Yunanistan tarihi

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Yunanistan'ın ilk sakinlerine sıklıkla Pelasgi, yani "deniz halkı" denirdi. Yarımadanın bu sakinleri kuzeyden göçen işgalcilerin etkisi ile güneye kaçtılar. Birbiri ardı sıra gelen işgallerle güney kıyılarına ve Ege Adaları'na yayıldılar. MÖ 3200 civarında bölgeye yeni gelenler birlikte zamanla Yunancaya dönüşen bir Hint-Avrupa dili getirdiler.

Antik Yunanistan (Yunanca: Yunan=Ίωνες) MÖ 2. yüzyılda da Roma İmparatorluğu'nun hakimiyetine girerek ortadan kalktı.[1]

Roma İmparatorluğu'nun 4. yüzyılda bölünmesiyle de 1821'e kadar Doğu Roma ve Osmanlı İmparatorluklarının başkenti olan Konstantinopolis / İstanbul tarafından yönetildi.[2] Antik kültürler ve politeist dinler bu dönemlerde yerini Orta Doğu kaynaklı dinler olan Ortodoks Hıristiyanlığa,[3] 13.-14. yüzyıllardan sonra da Müslümanlığa bıraktı.

Günümüzdeki modern Yunanistan, 1821'de Osmanlı Devleti'nin İngiltere, Fransa ve Rusya karşısında aldığı yenilgiler sonucu, bu imparatorlukların koruma bölgesi olarak, İstanbul'un idaresinden koparılan Mora Yarımadası ve Atina'dan ibaret küçük bir bölgede 'Yunan Krallığı' adı altında kuruldu.[4] İlk Yunan Kralı olarak da Bavyeralı aristokrat aileden gelen Otto isminde bir Alman atandı.[5]

Daha sonraki yıllarda İngiliz ve Fransız yöneticiler, onlar açısından bu kabul edilemez durumu, Rumların doğuya olan benzerliğini, doğu düşmanlığına dönüştürmeyi başardılar.

Daha sonraki yıllarda İstanbul, savaş yenilgileri neticesinde, savaş galibi imparatorlukların baskılarıyla, Atina'ya şu bölgeleri vermeye mecbur kaldı:

1877-78 Rus harbi yenilgisi, verilen bölge: Tesalya, Orta Yunanistan

1912-13, Balkan Savaşları, verilen bölge: Selanik, Girit, Midilli, Sisam adaları

1918, 1. Dünya Savaşı yenilgisi, verilen bölge : Batı Trakya

1946'da, İtalya'nın 1912'de Osmanlı Devleti'nden almış 12 adanın, İngiltere'nin olmasıyla, bu adalar da Atina yönetimine geçtiğinde, Atina yönetimi 1821-1946 arasındaki 125 senede, hep savaş galibi emperyal devletlerin yanında yer alarak, İstanbul aleyhine, topraklarının yüzölçümünü yaklaşık 10 misline çıkarmayı başarmıştı.

Makedon Büyük İskender'in Feth Ettiği Topraklar

Yunanistan'ın kısa tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yunanistan'ın kısa tarihi özetle şöyledir;

Antik Yunanistan (MÖ 1100-146)[değiştir | kaynağı değiştir]

Dodona Antik Tiyatrosu

Antik Yunanistan tarihi Yunanistan tarihinde Karanlık Çağlardan Klasik Antik Çağın sonuna (y. MS 600) değin süren tarihsel dönemi kapsamaktadır. Yaygın kullanımda Roma İmparatorluğu döneminden önceki tüm Yunan tarihini ifade etmektedir ancak terim tarihçiler tarafından daha kesin bir dönemi ifade etmek için kullanılır. Bazı yazarlar Minos ve Miken uygarlıkları dönemini de bu dönem içine dahil ederken diğer bazı yazarlar ise bu toplumların ileriki yıllardaki Yunan kültürlerinden çok farklı olduklarını ve ayrı bir kategoride değerlendirilmeleri gerektiğini savunmaktadırlar. Geleneksel tarihyazımında Antik Yunan döneminin başlangıcı olarak MÖ 776'da Olimpiyat Oyunları'nın ilk defa düzenlendiği tarih kabul edildi ancak çoğu tarihçi günümüzde dönemin başlangıç tarihini MÖ 1000 yılına değin dayandırmaktadır.

Klasik Yunan döneminin sonu için geleneksel tarih Büyük İskender'in MÖ 323'teki ölümüdür. Bunu izleyen dönem Helenistik Dönem olarak adlandırılır. Herkes Klasik Yunan ve Helen dönemlerini ayrı olarak ele almaz; ancak bazı yazarlar Antik Yunan uygarlığını MS 3. yüzyılda Hristiyanlığın gelişine kadar devam eden bir süreklilik olarak ele alırlar.

Antik Yunanistan, çoğu tarihçi tarafından Batı medeniyeti kültürünün temeli olarak kabul edilmektedir. Yunan kültürü, kendi versiyonunu Avrupa'nın birçok yerine taşıyan Roma İmparatorluğu'nda güçlü bir etkiydi. Antik Yunan uygarlığı, modern dünyanın dili, siyaseti, eğitim sistemleri, felsefesi, sanatı ve mimarisi üzerinde, özellikle Batı Avrupa'daki Rönesans döneminde ve yine 18. ve 19. yüzyıl Avrupa ve Amerika'sındaki çeşitli neo-klasik canlanmalar sırasında son derece etkili olmuştur.

Roma Yunanistanı (MÖ 146-MS 324)[değiştir | kaynağı değiştir]

Patra'daki Roma Odeionu

Askeri olarak Yunanistan'ın kendisi Romalıların bölgeyi feth etmesine değin geriledi ancak kültürel açıdan Yunan kültürü Roma yaşantısını fethedecekti. Korint'in Roma generali Lucius Mummius tarafından MÖ 146 yılında yağmalanıp ele geçirilmesi geleneksel tarih yazımında Yunanistan'daki Roma yönetiminin başlangıcı olarak kabul edilmesine rağmen kral Perseus tarafından yönetilen Makedonya, Roma generali Aemilius Paullus'un MÖ 164 tarihinde Pitna'da Perseus'u yenilgiye uğratmasından beri halihazırda Roma yönetimi altında idi.

Romalılar bölgeyi dört küçük cumhuriyete böldüler ve MÖ 146'da Makedonya başkenti Selanik olan resmi bir eyalet haline geldi. Geri kalan Yunan şehir devletleri de yavaş yavaş sonunda Roma'ya saygılarını sundular ve de jure özerklikleri son bulmuş oldu. Romalılar, bölgenin geleneksel siyasi yönetim şeklini ortadan kaldırmak için herhangi bir girişimde bulunmayarak yerel yönetimi Yunanlılara bırakmışlardır. Atina'daki agora, sivil ve politik yaşamın merkezi olmaya devam etti.

İmparator Caracalla'nın 212 yılında yayınladığı Antoninianus Anayasası vatandaşlık hakkını İtalya dışındaki bütün özgür yetişkin erkekleri kapsayacak şekilde genişletti ve bölgesel tebaanın statüsü başkent Roma ile eşit olacak şekilde yükseltilmiş oldu. Bu kanunun önemi politik değil tarihseldir. Bir zamanlar Latium'dan tüm İtalya'yı kapsayacak şekilde yayıldığı gibi, devletin ekonomik ve adli mekanizmalarının tüm Akdeniz'de uygulanabileceği fikri entegrasyonun temelini oluşturdu. Elbette entegrasyon uygulama aşamasında tek tip bir şekilde gerçekleşmedi. Yunanistan gibi zaten Roma ile bütünleşmiş toplumlar, Britanya, Filistin ya da Mısır gibi uzaktaki çok fakir ya da çok yabancı eyaletlere kıyasla bu kararname ile iltimas görüyordu.

Caracalla'nın kararnamesi gücün İtalya ve Batı'nın elinden Yunanistan ve Doğu'ya geçmesine yol açan süreçleri harekete geçiren olay değildi ancak bu süreci hızlandırmıştır ve Yunanistan'ın Orta Çağ'da Avrupa ve Akdeniz'de büyük bir güç olarak Doğu Roma İmparatorluğu şeklinde bin yıllık yükselişinin temellerini atmış oldu.

Venedik ve Osmanlı dönemi (15. yüzyıl-1821)[değiştir | kaynağı değiştir]

Atina'daki bir pazar yeri tablosu, Osmanlı Yunanistanı, 19. yüzyılın başları
Selanik'teki Osmanlı döneminde inşa edilen Beyaz Kule

Yunanlar 1460 yılına değin Mora Yarımadası'nın kontrolünü elinde tutarken, Venedikliler ve Cenevizliler Ege'deki adaların bazılarını kontrol ediyordu ancak 16. yüzyılın başlarında bütün Yunanistan ana karası ve en önemlileri Anabolu, Monemvasia, Parga ve Modon olmak üzere Venedikliler tarafından yönetilen bir kaç liman şehri dışında Ege adalarının çoğunluğu Osmanlı İmparatorluğu tarafından fethedildi. Ege'nin merkezinde bulunan Kiklad Adaları 1530'lara değin vasal olarak Osmanlı'ya bağlı olmasına rağmen 1579 yılında resmi olarak direkt Osmanlı yönetimine bağlanmıştır. Kıbrıs 1571 yılında fethedildi ve Girit 1669 yılına kadar Venediklilerin hâkimiyetinde kaldı. Kefalonya dışındaki diğer İyon Adaları hiçbir zaman Osmanlı tarafından yönetilmemiştir ve Venedik Cumhuriyeti'nin yönetiminde kalmıştır. 1800 yılında Yedi Ada Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla modern Yunan devletinin doğduğu yer İyon Adaları olmuş oldu.

Osmanlı Yunanistanı farklı milletlerin bir arada yaşadığı bir toplumdu. Bununla birlikte, modern Batılı çokkültürlülük kavramı, ilk bakışta millet sistemine tekabül ediyor gibi görünse de, Osmanlı sistemiyle bağdaşmadığı düşünülmektedir. Yunanlar bir yandan bazı ayrıcalıklar ve özgürlüklere sahip olmuşken diğer yandan tüm Osmanlı halkı için geçerli olduğu gibi merkezi hükümetin sadece uzaktan ve yetersiz kontrolündeki idari personellerin yanlış uygulamalarından kaynaklanan haksızlıklara da maruz kalmışlardır. Osmanlı fethi sonrası iki Yunan göçü meydana geldi. İlk göç, Yunan aydınlarının Batı Avrupa'ya göç etmesidir ve Rönesans'ın başlangıcını tetiklemiştir. İkinci göç ise Yunanların, Yunan yarımadasının ovalarını terk ederek dağlara yerleşmesidir. Millet sistemi, Osmanlı İmparatorluğu içindeki çeşitli halkları dine dayalı olarak ayırarak Ortodoks Rumların etnik bütünlüğüne katkıda bulunmuştur. Osmanlı yönetimi sırasında ovalarda yaşayan Rumlar, ya yabancı yönetimin getirdiği zorluklar ile uğraşan Hristiyanlar ya da kripto-Hıristiyanlardı (Rum Ortodoks inancının gizli uygulayıcıları olan Rum Müslümanlar). Bazı Yunanlar, ağır vergilerden kaçınmak ve aynı zamanda Rum Ortodoks Kilisesi ile bağlarını koruyarak kimliklerini sürdürmek için kripto-Hıristiyan oldular. Ancak İslam'ı seçen ve kripto-Hıristiyan olmayan Rumlar, Türk dilini benimsemeseler bile Ortodoks Rumların bakış açısına göre "Türk" (Müslüman) olarak adlandırıldılar.

Osmanlı İmparatorluğu, 19. yüzyılın başlarına kadar Yunanistan'ın çoğunu yönetti. Orta Çağ'dan beri kendi kendini yöneten ilk Helen devleti, 1800'de, Yunanistan anakarasında Yunan isyanının patlak vermesinden 21 yıl önce, Fransız Devrim Savaşları sırasında kurulmuştur. Bu devlet başkenti Korfu olan Yedi Ada Cumhuriyeti idi.

İlgili filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Gagarin, Michael (2010). The Oxford encyclopedia of ancient Greece and Rome. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0195170726. 
  2. ^ n.a., n.a. (1991). The Oxford dictionary of Byzantium. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0195046526. 
  3. ^ Louth, Andrew (1989). The history of the church from Christ to Constantine. Londra: Oxford University Press. ISBN 978-0140445350. 
  4. ^ Somel, Selçuk Akşin (2012). Historical dictionary of the Ottoman Empire (2. bas.). Lanham, Md.: Scarecrow Press. ISBN 978-0810871687. 
  5. ^ Lewis, Derek (2016). Historical dictionary of contemporary Germany (2. bas.). Lanham, Md.: Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 978-1442269569. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]