Tuzluca, Iğdır

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 43°02′58″N, 43°39′39″E

Tuzluca
—  İlçe  —
Türkiye'de yeri
Türkiye'de yeri
Iğdır il haritasında Tuzluca
Iğdır il haritasında Tuzluca
Koordinatlar: 43°02′58″K 43°39′39″D / 43.04944°K 43.66083°D / 43.04944; 43.66083
Ülke Türkiye
İl Iğdır
Coğrafî bölge Doğu Anadolu Bölgesi
Yönetim
 - Kaymakam Ali İpek
 - Belediye başkanı Mehmet Gültekin (BDP)
Yüz ölçümü
 - Toplam 1,254 km2 (0,5 mi2)
Rakım 870 m (2.854 ft)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 24,393
 - Kır 15,218
 - Şehir 9,175
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 76900
İl alan kodu 0476
İl plaka kodu 76
İnternet sitesi: http://www.tuzluca.bel.tr/

Tuzluca (Ermenice: Կողբ, Koğb; Kürtçe: Elîdizk), Iğdır ilinin bir ilçesidir. 1992'de Iğdır'ın Kars'tan ayrılarak il olmasından önce bu ilçe Kars'a bağlıydı.

Genel Bilgiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski adı Kulp'tur. Tuzluca, ilin batısında yer almaktadır. Yer yüzü şekilleri bakımında dağlar çoğunluktadır. Suyunun bol ve lezzetli olması, her türlü sebze ve meyvenin yetişebilmesi bölgeye ayrı bir önem katmaktadır. İlçeye bağlı 81 köy bulunmaktadır.

Türkiye'ye İran, Azerbaycan ve Ermenistan'a bağlanan karayolu Tuzluca'dan geçer. Yaklaşık 1,254 km²'lik bir alana sahip ilçe, Iğdır ili topraklarının (3,539 km²) yaklaşık % 35,4'ünü oluşturmaktadır. Bilinen ilk ismi Kulp olan daha sonradan Tuzluca'ya ismini veren, kaya tuzu madenleridir. Tuz mağaraları 35 dönümlük bir araziyi kaplamaktadır. Bu maddenin yıllarca işlenmesinden sonra oluşan tuz mağaralarında astım hastalarına hizmet veren şifa merkezi mevcuttur. İspanyol elçisi Ruy González de Clavijo, burayı seyahatnamesinde şöyle anlatmaktadır:

Mayıs 1404'te tekrar Aras Nehri kıyısında ilerlemeye devam ettik. Yol bozuk ve birçok yeri dimdik idi. Ertesi gün yine bir köyde kaldık. Burada dağın tepesine kurulmuş bir kale vardı. Dağ, taş tuz kayalarıyla kaplıydı. Civar köylerden gelenler buradan tuz alıp yemeklerinde kullanıyorlarmış.[2]

Nüfus yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

DİE tarafından yapılan en son Genel Nüfus Sayımına (2007) göre ilçenin toplam nüfusu 25.682'dir. Şehirde toplam 11.239 kişi oturmakta olup; bu nüfusun 6.122'si erkek, 5.117'si kadındır. Köylerde toplam 14.443 kişi oturmakta olup; bu nüfusun 7.233'ü erkek, 7.210'u kadındır. Ancak nüfus hareketlerinin çok hızlı olduğu Tuzluca'da 2003 yılında Sağlık Müdürlüğü'nün yaptığı hane halkı sayımlarına göre nüfusu 25.987 kişiden oluşmaktaydı. Aradan geçen üç yıla rağmen nüfusunda bir değişme olmamıştır. Tuzluca, Iğdır ilinin (Iğdır ilinde 157 köy yerleşmesi bulunmakta) en fazla köy yerleşmesine sahip olan ilçesidir. Tuzluca ilçesine bağlı 81 köy yerleşmesi bulunurken, yine bu köylere bağlı olarak 19 mahalle bulunmaktadır. İlçe, göç veren bir konumdadır. Yaz aylarında il dışına giden Tuzlucalılar yayla tatili için gelirler.

Yıllara göre ilçenin nüfusu
Yıllar Şehir Belde/Köy Toplam
1886[3] 3,074 16,825 19,899
1927[4] 1,114 - -
1935[4] 1,258 - -
1940[4] 2,366 - -
1945[4] 2,577 15,476 18,053
1950[4] 1,974 16,190 18,164
1955[4] 2,434 19,292 21,726
1960[4] 2,287 21,850 24,137
1965[4] 3,234 23,594 26,783
1970[4] 4,239 26,078 30,317
1975[5] 5,209 27,548 32,757
1980[6] 6,911 26,386 33,297
1985[7] 8,104 26,137 34,241
1990[8] 7,698 21,188 28,886
1997
2000[9] 8,827 17,127 25,954
2007[10] 11,239 14,443 25,682
2010[11] 8,959 16,037 24,996

Göç Sorunu ve tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Uzun yıllar esaret altında kalan bu yöre 1920 yılında tekrar ana vatana katılmıştır. Yörenin nüfusu ile ilgili ilk bilgiler Rus işgali döneminde yapılan (1908) sayımlardan edinilen bilgilerdir. Bu sayımda Tuzluca ilçesinde sadece erkek nüfus sayılmış ve ilçedeki erkek nüfus sayısı 25,520 kişiden oluşmaktaydı. Bu sayı kadarda kadın nüfusunun olduğu düşünüldüğünde yörenin bu yıllarda ne kadar canlı ve kalabalık olduğu kanısına varılabilinir. Sonraki yıllarda cumhuriyet dönemiyle birlikte 1927 yılında yapılan nüfus sayımında nüfusunun 10,527 kadara indiğini görülür. Bu dönemde yörede Ermeni çetelerinin yaptığı zulüm, işkence ve katliamın boyutunu sadece bu nüfus bilgilerinden anlaşılabilir. Bu yıllardan sonra insanlar toparlamış, hızlı bir gelişme sağlanmış ve nitekim 1950, 1960 ve 1970 yıllarında Tuzluca ilçe merkezinden başka Aliköse, Gaziler, Güzeldere, Güllüce, Üçkaya, gibi köy merkezleri oluşmuş, bu merkez köyler etrafındaki köyler için birer ekonomik, ticaret, sağlık ve eğitim merkezleri olmuşlardır. Yine bu dönemde Iğdır'da, Tuzluca'da satılan eşyaların çoğunluğunu bu köylerde de bulmak mümkündü. 1960 yılında 24,137 kişi olan yöre nüfusu 1980 yılında 33,297 kişiye çıkmış ve çeşitli sebeplerden dolayı 2000 yılında 25,954 kişiye inmiştir. Ve nüfus sürekli bir azalma içerisindedir.

Ekonomik durum[değiştir | kaynağı değiştir]

Ekonomi, tarımdan çok hayvancılık, madencilik ve yaylacılığa dayanmaktadır. Tuzluca'da Iğdır'ın meşhur kayısısı ile beraber değişik meyve ve sebzelerin tarımı yapılır. Tuzluca'nın güneyinde Ağrı ili ile arasında sınır oluşturan dağlık kuşak üzerinde Aslanlı, Kırahtin, Hıdık, Güllük, Yassıbulak, Kızılziyaret, Guh (Çıngıl), Davul, Mirgemir, Barbaro, Sinek yaylası gibi birçok yayla bulunmaktadır. Bütün bu yaylalar yaz mevsimi boyunca yeşil çayırlıkların bulunduğu geniş otlaklardan oluşmaktadır. Açık berrak havası ve su kaynaklarının fazla olduğu bu alanlar hayvancılık faaliyetleri için çok cazip imkânlar sunmaktadır.

İlçenin Hayvan Varlığı (2004)
Küçükbaş Hayvan 98,538
Kümes Hayvanı 24,542
Büyükbaş Hayvan 15,527
Arı Kovanı 4,997

Tuğla Fabrikası ve bölgenin bütün tuz ihtiyacını karşılayan Tuz Dağı burada bulunmaktadır.

İlçe Arazisinin Kullanımı (2004)
Çayır/Mera  %35
Tarıma Elverişsiz Alan  %34
Tarıma Elverişli Alan  %31

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Belediye başkanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçildiği yıl Belediye başkanları
2014 Mehmet Gültekin (BDP)
2009 Ahmet Sait Sadrettin Türkan (AKP)
2004 İsmet Yüce (AKP)
1999 İsmet Yüce (FP)
1994 Abbas Ada (DYP)
1989 Emin Türkan (SHP)
1984 Abbas Ada (BĞMSZ)
1977 Mitat Gültekin (AP)
1973  ?
1968 Abbas Tarak (GP)
1963  ?

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Tuzluca ilçesinin bulunduğu alan, ulaşım sistemi açısından çok önemli bir konuma sahiptir. Ülkemizin üç ülkeye birden ortak sınırı olan Iğdır ilinin diğer il ve bölgelere karayolu bağlantısı Tuzluca üzerinden geçmektedir. Bunun yanında Kars ilini Ağrı iline bağlayan en kısa karayolu bağlantısı ve yine Kars üzerinden, Karadeniz limanları (Hopa, Trabzon) ile İran'a, Azerbaycan'a olan karayolu bağlantısı buradan geçmektedir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVbMvrY. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ Ruy González de Clavijo (2007). Timur Devrinde Kadis'ten Semerkand'a Seyahat, Çeviren: Ömer Rıza Doğrul, Kesit Yayınları, İstanbul. ISBN 994432124-9
  3. ^ "КУЛЬПИНСКИЙ УЧАСТОК (1886 г.)" (Rusça). Ethno-Kavkaz.narod.ru. http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kulp1886.html. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2013. 
  4. ^ a b c d e f g h i Kars 1973 İl Yıllığı, s. 22-23
  5. ^ "İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu - 1975" (Türkçe). TÜİK.gov.tr. http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?nufus80db2=&ENVID=nufus80db2Env&report=nfs80_ilce_koy_sehir_cinsiyet.RDF&p_kod=1&p_il=36&p_kod=1&p_yil=1975&desformat=html. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2013. 
  6. ^ "İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu - 1980" (Türkçe). TÜİK.gov.tr. http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?nufus80db2=&ENVID=nufus80db2Env&report=nfs80_ilce_koy_sehir_cinsiyet.RDF&p_kod=1&p_il=36&p_kod=1&p_yil=1980&desformat=html. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2013. 
  7. ^ "İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu - 1985" (Türkçe). TÜİK.gov.tr. http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?nufus85db2=&ENVID=nufus85db2Env&report=nfs85_ilce_koy_sehir_cinsiyet.RDF&p_kod=1&p_il=36&p_kod=1&desformat=html. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2013. 
  8. ^ "İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu - 1990" (Türkçe). TÜİK.gov.tr. http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?nufus90db2=&ENVID=nufus90db2Env&report=nfs90_ilce_koy_sehir_cinsiyet.RDF&p_kod=1&p_il=36&p_kod=1&desformat=html. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2013. 
  9. ^ "İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu - 2000" (Türkçe). TÜİK.gov.tr. http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?nufus2000db2=&ENVID=nufus2000db2Env&report=ilce_koy_sehir_cinsiyet.RDF&p_kod=1&p_il=76&p_kod=1&desformat=html. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2013. 
  10. ^ "İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu - 2007" (Türkçe). TÜİK.gov.tr. http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&ENVID=adnksdb2Env&report=turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&p_il1=76&p_kod=1&p_yil=2007&p_dil=1&desformat=html. Erişim tarihi: 5 Mart 2011. 
  11. ^ "İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu - 2010" (Türkçe). TÜİK.gov.tr. http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&ENVID=adnksdb2Env&report=turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&p_il1=76&p_kod=1&p_yil=2010&p_dil=1&desformat=html. Erişim tarihi: 5 Mart 2011. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]