mitolojisi ·Luvîler ·Luvi Krallığı ·Luvice  ·Pelasglar ·Frigler ·Frigya · Lidyalılar ·Lidya  ·Nebatiler ·Keldaniler ·Paulus ·Paulusçuluk  ·İbraniler ·Kabalizm ·Bogomilizm ·Paganizm
Yâresânîlik’te önemli şâhsiyetler
Ali İbn-i Ebâ Tâlib Merkedî (Elî) Sultan Sahak (Siltan Sahak)
Yâresânî mûkaddesâtı ve dinî metinleri
Havândagâr ·Kelâm-ı Serencâm (Goranice)
Yezdânizm Müntesipleri
Kürt Alevîleri  · Yâresânîler  · Yezîdîler  · Êlewîtî-Chinarisme nazâriyesi tâkipçileri
Kürt Yezdânîliği’nde ortak i’tikatlar
Tenasüh  · Hulûl  · Ezoterizm  · Gnostisizm
Gnostik-Kürt Yezdânîliği’nin ortak kültürü
Mazdaizm  · Nevruz  · Zerdüşt  · Işıkçılık
Yezdânîler’in iskân edildiği ülkeler
İran  · Irak - Kürdistan Bölgesel Yönetimi  · Türkiye  · Suriye  · Almanya  · Ermenistan  · Rusya  · Azerbaycan
Yezdân’îyye ile alâkalı konular
Yezdânizm, Ghulat-i Şîʿa ve Kürt Alevîliği • Gnostik Manichéisme • Bouddhisme

Adi bin Musafir veya Adi bin Müsafir veya Adi bin Misafir, (Arapça: عدي بن مسافر الاموي; Şeyh ‘Adî bin Musâfir el-Umavvî, Kürtçe: Şêx Adîyê Şamiyê kurrê Misafirî / Musafir'in oğlu Şamlı Şeyh Adi, Şêx Adî Lalişê / Laliş'li Şeyh Adi; d. 1075 - ö. 1162) Ezidilik dinî inancı ve "Adâvv’îyye" Sufi tarikâtının kurucusu. Şeyh Adi olarak da bilinir.

Şeyh Adi Tapınağı

Hayâtı

Şeyh Adi, 1075'de Bekaa Vadisinde dünyaya geldi. İmam Gazali ile Kadiri tarikâtının kurucusu olan Abdülkâdir Geylânî'den de etkilendi. 1116'da Mekke'yi ziyaret ettikten sonra, Kuzey Irak'a Laliş'e gelip eski Manatsır'a yerleşti.

Adâvv’îyye Sufi tarikâtı

Şeyh ‘Adî bin Musâfir el-Umavvî 12. yüzyılda, Zerdüştlük içeren farklı mahâllî dinî Kürt inaçlarını İslâm Sufiliği ile kaynaştırmak suretiyle Yazdâniliğin kolllarından biri olan ve "Êzidîtî" dinînin temelini teşkil eden "Adâvv’îyye" Sufi tarikâtını kurdu. Başlangıç dönemlerinde Yezidiler, Moğolların istilasında oluşan "Güç boşluğu"ndan istifâde ederek Şeyh Adî'nin felsefî görüşlerinin ışığı altıda kendi dinlerini geliştirdiler.

Adâvv’îyye tarikâtı silsilesi

• Şeyh ‘Adî bin Musâfir el-Umavvî
• Şeyh Sekhr Ebû’l-Bereket,
• Sheikh Adi ibn Sakhr
• Şeyh el-Hasan ibn ‘Adî,
• Şeyh Şerâf ed-Dîn bin el-Hasan
• Şeyh Fakhr ed-Dîn bin Adî
• Bilinmiyor

Vefâtı

Ocak 1162'de vefât ederek Laliş'teki dergâha gömüldü. Bu yüzden Laliş, Yezidiler için kutsal toprak oldu. Şeyh Adi'nin vefâtından sonra yeğeni Şeyh Sekhr Ebû’l-Bereket yerine geçti.

Ayrıca bakınız

• İmamet
• İmamiye
• Caferilik
• Karmatîlik
• Bâtınîlik
• İsmailîlik
• Nizarîlik
• Mustâlîlik
• Dürzîlik
• Nusayrîlik
• Vefâîlik
• Babailik
• Safeviyye
• Kızılbaşlık
• Alevîlik
• Hurufîlik
• Bektaşîlik
• Dedebabalık
• Alicilik
• Harabatîlik
• Babilik
• Bahailik
• Yarsanizm
• Sâbiîlik
• Ezidilik
• Mani dini
• Nebatiler
• Işıkçılık
• Luvi mitolojisi
• Gnostisizm
• Zerdüştlük
• Zurvanizm

Kaynakça

• Mehmet Sait ÇAKAR: Yezidilik. Tarih ve Metinler. Vadi Yayinlari, Ankara 2007, ISBN 975-6768-87-7.

Dış bağlantılar

• An Inquiry into the Religious Tenets of the Yezeedees (George Percy Badger, 1852)
• Dunyadinleri.com Türkçe Dinlerin Tarafsız Buluşma Adresi
• Alternatifforum
• Devil Worship: The Sacred Books and Traditions of the Yezidiz (Isya Joseph, 1919)
• Peacock Angel: Being Some Account of Votaries of a Secret Cult and Their Sanctuaries (E.S. Drower, 1941)
• Yezidism: Its Background, Observances and Textual Tradition (Philip G. Kreyenbroek, 1995)
• Shaikh ‘Adi, Sufism and the Kurds (Zourab Aloian)
• 'Al-Hallaj in Kurdish Tradition', al-Hallaj gazetesi köşe yazısı)
• 'Being Yezidi, Ermenistan'ın Yezidi kimlik politikası üzerine', (Onnik Krikorian, 2004)
• Lost in Translation (Michael Yon tarafından Irak'ın Yezdinar köyünde yapılan rüportaj, Haziran 6, 2005)
• 'The Beginning of the Universe, photos and a description of Yezidi life in Lalish, Iraq' (Michael J. Totten, February 22, 2006)
• 'Armenia: Yezidi Identity Battle', Institute for War & Peace Reporting (Onnik Krikorian, 2 November 2006)
• Yezidi Web Wayback Machine)

Başvuru kitapları

Kürt Alevîleri

• Bumke, Peter (1979). "Kizilbaş-Kurden in Dersim (Tunceli, Türkei). Marginalität und Häresie." Anthropos 74, 530-548.
• Gezik, Erdal (2000), Etnik Politik Dinsel Sorunlar Baglaminda Alevi Kurtler, Ankara.
• Van Bruinessen, Martin (1997). "Aslını inkar eden haramzadedir! The Debate on the Kurdish Ethnic Identity of the Kurdish Alevis." In K. Kehl-Bodrogi, B. Kellner-Heinkele, & A. Otter-Beaujean (eds), Syncretistic Religious Communities in the Near East (Leiden: Brill).
• Van Bruinessen, Martin (1996). Kurds, Turks, and the Alevi revival in Turkey. Middle East Report, No. 200, pp. 7–10. (NB: The online version is expanded from its original publication.)
• White, Paul J. (2003), “The Debate on the Identity of ‘Alevi Kurds’.” In: Paul J. White/Joost Jongerden (eds.) Turkey’s Alevi Enigma: A Comprehensive Overview. Leiden: Brill, pp. 17–32.