Sudan karaya geçiş

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Tiktaalik roseae canlandırması

Sudan karaya çıkış, evrimsel biyolojide tamamıyla su yaşamına adopte olmuş sucul canlıların aşamalı olarak kara hayatına uyum sağlamaları, canlılığın karalara çıkarak yeni yaşam alanları keşfetmeleri ve bu kara parçalarında koloniler kurmaya başladıkları süreci tanımlayan terim. Sudan karaya çıkış, örneğin tekhücreliler, mantarlar, bitkiler, omurgasızlar ve omurgalılarda olduğu gibi birbirinden bağımsız bir şekilde gelişmiş ve birden çok olayda tekrarlanmış bir süreçtir.

Bitkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bitkilerin sudan karaya çıkışı, fosil bulgular ölçüsünde nispeten iyi bir düzeyde belgelenmiş olup çoğu araştırmacılar için bitkilerin karaya çıkışı günümüzden 480–460 milyon yıl önce, Ordovisyen döneminde takip etmiştir. Karaya ilk çıkan ve kara hayatına halihazırda iyi bir uyum sağlamış olan bitkiler arasında 400 milyon yıl önce Devon'da yaşayan kara bitkisi Rhynia gwynne-vaughanii ilk sırada yer alır.

Pensilvanya Devlet Üniversitesinden bir araştırma grubuna göre, yeşil su yorunları (Chlorobionta) ile günümüz likenlerin ön formları olan ve siyanobakteriler ile simbiyoz ilişkiye giren asklı mantarlar (Ascomycota) çok daha önce karaya çıkmışlardır. Nitekim moleküler saat yardımıyla oluşturdukları molekülerbiyolojik tahminler, kara bitkilerinin karaya çıkışı için 700 milyon yıl öncesini, Cryogenium dönemini ön görürken yeşil algler ve mantarlar için Proterozoik Devir alt bölümleri olan Stenium ve Tonium dönemlerini, yani günümüzden 1 milyar yıl öncesini öngörmektedir.[1] Protein dizilerinin hesaplanması ile oluşturulan bu tahminleri doğrulayabilecek herhangi bir fosil kanıt ise şimdiye kadar bulunmamıştır.

Omurgalı canlılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Sudan karaya geçişte olası form değişimleri (aşağıdan yukarıya doğru):
Eusthenopteron, Panderichthys, Tiktaalik, Acanthostega, Ichthyostega, Pederpes)

Devoniyen döneminde, sucul yaşamdan kara yaşamına geçiş ile birlikte ortaya çıkmış olan ve balıklar ile iki yaşamlı amfibiler arasında evrimsel geçişi temsil eden dört üyeli omurgalı canlıların (Tetrapoda) kara hayatına uyumları ise fosil bulgular sayesinde daha iyi anlaşılmakta olup bu veriler iyi derecede güvence altına alınmıştır.[2][3][4] Burada iyi korunmuş fosil bulgular aracılığıyla Gogonasus gibi hayvanlardan Eusthenopteron, Panderichthys, Elginerpeton, Metaxygnathus, Tiktaalik ve Ventastega gibi türlere benzeyen Acanthostega ve Ichthyostega gibi ilk tetrapodlara kadar olan filogenez form değişimleri akla yatkın ve mantıklı bir şekilde yadsınarak takip edilebilmektedir.[5] Tam olarak kesinlik kazanmayan şey ise sudan karaya çıkışın Devoniyen devrinin hangi dönemlerinde meydana geldiğidir. Nitekim en eski fosiller, tetrapod bir canlıya ait olduğu düşünülen en eski ayak izi fosilinden 18 milyon yıl daha genç olup günümüzden 397 milyon yıl yaşındadır.[6] 2010 yılında Nature dergisinde, tetrapodların karaya çıkış dönemi olarak 416 ile 359 milyon yıl öncesi arasındaki bir dönem belirtilmiştir.[7] Büyük olasılıkla omurgalı hayvanların karaya çıkışı, 360 milyon yıl önce baş göstermiş olan bir soy tükenmesi olayının dolaysız bir etkisi veya doğrudan bir sonucuydu. Hayatta kalan türler, karalar gibi yeni biyotoplar ve yaşam alanları buldular.[8] Sudan karaya çıkış, kendiliğinden de anlaşabileceği gibi, ilk olarak karalarda yiyecek bir şeyler bulunmasının ardından meydana gelmiştir. Denizlerde varlığını sürdüren Merostomata veya Arthropoda türü kafadan bacaklılarının sudan karaya çıkışları ise henüz tam bir kesinlik kazanmamıştır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Daniel S. Heckmann u. a.: Molecular Evidence of the Early Colonization of Land by Fungi and Plants. In: Science, Band 293, Nr. 5532, 2001, S 1129–1133, DOI:10.1126/science.1061457
  2. ^ http://download.till-biskup.de/studium/wirbeltiere1.pdf
  3. ^ http://www.universum-bremen.de/fileadmin/bildung/grips_trips/grips_mythen_08.pdf
  4. ^ http://www.welt.de/print-welt/article639057/Wie_Amphibien_einst_ans_Land_gingen.html
  5. ^ Donald Prothero: What missing link? Reports of huge gaps in the fossil record have been greatly exaggerated. in: New Scientist. London 197.2008, Nr.2645 (1. März), S.35–41. ISSN 0262-4079
  6. ^ Grzegorz Niedźwiedzki et. al.: Tetrapod trackways from the early Middle Devonian period of Poland. In: Nature, Band 463, 2010, S. 43–48, DOI:10.1038/nature08623
  7. ^ Philippe Janvier, Gaël Clément: Palaeontology: Muddy tetrapod origins. In: Nature, Band 463, 2010, S. 40–41, DOI:10.1038/463040a
  8. ^ Lauren Cole Sallan, Michael I. Coates: End-Devonian extinction and a bottleneck in the early evolution of modern jawed vertebrates. In: PNAS, Band 107, Nr. 22, 2010, S. 10131–10135, DOI:10.1073/pnas.0914000107

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]