I. Karl

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
I. Karl; son Avusturya imparatoru, 1917

I. Karl (d. 17 Ağustos 1887, Persenbeug Şatosu, Avusturya - ö. 1 Nisan 1922, Quinta do Monte, Madeira (Portekiz), 21 Kasım 1916-11 Kasım 1918 tarihleri arası son Avusturya imparatoru ve IV. Károly adıyla Macaristan kralı.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Avusturya imparatoru I. Franz Joseph'in yeğenlerinden birinin oğluydu. Yeterince soylu olmayan biriyle evlendiği için çocuklarının taht üzerindeki haklarından vazgeçmek zorunda kalan amcası Franz Ferdinand'ın 28 Haziran 1914'te, I. Dünya Savaşı'nın patlamasına vesile olan ünlü suikast sonucunda öldürülmesi üzerine tahtın varisi oldu. Tahta çıktıktan sonra Avusturya-Macaristan'ı I. Dünya Savaşı'ndan çıkarmak için yoğun çaba gösterdi. Bu amaçla, kayınbiraderi Bourbon-Parma prensi Sixtus aracılığıyla İtilaf Devletleri'ne gizli görüşme önerisinde bile bulundu. Ama İtalya'ya toprak vermeyi reddetmesi bu çabalarının sonuçsuz kalmasına yol açtı. Fransızların Alsace-Lorraine üzerindeki taleplerini de destekleyen Karl'ın barış girişimlerinin açığa çıkması, hem Almanya'da hem de kendi ülkesinde saygınlığını önemli ölçüde zedeledi.

I. Dünya Savaşı, çok uluslu Avusturya İmparatorluğu sınırları içinde yaşayan halklar arasında ayrılıkçı milliyetçi hareketlerin güçlenmesinde önemli rol oynadı. Karl'ın soruna çözüm getimek amacıyla Ekim 1918'de imparatorluğun batıda kalan topraklarında federal bir yönetim kurulduğunu ilan etmesi, gecikmiş ve sonuçsuz bir adım olarak kaldı. 12 Kasım'da bildiri yayınladı. Alman-Avusturya bağımsız Cumhuriyet ilan edilmiş ve bunu 16 Kasım'da Macar Demokratik Cumhuriyeti ilanı izledi. Avusturya-Macaristan ordularının İtalya cephesinde yenilgiye uğramasının ardından, 11 Kasım 1918'de devlet yönetiminden çekildiğini, ama tahtta kalmayı sürdüreceğini açıklayan Karl, Yarbay Edward Lisle Strutt'a bağlı küçük bir İngiliz koruma eşliğinde 24 Mart 1919'da İsviçre'ye sürgüne gönderildi. Aynı yılın nisanında Avusturya Parlamentosu'nun kararıyla tahttan indirildi ve Avusturya'daki tüm asalet ünvanları kaldırıldı. İsviçre'de, I. Karl ve ailesi kısa bir süre, Konstanz Gölü'nde, Rorschach yakınlarında ki Wartegg Kalesinde ikamet ettiler ve 20 Mayıs 1919'da Cenevre Gölü'nde, Château de Prangins'e taşındılar.

Sürgün edilmesi ve ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Macarsitan tahtına çıkmaya yönelik iki girişiminin de (1921) başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, 19 Kasım 1921 tarihinde Portekiz'e bağlı Atlas Okyanusu'ndaki Madeira'ya sürgüne gönderildi. Başlangıçta çift ve çocukları Reid Otelinin yanında, Funchal'da, Villa Vittoria'da yaşamış ve daha sonra Quinta do Monte'ye taşınmışlardır. Viyana'da imparatorluk günleri ile karşılaştırıldığında, orada ki koşulları kesinlikle yoksulluk içinde geçti. Ölümünden sonra Habsburg Hanedanı'nın başına Otto von Habsburg geçmiştir.

I. Karl, Madeira'yı terketmedi. Kasaba'da yürüyüş yaparken, 9 Mart 1922'de, soğuk algınlığı sonucu bronşit ve sonradan ağır pnömoni rahatsızlığı ilerlemiştir. İki kez kalp krizi yaşadıktan sonra, karısının yanında (kendisi sekizinci çocuğuna hamileydi) 1 Nisan'da solunum yetmezliği nedeniyle öldü ve 9 yaşındaki eski Veliaht Prens Otto, babasının neredeyse son anlarına şahit oldu. I. Karl'ın kalbi dışında ki naaşı Viyana'da ki Habsburg Crypt'e taşıması için çeşitli girişimler yapılmasına rağmen, halen Madeira adasındaki Monte Lady Kilisesinde tutulmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • I. Karl İngilizce Wikipedia maddesi