Yeşilırmak

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Yeşilırmak
Yesilırmak havzası
Yesilırmak havzası
Kaynak Sivas, Türkiye
Ağız Karadeniz
Havza ülkeleri Karadeniz
Uzunluk 519 km
Ağız rakımı 0 m
Havza alanı 36.144 km²[1]

Yeşilırmak, Sivas'ın kuzeyinde Kösedağ eteklerinden doğan ve Çarșamba'dan Karadeniz'e dökülen nehir. Antik adı İris'ti.[2]

Fiziki özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

519 km uzunluğundaki Yeşilırmak Tokat Amasya ve Samsun illerinden geçerken çeşitli akarsularla birleşir. 36.144 km²'lik su toplama havzası ile Türkiye yüz ölçümünün %5'ine karşılık gelir[3]. Nehir başlıca üç kolun birleşmesinden meydana gelir.

Ana kol olan Yeşilırmak'a Tokat Nehri (468 km) de denilir. Suşehri ile Zara arasından Kösedağ'dan doğar. Çevre kaynakları ve dereleri toplayarak Tozanlı Suyu adıyla akışa geçer. Üzerinde 32 km² genişliğinde Almus Barajı bulunur. Tokat Nehri adını alır (Asıl Yeşilırmak), Turhal'dan sonra Çengel Boğazı'nı geçer, Amasya'ya ulaşır. Kelkit Çayı nehrin en büyük koludur. Uzunluğu 320 km, yağış havzası 10.000 km²'dir. Diğer kolu Çekerek Çayı 12.000 km² havzaya, 256 km uzunluğa sahiptir. Tokat Nehri ve Çekerek Çayı'nın birleştiği yerden Yeşilırmak başlar. Nehir Canik Dağları'nı bazen dar, bazen geniş fakat uzun bir boğaz vadi ile geçer[4].

Havzası[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeşilırmak havzasında Turhal ile Tokat arasında Kazova, daha aşağıda Geldingen Ovası, Taşova ve Çarşamba Ovaları yer alır. Havza sınırlarında Ladik Gölü, Borabay Gölü ve Kaz Gölü bulunur[1].

Yeşilırmak havzasında tamamı veya bir bölümü bulunan iller şunlardır: Samsun, Tokat, Amasya, Çorum, Yozgat, Sivas, Gümüşhane, Giresun, Ordu, Erzincan ve Bayburt[3]. Yeşilırmak Havzası; Çoruh, Doğu Karadeniz, Fırat-Dicle ve Kızılırmak havzaları ile komşudur.

Yeşilırmak'ın kolları ile beraber taşıdığı alüvyonlar merkezinde Çarşamba ilçesinin bulunduğu Yeşilırmak Deltası'nı oluşturmuştur.

Barajlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Üzerinde Almus, Ataköy, Hasan Uğurlu ve Suat Uğurlu, Kılıçkaya, Süreyyabey barajlarının kurulduğu Yeşilırmak düzensiz bir rejime sahiptir.

Antik çağ filozofu Strabon'un eserlerinde adı İris olarak geçer.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]