Stefan Zweig

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Stefan Zweig
Stefan Zweig2.png
Stefan Zweig'ın 1900'lü yıllarda çekilmiş bir fotoğrafı
Doğum 28 Kasım 1881(1881-11-28)
Viyana, Habsburg İmparatorluğu
Ölüm 22 Şubat 1942 (60 yaşında)
Petrópolis, Brezilya
Meslek Yazar, gazeteci
Tür Öykü, roman, biyografi

İmza

Stefan Zweig (28 Kasım 1881, Viyana - 22 Şubat 1942; Petrópolis, Rio de Janeiro), Avusturyalı romancı, oyun yazarı, gazeteci ve biyografi yazarı.

Roman, öykü, tiyatro, deneme, şiir, seyahat, anı türlerinde yirmiden fazla eser vermiştir. Biyografi ustası olarak tanınır.[1] 1920'li ve 1930'lu yıllarda Alman dilinin en çok okunan yazarları arasında olan Zweig'in kitapları milyonlarca baskıya ulaşmış ve elliyi aşkın dile tercüme edilmiştir. 1933'te eserleri Naziler tarafından yakıldı. Bu olaydan sonra ülkesini terk eden Zweig, 1941'de Brezilya'ya yerleştikten sonra 22 Şubat 1942'de karısı Lotte Altmann ile birlikte intihar etmiştir.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kardeşi Alfred ile

1881 yılında Habsburg İmparatorluğu'nun başkenti Viyana'da varlıklı ve kültürlü bir Yahudi ailenin çocuğu olarak doğdu.[2] Babası bir tekstil sanayicisi olan Moritz Zweig, annesi ise İtalyan Yahudisi bankacı aileden gelen Ida Brettauer idi.[3][4] Ailenin ikinci oğlu olan Stefan Zweig, küçük yaşlardan itibaren kültür ve edebiyat alanında eğitim görmeye başladı; İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Latince ve Yunanca öğrendi. Viyana ve Berlin üniversitelerinde felsefe öğrenimi gördü. İlk şiirlerini lisedeyken, Hugo von Hofmannsthal'ın ve Rainer Maria Rilke'nin eserlerinin etkisiyle yazdı. 1901'den sonra Fransızca yazan Paul Verlaine ve Baudelaire'in şiirlerini Almancaya çevirdi.

1907-1909 yılları arasında Seylan, Gwalior, Kalküta, Varanasi, Yangon ve Kuzey Hindistan'ı gezdi, bunu, 1911'deki New York, Kanada, Panama, Küba ve Porto Riko'yu kapsayan Amerika yolculuğu izledi. 1914 yılında Belçika'ya şair Émile Verhaeren'in yanına gitti.

I. Dünya Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Dünya Savaşı başlayınca Belçika'dan Viyana'ya döndü; gönüllü olarak orduya katıldı. 1914-1917 arasında Viyana'da savaş karargâhında "Savaş Arşivi"nde memur olarak çalıştı. Zweig başlangıçta bir gazeteci ve yazar olarak savaşı desteklemişti ancak Galiçya'ya gidip cephedeki acılara bizzat tanık olduktan sonra savaşın anlamsızlığını kavrayarak pasifist bir tutum sergilemeye başladı.[5] 1916 yılında yayımlanan "Babil Kulesi" (Der Turm zu Babel) ve 1918 yılında yayımlanan "Zorlama" (Der Zwang) bu dönemin ürünü savaş karşıtı yazılarındandır. Dönemin trajedisini, cephede yaşanılan acıları "Yeremya" (1917) adlı oyun ile anlatmaya çalıştı. "Yabancı Ülkedeki Dostlarıma" başlıklı bir açık mektup yayımlayarak savaşı kınadı.

Salzburg yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk eşi Frederike Von Minternit

Savaştan sonra Avusturya'ya dönerek Salzburg'a yerleşti. 1920 yılında, iki çocuklu bir hanım olan Frederike Von Winternit ile evlendi.[6] Yaklaşık yirmi yıl Salzburg'da yaşadı. Kapuzinerberg'in yamacındaki villasında geçirdiği yıllar, Zweig'ın en verimli yılları oldu. Kapuziner yokuşu, 5 numaradaki villayı, Friderike ile evli olduğu yıllarda satın aldı. Salzburg'da geçirdiği yıllarda villasında pek çok eser verdi. Kısa sürede ünlü insanlarla dostluk kurdu, onları sık sık Salzburg'da konuk etti. Romain Rolland, Thomas Mann, H.G. Wells, Hugo von Hofmannstahl, James Joyce, Franz Werfel, Paul Valery, Arthur Schnitzler, Ravel, Toscanini ve Richard Strauss, Zweig'in konuğu oldu.

Salzburg'da geçen yıllarında Zweig önce Balzac, Dickens ve Dostoyevski üzerine (1920), ardından Hölderlin, Kleist ve Nietzsche üzerine (1925) bir inceleme yazmıştır. Casanova, Stendhal ve Tolstoy üzerine incelemesi 1928'de yayımlandı. Zweig ayrıca Verhaeren, Desbordes-Valmore ve yakın dostu Romain Rolland üzerine kitaplar yazdı. Tarihsel kişilikleri ve bilim insanlarını inceleyen eserler verdi.[7]

Yazar, çalışmalarıyla Avrupa'nın düşünsel birliği için ağırlığını koydu; makaleleriyle ve konferanslarıyla aşırılıklara karşı uyarılarda bulundu; diplomatik çevrelere, akıl ve sabır çağrısı yaptı. 1927'de Almanya'nın Münih şehrinde "Duygu Karmaşası", "Yıldızın Parladığı Anlar" ve "Tarihsel Baş Minyatür" adlı kitapları yayımlandı, yine 1927'nin 20 Şubat tarihinde "Rilke'ye Veda" başlıklı konuşmasını yaptı. 1928'de Leo Tolstoy'un 100. Doğum Yıldönümü Kutlamaları'na katılmak üzere, Sovyetler Birliği'ne gitti.

Sürgün yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede Hitler öncülüğündeki Nasyonal Sosyalizm egemen olmaya başladığında Yahudi asıllı bir yazar olan Zweig kara listeye alındı. 1933'te, Nazilerin ideolojileriyle bağdaşmaya kitapları meydanlarda ateşe verdikleri törenlerde yakılan kitaplar arasında Zweig'ın eserleri de yer alıyordu. 1934'te Gestapo'nun villasını basıp, silah araması üzerine Zweig ülkesini terk etmek zorunda kaldı ve Londra'ya yerleşti. Bu esnada "Rotterdamlı Erasmus'un Zaferi ve Trajedisi" adlı eseri yayımladı. Zweig, kendini Londra'da da rahat hissedememiş ve 1939'da Bath'e taşınmıştır.

1937'de ilk eşi Frederike'den ayrıldı ve bir yıl sonra Portekiz'e yanında astım hastası bir Yahudi genç hanım olan sekreteri Lotte Altmann ile gitti.[4] O sıralarda Avusturya, Alman Reich'ına katılmıştı ve Zweig da İngiliz vatandaşlığına geçmek için müracaat etti. 1939'da Lotte Altmann'dan etkilenerek yazdığı "Sabırsız Yürek" adlı romanı yayımlandı ("Tehlikeli Merhamet" ve "Acımak" adlarıyla da basımları bulunur). Zweig, 6 Eylül 1939'da Altmann ile İngiltere'nin Bath şehrinde evlendi.[4] 1940'ta İngiliz tabiiyetine girdi; Hitler'in ordularının batıya doğru ilerleyişi üzerine eşi ile Avrupa'dan ayrıldı; sırasıyla New York'a, Arjantin'e, Paraguay'a ve Brezilya'ya gitti. Aralık'ta Newyork'a geri dönerek "Amerigo-Tarihi Bir Hatanın Öyküsü" adlı kitabı yazmaya başladı. 1941'de "Brezilya-Geleceğin Ülkesi" isimli kitabı yayımlandı. Bu kitabın yayımlanmasından sonra Brezilya'ya yerleşme karar verdi.

Brezilya'da Petropolis kentine yerleşen Zweig, ünlü "Bir Satranç Öyküsü"nü kaleme aldı. Eserde II. Dünya Savaşı'nın yol açtığı insan kıyımında ruhsal baskılara maruz kalan bir insanın duygularını, tepkilerin anlattı. 1941'de Montaigne üzerine çalışmaya başladı; bu sırada en önemli yapıtlarından biri olan "Dünün Dünyası - Avrupa Anıları" adlı kitabını kaleme aldı. Anı niteliğindeki bu eser, 1900'lerin başında gençliğini yaşamış bir yazarın yaşadığı dünyanın asla eskisi gibi olmayacağını fark ettiğinde eski günlere düzdüğü bir övgüdür.

İntiharı[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa'nın içine düştüğü durumdan duyduğu üzüntü ve yaşamındaki düş kırıklıkları nedeniyle 22 Şubat 1942'de Rio de Janeiro'nun Petrópolis kentindeki evinde, karısı Lotte ile birlikte uyku hapları içerek intihar etti. Buna Hitler'’in dünya düzenini kalıcı sanmasının verdiği karamsarlığın yanı sıra, kendi dünyasının asla bir daha var olmayacağı düşüncesi neden oldu.

Petropolis'te devlet cenaze töreni ile defnedildi. Petropolis'teki evi müzeye dönüştürülmüştür.[8]

Çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Üretken bir yazar olan Zweig, birçok konuda denemeler yaptı. Lirik şiirler yazdı, trajedi ve dram türünde sahne eserleri denedi, özellikle biyografi alanında önemli eserler ortaya koydu. Freud ve psikolojiye olan ilgisi onu bu alana yöneltti. Biyografi alanındaki çalışmaları, dönemin birçok ünlü kişisinin hayatlarını gözler önüne serdi. Üç Büyük Usta: Balzac, Dickens, Dostoyevski; Kendi İçindeki Şeytanla Savaşanlar: Hölderlin, Kleist, Nietzsche; Romain Rolland; Marie Antoinette; Magellan, Stendhal, Erasmus, Fouche eserleri bu biyografilerden birkaçıdır.

Türkçede Stefan Zweig[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Acımak (Varlık Yayınları, 1969)
  • Yürek Çöküntüsü (Varlık Yayınları, 1970)
  • Herkesin Dostu Anton (Varlık Yayınları)
  • Dünün Dünyası (Can Yayınları, 1985)
  • Bir Kadının Yirmi Dört Saati (Oda Yayınları, 1986)
  • Yarının Tarihi (Can Yayınları, 1991)
  • Kendileri ile Savaşanlar: Kleist, Nietzsche, Hölderlin (1. Cilt) (İş Bankası Yayınları, 1991)
  • Üç Büyük Usta: Balzac, Dickens, Dostoyevski (2. Cilt) (İş Bankası Yayınları, 1991)
  • Kendi Hayatının Şiirini Yazanlar: Casanova, Stendhal, Tolstoy (3. Cilt) (İş Bankası Yayınları, 1991)
  • Lyon'da Düğün (Can Yayınları, 1992)
  • Yıldızın Parladığı Anlar (Can Yayınları, 1995)
  • Karışık Duygular (Milliyet Yayınları, 1995)
  • Satranç (Can Yayınları, 1997)
  • Günlükler (Can Yayınları, 1997)
  • Değişim Rüzgârı (Can Yayınları, 1998)
  • Calvin'e Karşı Castellio ya da Köleliğe Karşı Özgür Düşünce (Çiviyazıları Yayınları, 1998)
  • Fouche, Bir Politikacının Portresi (Can Yayınları, 1999)
  • Tehlikeli Merhamet (Babil Yayınları, 2000)
  • Amok Koşucusu (Can Yayınları, 2000; Cem Yayınları 2013)
  • Amok (Varlık Yayınları, 1954)
  • Balzac, Bir Yaşam Öyküsü (Kabalcı Yayınları, 2002)
  • Magellan (Kabalcı Yayınları, 2002)
  • Freud ve Öğretisi (Papirüs Yayınları, 2003)
  • Yakıcı Sır (Evrensel Basın Yayın, 2004)
  • Ruh Yoluyla Tedavi (İmge Kitabevi Yayınları, 2005)
  • Amerigo (Can Yayınları 2005)
  • Mektuplaşmalar (Yordam Kitap, 2007)
  • Buluşmalar (Yordam Kitap, 2008)
  • Rotterdamlı Erasmus,Zaferi Ve Trajedisi (Can Yayınları, 2008)
  • Bir Kadının Yaşamından 24 Saat ve Bir Yüreğin Ölümü (Can Yayınları 2009)
  • Clarissa (Can Yayınları, 2010)

Bütün eserleri (orijinal isimleri ile)[değiştir | kaynağı değiştir]

Edebiyat[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Vergessene Träume, 1900
  • Praterfrühling, 1900
  • Ein Verbummelter, 1901
  • Im Schnee, 1901
  • Zwei Einsame, 1901
  • Die Wunder des Lebens, 1903
  • Die Liebe der Erika Ewald, 1904
  • Der Stern über dem Walde, 1904
  • Sommernovellette, 1906
  • Die Governante, 1907
  • Scharlach, 1908
  • Geschichte eines Unterganges, 1910
  • Geschichte in der Dämmerung, 1911
  • Brennendes Geheimnis, 1913
  • Angst, 1920
  • Der Zwang, 1920
  • Die Augen des ewigen Bruders, 1922
  • Phantastische Nacht, 1922
  • Brief einer Unbekannten, 1922
  • Die Mondscheingasse, 1922
  • Amok, 1922
  • Die unsichtbare Sammlung, 1925
  • Untergang eines Herzens, 1927
  • Die Unsichtbare Sammlung 1927
  • Der Flüchtling. Episode vom Genfer See, 1927
  • Verwirrung der Gefühle, 1927
  • Vierundzwanzig Stunden aus dem Leben einer Frau, 1927
  • Buchmendel, 1929
  • Kleine Chronik. Vier Erzählungen, 1930
  • War er es??, 1935-1940 arasında paylaşıldı.
  • Leporella, 1935
  • Gesammelte Erzählungen, 1936
  • Episode an Genfer See, 1936
  • The Buried Candelabrum, 1936
  • Ungeduld des Herzens, 1939
  • Schachnovelle, 1942
  • Widerstand der Wirklichkeit, 1976
  • Clarissa, 1981 bitmemiş roman
  • Die spät bezahlte Schuld, 1982
  • Rausch der Verwandlung. Roman aus dem Nachlaß, 1982

Biyografiler ve tarihsel yazınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Béatrice Gonzalés-Vangell, Kaddish et Renaissance, La Shoah dans les romans viennois de Schindel, Menasse et Rabinovici, Septentrion, Valenciennes, 2005, 348 pages.
  • Emile Verhaeren, 1910
  • Drei Meister. Balzac – Dickens – Dostojewski, 1920
  • Romain Rolland. Der Mann und das Werk, 1921
  • Der Kampf mit dem Dämon. Hölderlin – Kleist – Nietzsche, 1925
  • Sternstunden der Menschheit, 1927
  • Drei Dichter ihres Lebens. Casanova – Stendhal – Tolstoi, 1928
  • Bildnis eines politischen Menschen, 1929
  • Die Heilung durch den Geist. Mesmer, Mary Baker-Eddy, Freud, 1932
  • Marie Antoinette. Bildnis eines mittleren Charakters, 1932
  • Triumph und Tragik des Erasmus von Rotterdam, 1934
  • Maria Stuart
  • Castellio gegen Calvin oder Ein Gewissen gegen die Gewalt, 1936
  • Magellan. Der Mann und seine Tat, 1938
  • Amerigo. Geschichte eines historischen Irrtums, 1942
  • Balzac, 1946

Oyunları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Tersites, 1907
  • Das Haus am Meer, 1912
  • Jeremias, 1917

Diğer eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Die Welt von Gestern 1942
  • Brasilien. Ein Land der Zukunft 1941
  • Auf Reisen 1976

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Yalnızlar Mektebi'nin yeni sayısı çıktı: "Stefan Zweig ve Biyografi"". http://www.edebiyathaber.net. Edebihathaber.net sitesi, 28 Ocak 2015. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2017.  |website= dış bağlantı (yardım)
  2. ^ Ramm, Benjamin. "Stefan Zweig: Sınırları Olmayan Bir Dünyayı Hayal Eden Yazar". https://oggito.com/. Oggito.com sitesi, 9 Haziran 2017. 18 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2017.  |website= dış bağlantı (yardım)
  3. ^ Carey, Leo. "The Escape Artist:The death and life of Stefan Zweig". http://www.newyorker.com. The New Yorker, 27 Ağustos 2012 sayısı. 7 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2017.  |website= dış bağlantı (yardım)
  4. ^ a b c Çakıroğlu, Şebnem. "Stefan Zweig'ın eserleri örneğinde hiyerarşinin hümanizme etkisi". https://tez.yok.gov.tr/. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü yüksek lisans tezi, Nisan 2015. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2017.  |website= dış bağlantı (yardım)
  5. ^ Coşan, Leyla. "Stefan Zweig'ın Eserlerinde Yahudi Kimlik Bilincinin Uyanışı" (PDF). http://proje.akdeniz.edu.tr. Mediterranean Journal of Humanities, VII/I, 2017. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2017.  |website= dış bağlantı (yardım)
  6. ^ Epstein, Helen. "The Jewish Writer's Dream Wife". http://www.tabletmag.com. tabletmag.com, 24 Temmuz 2012. 26 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2017.  |website= dış bağlantı (yardım)
  7. ^ Özlü, Tezer. "100. Doğum Yılında En Çok Ölümü ile Dikkati Çeken Bir Yazar: Stefan Zweig". https://books.google.com.tr. Milliyet Sanat, 1 aralık 1982. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2017.  |website= dış bağlantı (yardım)
  8. ^ "Stefan Zweig's Life (1881-1942)". http://gizra.github.io/. 19 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2017.  |website= dış bağlantı (yardım)