Sosyal anksiyete bozukluğu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Sosyal anksiyete bozukluğu
Diğer adlar Sosyal fobi, Sosyal kaygı bozukluğu
Olağan başlangıcı Genellikle gençlik yıllarında
Uzmanlık Psikiyatri
Belirtiler Sosyal izolasyon, hipervijilans, aşağılık hissetme, düşük özgüven, sosyalleşmede güçlük hissetme
Risk faktörü Genetik faktörler, daha önceden var olan mental bozukluklar
Tedavi Psikoterapi, antidepresanlar, benzodiazepinler
Sıklık Yılda 7.1%[1]

Sosyal fobi veya sosyal anksiyete bozukluğu (SAB), sosyal ortamlarda başkaları tarafından olumsuz değerlendirilmekten yoğun şekilde kaygı duyma ve korkulan durumlardan kaçınma eğilimi ile tanımlanabilecek bir anksiyete bozukluğudur.[2] Bu korkular, başkalarından algılanan veya gerçekten yapılan bir gözlemleme ile tetiklenebilir. Sosyal anksiyete bozukluğu olan bireyler, diğer insanların onlar hakkında olumsuz bir şekilde düşünmelerinden korkarlar.

Fiziksel semptomlar genellikle yanakların aşırı derecede kızarması, aşırı terleme, titreme, kalp çarpıntısı ve mide bulantısını içerir. Bazı hastalarda kekelemede görülür. Yoğun kaygı ve korku hissetme durumunda panik ataklar ortaya çıkabilir. Bu durumdan etkilenen bazı kişiler, sosyal etkinliklerde hissedilen kaygı ve korkuyu azaltmak için alkol veya diğer ilaçları doktor bilgisi dışında kullanabilir. Sosyal fobisi olanların bu şekilde kendi kendini tedavi etmeye çalışmaları yaygındır, bu, alkol ve madde kullanım bozukluklarına yol açabilir.[3][4]

Sosyal anksiyete bozukluğunun ilk basamak tedavisi bilişsel davranışçı terapidir (BDT). SSRI'lar gibi bazı antidepresan ilaçlar ve anksiyolitikler sosyal fobi için etkilidir.[5]

Belirtileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hastalıkların Uluslararası Sınıflaması'nın (ICD-10) 10. versiyonu, sosyal kaygıyı mental ve davranışsal bir bozukluk olarak sınıflandırır.[6]

Bilişsel yönleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Sosyal anksiyete bozukluğunun bilişsel modellemesinde, sosyal fobisi olanlar, başkalarının gözünde nasıl görüneceklerinden korku duyarlar. Sosyal ortamlarda yaptıkları herşeye çok dikkat gösterirler, aktivitelerden sonra kendi davranışlarını tek tek tekrar analiz edebilir ve kendileri için çok yüksek performans standartlarına sahip olabilirler. Öz sunum sosyal psikoloji teorisine göre, sosyal fobisi olan bireyler başkalarına karşı iyi bir izlenim yaratmaya çalışır, fakat bunu başaramadığını düşünürler. Çoğu zaman, potansiyel olarak kaygı uyandıran sosyal durumlardan önce, nelerin yanlış gidebileceğini ve her beklenmedik durumla nasıl başa çıkılacaklarını analiz ederler. Genelde etrafındaki insanların umrunda bile olmayan fakat kendilerinin anormal olarak gördüğü davranışları istemsizce sergilemeleri nedeniyle gereksiz bir utanç duyarlar. Bu düşünceler gerçek dışıdır ve kişinin kendi kendine zarar vermesine sebep olur.[7]

Buna örnek olarak, iş arkadaşlarının önünde sunum yapan bir kişi, arkadaşlarının onun hatalarını fark ettiğini ve onun hakkında gizlice negatif düşüncelere sahip oldukları hissine kapılabilir. Bunun sonunda ortaya çıkan fiziksel semptomlar durumu daha belirgin hale getirir, bu, kişinin daha fazla panik hissetmesine neden olabileceği gibi bir panik atakla da sonuçlanabilir.[kaynak belirtilmeli]

Davranışsal yönleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Sosyal anksiyete bozukluğu, kişinin başkaları tarafından olası bir incelemeye maruz kalabileceği ve kendini potansiyel olarak küçük düşürebileceği her türlü ortam ve durumdan korkmasına sebep olur. Aşırı sosyal izolasyona ve sosyal veya mesleki bozulmaya yol açtığı için normal "utangaçlığı" aşar. Korkulan faaliyetler; romantik ve cinsel ilişkiler, flörtleşme, partiler, yabancılarla konuşma, restoranlar, röportajlar gibi hemen hemen her tür sosyal etkileşimi içerebilir.

Sosyal fobisi olan biri belirli kendisinin potansiyel olarak küçük düşürücü ve utanç verici olarak gördüğü, ancak normalde hiçbir utanç verici yanı olmayan bir davranışı sergileyebilir, bunun sonucunda da aşağılanmış hissedebilir. Sonuç olarak, bu tür durumlardan kaçınmak için genellikle kendilerini toplumdan izole etmeyi seçerler.[8]

Psikolog B. F. Skinner'a göre, fobiler kaçma ve kaçınma davranışlarıyla kontrol edilir. Örneğin, bir öğrenci sınıf önünde konuşurken sınıftan çıkabilir (kaçma) veya daha önce yaşadığı anksiyete atağı nedeniyle sözlü sunum yapmaktan kaçınabilir (kaçınma). Ana kaçınma davranışları, kendi imajını korumak ve başkalarının önünde yargılamaktan kaçınmak için patolojik veya kompulsif bir şekilde yalan söylemek gibi davranışları içerir. Küçük kaçınma davranışları ise bir kişi göz temasından kaçınma veya titremeyi belli etmemek için kollarını kavuşturma gibi davranışları içerir.[7]

Fizyolojik yönleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Sosyal anksiyete bozukluğunun fizyolojik semptomları, diğer kaygı bozukluklarının semptomlarına benzerdir. Savaş ya da kaç yanıtının aktifleşmesi sonucunda aşırı terleme, mide bulantısı, nefes almada zorluk, titreme ve kalp çarpıntısı görülür. Özellikle bir grup insanın yanından geçerken, yürüme bozukluğu (kişinin nasıl yürüdüğü konusunda dengesini kaybedebileceği kadar endişe duyması) ortaya çıkabilir. Yüz kızarması, sosyal fobisi olan kişilerde sıklıkla görülür.[8] Bu görünür semptomlar, başkalarının yanında hissedilen anksiyeteyi daha da güçlendirir.

2006 yılında yapılan bir araştırmada, beynin limbik sistemin bir parçası olan amigdala olarak adlandırılan bölgesinin, sosyal fobisi olan bireylerde korkutucu durumlarla karşı karşıya kaldıklarında normalden fazla derecede aktivite gösterdiği (hiperaktivite) gözlemlenmiştir.[9]

Sosyal yönleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Sosyal anksiyetesi olan insanlar, çoğu insanın "normal" olarak kabul ettiği durumlardan kaçınır. Başkalarının bu durumlarla nasıl bu kadar kolay başa çıkabileceğini anlamakta zorlanabilirler. Sosyal kaygısı olan insanlar, sosyal durumların hepsinden veya çoğundan kaçınırır ve insanlardan saklanır, bu da ilişkilerine zarar verebilir. Sosyal fobi, bu durumlardan kaynaklanan mantıksız korku nedeniyle insanı sosyal durumlardan tamamen uzaklaştırabilir. Bu, düşük benlik saygısına, olumsuz düşüncelere, majör depresif bozukluğa, eleştiriye karşı duyarlılığa ve gelişmeyen zayıf sosyal becerilere yol açabilir.[10]

Komorbidite[değiştir | kaynağı değiştir]

SAD, diğer psikiyatrik bozukluklarla kıyasla çok daha yüksek oranda komorbidite gösterir. Araştırmalar, sosyal fobisi olan insanların %66'sının bir veya daha fazla farklı bir mental bozukluğa sahip olduğunu göstermektedir.[11] SAB, kişisel ilişkilerin eksikliği ve sosyal kaçınmayla ilgili uzun süreli izolasyon nedeniyle sıklıkla klinik depresyonla birlikte ortaya çıkar.[12][13][14]

SAB dışındaki anksiyete bozuklukları, özellikle yaygın anksiyete bozukluğu, sosyal fobisi olanlarda sıklıkla görülür.[15][16] Kaçıngan kişilik bozukluğu da benzer şekilde SAB ile %25 ve %89 arasında değişen komorbidite oranına sahiptir.[12][17][18]

Kaygılarını azaltmak ve depresyonu hafifletmek için sosyal fobisi olan kişiler, madde kullanım bozukluklarına yol açabilecek alkol veya diğer maddeleri kullanabilirler. Sosyal anksiyete bozukluğu olan bireylerin beşte birinin alkol kullanım bozukluğundan muzdarip olduğu tahmin edilmektedir.[19]

Tanı[değiştir | kaynağı değiştir]

DSM-IV'e göre sosyal fobi tanı kriterleri:

A. Sosyal ortamlarda ya da performans gerektiren durumlarda veya tanımadık insanlar önünde çıkan belirgin ve inatçı korku. Kişi burada aşağılanmasına veya utanmasına neden olabilecek biçimde davranacağından ya da anksiyete belirtileri göstereceğinden korkar. Not: Çocuklarda, tanıdık kişilerle yaşına uygun toplumsal ilişkilere girebilme becerisi olmalı ve anksiyete yalnızca erişkinlerle olan ilişkilerde değil, akranları ile olan ilişkilerle de ortaya çıkmalıdır.

B. Korkulan toplumsal durumla karşılaşma hemen her zaman anksiyete doğurur. Bu duruma bağlı ya da durumsal olarak yatkınlık gösteren bir panik atak biçimini alabilir. Not: Çocuklarda anksiyete, ağlama, huysuzluk yapma, dona kalma veya tanıdık olmayan insanların olduğu toplumsal durumlardan uzak durma olarak dışa vurulabilir.

C. Kişi, korkusunun aşırı veya anlamsız olduğunu bilir. Not: Çocuklarda bu özellik olmayabilir.

D. Korkulan toplumsal veya performans durumlarında kaçınma, kaygılı beklenti ya da sıkıntının kişinin olağan günlük işlerini, mesleki işlevselliğini (ya da eğitim ile ilgili olan), toplumsal etkinliklerini veya ilişkilerini bozar veya fobi olacağına dair yoğun bir sıkıntı vardır. 18 yaşın altındaki kişilerde süresi en az altı aydır.

E. Korku veya kaçınma bir maddenin (örneğin kötüye kullanılabilen bir ilaç, tedavi amaçlı kullanılabilen bir ilaç) doğrudan fizyolojik etkilerine veya genel tıbbi durumuna bağlı değildir ve başka bir mental hastalıkla daha iyi açıklanamaz (örneğin, agorafobi ile birlikte olan ya da olmayan panik bozukluğu, ayrılma anksiyetesi bozukluğu, vücut dismorfik bozukluğu, yaygın bir gelişimsel bozukluk ya da şizotipal kişilik bozukluğu)

F. Genel bir tıbbi durum veya başka bir mental bozukluk varsa A tanı ölçütünde sözü edilen korku bununla ilişkisizdir. Örneğin kekemelik, Parkinson hastalığındaki titreme, veya anoreksia nervosa ya da bulimia nervosadaki anormal yeme davranışına ait korku değildir.

Tedavi[değiştir | kaynağı değiştir]

Psikoterapi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sosyal anksiyete bozukluğu için ilk basamak tedavi bilişsel davranışçı terapidir (BDT).[2]

Sosyal anksiyete bozukluğunun tedavisinde kabul ve kararlılık terapisinin (ACT) kullanımını destekleyen bazı araştırmalar vardır. ACT, geleneksel BDT'nin bir dalı olarak kabul edilir. SAB'nin semptomları ile savaşmak yerine hoş olmayan semptomları kabul etmeyi ve ayrıca psikolojik esnekliği (değişen durumsal taleplere uyum sağlama, bakış açısını değiştirme ve rekabet eden arzuları dengeleme becerisi) vurgular.[20] ACT, BDT'nin etkisiz olduğu veya reddedildiği durumlarda bu bozukluk için ikinci basamak tedavi olarak faydalı olabilir.[21]

Bazı araştırmalar, sosyal beceri eğitiminin (SST) sosyal kaygıya yardımcı olabileceğini öne sürmektedir.[22] Sosyal anksiyete bozukluğu için SST sırasında odaklanılan sosyal beceri yeteneklerine konuşma başlatma, arkadaşlık kurma, kişinin cinsel olarak ilgi duyduğu cinsiyetten bireyler ile iletişim kurması ve bir konuşma oluşturma ve atılganlık becerileri örnek verilebilir.[23]

Sosyal anksiyete bozukluğu, majör depresyon gibi diğer psikiyatrik bozuklukların gelişmesine neden olabildiği için erken tedavi çok önemlidir.[13][14]

Farmakolojik tedavi[değiştir | kaynağı değiştir]

Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI'lar)[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir antidepresan sınıfı olan seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI'lar), sosyal fobi için ilk tercih edilen ilaç sınıfıdır. Bununla birlikte, SSRI tedavisi, SAB için ikinci basamak bir tedavidir.[2] SSRI'lar, eski nesil antidepresanlara kıyasla daha iyi tolare edilirler ve daha az yan etkiye sebep olurlar.[24]

Paroksetin (Paxil), sertralin (Lustral), essitalopram (Cipralex) ve fluvoksamin (Luvox) sosyal anksiyete bozukluğunun tedavisi için onaylanmıştır.[25] Tüm klinik çalışmalarda plaseboya eşdeğer olan fluoksetin (Prozac) dışında, tüm SSRI'lar sosyal kaygı için az çok etkilidir.[26] Paroksetinin, diğer seçeneklere kıyasla davranışlarda kayda değer derecede değişime neden olduğu gibi sosyal fobisi olan bireylerde dışa dönüklüğü arttırdığı görülmüştür.[27]

1995 yılında yapılan çift kör, plasebo kontrollü bir çalışmada, paroksetinin, plasebo alanların %23,9'una kıyasla, sosyal anksiyete bozukluğu olan hastaların %55'inde klinik olarak anlamlı bir iyileşme sağladığı görülmüştür.[28] Ekim 2004'te yapılan bir araştırma, benzer sonuçlar bulmuştur, bununla birlikte, zaten terapi gören hastaların SSRI kullanımına başlamasının klinik olarak anlamlı bir iyileşmeye neden olmadığı bu araştırmada gözlemlenmiştir.[29] Çift kör, plasebo kontrollü çalışmalarda, fluvoksamin, esitalopram ve sertralin gibi diğer SSRI'lar, anksiyete, reddedilme duyarlılığı ve düşmanlık dahil olmak üzere sosyal anksiyete semptomlarında azalmaya sebep olmuştur.[30]

Benzodiazepinler[değiştir | kaynağı değiştir]

Benzodiazepinler, SSRI'lara bir alternatiftir. Benzodiazepinler, bağımlılık ve tolerans riski nedeniyle sadece kısa süreli tedavi için kullanılmalıdır.[31] Benzodiazepinlerin sadece antidepresanlar gibi ilk tercih edilen ilaçlara yanıt vermeyen kişilerde kullanılması tavsiye edilmektedir. Bununla birlikte, şiddetli derecede semptom gösteren hastalarda kısa süreli rahatlama için kullanımları tavsite edilmektedir.[31][32] Benzodiazepinler, beyindeki ana inhibitör nörotransmiter olan GABA'nın etkisini artırır; etkileri genellikle dakikalar veya saatler içinde ortaya çıkmaya başlar. Çoğu hastada, benzodiazepinlerin sakinleştirici etkilerine karşı hızla tolerans hızlıca gelişir, ancak anksiyolitik etkilere karşı tolerans gelişmez.[33]

Gabapentin gibi bazı antikonvülzan ilaçlar sosyal anksiyete bozukluğunda etkilidir ve potansiyel olarak benzodiazepinlere alternatif olabilir.[34][35]

Diğer ilaçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer yöntemler etkili değilse, başka ilaçlar da tedavide kullanılabilir. SSRI'lar piyasaya sürülmesinden önce, sosyal anksiyetenin tedavisinde fenelzin gibi monoamin oksidaz inhibitörleri (MAOI'ler) sıklıkla kullanılmaktaydı.[25] Araştırmalar, MAOI'lerin sosyal anksiyete bozukluğunun tedavisinde ve yönetiminde etkili olduğunu göstersede, bu ilaçların iyi tolare edilememeleri, doz aşımı durumunda ölümcül olabilmeleri, yeme düzeninde değişiklik gerektirmeleri ve ölümcül olabilecek ilaç etkileşimleri nedeni ile sadece son çare olarak kullanılırlar.[36]

Venlafaksin (Efexor) gibi serotonin-norepinefrin geri alım inhibitörleri (SNRI'ler), SSRI'lara benzer derecede etkenliğe sahiptir.[37][38]

Mirtazapin ve bupropion gibi atipik antidepresanlar, sosyal anksiyete bozukluğunun tedavisi karışık sonuçlar vermiştir.[39][40][41]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "NIMH » Social Anxiety Disorder". 22 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2020. 
  2. ^ a b c National Collaborating Centre for Mental Health (UK) (2013). Social Anxiety Disorder: Recognition, Assessment and Treatment. National Institute for Health and Care Excellence: Guidelines. Leicester (UK): British Psychological Society (UK). ISBN 978-1-909726-03-1. PMID 25577940. 29 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Eylül 2022. 
  3. ^ "Social Phobia (F40.1) in ICD-10: Diagnostic Criteria" (PDF). 17 Ekim 2004 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  4. ^ "Clinical descriptions and guidelines" (PDF). 23 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 11 Eylül 2022. 
  5. ^ Pilling, Stephen; Mayo-Wilson, Evan; Mavranezouli, Ifigeneia; Kew, Kayleigh; Taylor, Clare; Clark, David M.; Guideline Development Group (22 Mayıs 2013). "Recognition, assessment and treatment of social anxiety disorder: summary of NICE guidance". BMJ (Clinical research ed.). 346: f2541. doi:10.1136/bmj.f2541. ISSN 1756-1833. PMID 23697669. 17 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Eylül 2022. 
  6. ^ "The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders Clinical descriptions and diagnostic guidelines" (PDF). WHO. 23 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 11 Eylül 2022. 
  7. ^ a b Furmark, Tomas (2000). "Social Phobia. From Epidemiology to Brain Function". 
  8. ^ a b Schneier, Franklin R. (7 Eylül 2006). "Social Anxiety Disorder". New England Journal of Medicine. 355 (10): 1029-1036. doi:10.1056/NEJMcp060145. ISSN 0028-4793. PMID 16957148. 
  9. ^ "Studying Brain Activity Could Aid Diagnosis Of Social Phobia". ScienceDaily (İngilizce). 28 Ocak 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Eylül 2022. 
  10. ^ "What Is Social Anxiety Disorder or Social Phobia?". WebMD Editorial Contributors. 19 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  11. ^ Acarturk, C.; de Graaf, Ron; van Straten, A.; Have, M. ten; Cuijpers, P. (1 Nisan 2008). "Social phobia and number of social fears, and their association with comorbidity, health-related quality of life and help seeking". Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology (İngilizce). 43 (4): 273-279. doi:10.1007/s00127-008-0309-1. ISSN 1433-9285. 
  12. ^ a b Weeks, Justin W., (Ed.) (7 Şubat 2014). The Wiley Blackwell Handbook of Social Anxiety Disorder: Weeks/The Wiley (İngilizce). Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd. doi:10.1002/9781118653920. ISBN 978-1-118-65392-0. 
  13. ^ a b "Social Anxiety Disorder and the Risk of Depression: A Prospective Community Study of Adolescents and Young Adults". jamanetwork.com. doi:10.1001/archpsyc.58.3.251. 14 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  14. ^ a b "Incidence of Social Anxiety Disorder and the Consistent Risk for Secondary Depression in the First Three Decades of Life". jamanetwork.com. doi:10.1001/archpsyc.64.8.903. 19 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  15. ^ Chartier, Mariette J.; Walker, John R.; Stein, Murray B. (1 Aralık 2003). "Considering comorbidity in socialphobia". Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology (İngilizce). 38 (12): 728-734. doi:10.1007/s00127-003-0720-6. ISSN 1433-9285. 
  16. ^ Sanderson, William C.; DiNardo, Peter A.; Rapee, Ronald M.; Barlow, David H. (Ağustos 1990). "Syndrome comorbidity in patients diagnosed with a DSM-III—R anxiety disorder". Journal of Abnormal Psychology (İngilizce). 99 (3): 308-312. doi:10.1037/0021-843X.99.3.308. ISSN 1939-1846. 
  17. ^ Chambless, Dianne L.; Fydrich, Thomas; Rodebaugh, Thomas L. (Ocak 2008). "Generalized social phobia and avoidant personality disorder: meaningful distinction or useless duplication?". Depression and Anxiety (İngilizce). 25 (1): 8-19. doi:10.1002/da.20266. 8 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  18. ^ Schneier, Franklin R.; Spitzer, Robert L.; Gibbon, Miriam; Fyer, Abby J.; Liebowitz, Michael R. (Kasım 1991). "The relationship of social phobia subtypes and avoidant personality disorder". Comprehensive Psychiatry. 32 (6): 496-502. doi:10.1016/0010-440x(91)90028-b. ISSN 0010-440X. 
  19. ^ Buckner, Julia D.; Schmidt, Norman B.; Lang, Alan R.; Small, Jason W.; Schlauch, Robert C.; Lewinsohn, Peter M. (1 Şubat 2008). "Specificity of social anxiety disorder as a risk factor for alcohol and cannabis dependence". Journal of Psychiatric Research (İngilizce). 42 (3): 230-239. doi:10.1016/j.jpsychires.2007.01.002. ISSN 0022-3956. PMC 2254175 $2. PMID 17320907. 2 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  20. ^ Kashdan, Todd B.; Rottenberg, Jonathan (1 Kasım 2010). "Psychological flexibility as a fundamental aspect of health". Clinical Psychology Review. Positive Clinical Psychology (İngilizce). 30 (7): 865-878. doi:10.1016/j.cpr.2010.03.001. ISSN 0272-7358. PMC 2998793 $2. PMID 21151705. 18 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  21. ^ Bluett, Ellen J.; Homan, Kendra J.; Morrison, Kate L.; Levin, Michael E.; Twohig, Michael P. (1 Ağustos 2014). "Acceptance and commitment therapy for anxiety and OCD spectrum disorders: An empirical review". Journal of Anxiety Disorders (İngilizce). 28 (6): 612-624. doi:10.1016/j.janxdis.2014.06.008. ISSN 0887-6185. 
  22. ^ Bögels, Susan M.; Voncken, Marisol (1 Haziran 2008). "Social Skills Training Versus Cognitive Therapy for Social Anxiety Disorder Characterized by Fear of Blushing, Trembling, or Sweating". International Journal of Cognitive Therapy. 1 (2): 138-150. doi:10.1521/ijct.2008.1.2.138. ISSN 1937-1209. 8 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  23. ^ Beidel, Deborah C.; Turner, Samuel M. (2007). "Shy children, phobic adults: Nature and treatment of social anxiety disorders (2nd ed.)" (İngilizce). doi:10.1037/11533-000. 
  24. ^ SSRIs in depression and anxiety. 2nd ed. S. A. Montgomery, Johan A. den Boer. Chichester: Wiley. 2001. ISBN 0-470-84651-8. OCLC 54395549. 
  25. ^ a b Blanco, Carlos; Bragdon, Laura B.; Schneier, Franklin R.; Liebowitz, Michael R. (1 Şubat 2013). "The evidence-based pharmacotherapy of social anxiety disorder". International Journal of Neuropsychopharmacology. 16 (1): 235-249. doi:10.1017/s1461145712000119. ISSN 1469-5111. 
  26. ^ "Treating social anxiety disorder". Harvard Health Publishing: Hardvard Medical School. Mart 2010. 23 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  27. ^ Kramer, Peter D. (12 Temmuz 2016). "Antidepressants don't just treat depression–they can make us more sociable, too". Quartz (İngilizce). 13 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  28. ^ "Paroxetine Treatment of Generalized Social Phobia (Social Anxiety Disorder): A Randomized Controlled Trial". jamanetwork.com. doi:10.1001/jama.280.8.708. 9 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  29. ^ "Fluoxetine, Comprehensive Cognitive Behavioral Therapy, and Placeboin Generalized Social Phobia". jamanetwork.com. doi:10.1001/archpsyc.61.10.1005. 7 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  30. ^ "The evidence-based pharmacotherapy of social anxiety disorder". academic.oup.com. doi:10.1017/s1461145712000119. 11 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  31. ^ a b Westenberg, Herman G. M. (1 Temmuz 1999). "Facing the challenge of social anxiety disorder". European Neuropsychopharmacology (İngilizce). 9: S93-S99. doi:10.1016/S0924-977X(99)00029-2. ISSN 0924-977X. 
  32. ^ Aouizerate, B.; Martin-Guehl, C.; Tignol, J. (1 Eylül 2004). "Neurobiologie et pharmacothérapie de la phobie sociale". L'Encéphale (Fransızca). 30 (4): 301-313. doi:10.1016/S0013-7006(04)95442-5. ISSN 0013-7006. 
  33. ^ Vinkers, Christiaan H.; Olivier, Berend (2012). "Mechanisms Underlying Tolerance after Long-Term Benzodiazepine Use: A Future for Subtype-Selective GABAA Receptor Modulators". Advances in Pharmacological Sciences. 2012: 416864. doi:10.1155/2012/416864. ISSN 1687-6334. PMC 3321276 $2. PMID 22536226. 8 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  34. ^ Mula, Marco; Pini, Stefano; Cassano, Giovanni B. (Haziran 2006). "The Role of Anticonvulsant Drugs in Anxiety Disorders: A Critical Review of the Evidence". Journal of Clinical Psychopharmacology (İngilizce). 27 (3): 263-272. doi:10.1097/jcp.0b013e318059361a. ISSN 0271-0749. 8 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  35. ^ Schatzberg, Alan F. (2010). Manual of clinical psychopharmacology. 7th ed. Jonathan O. Cole, Charles DeBattista. Washington, DC: American Psychiatric Pub. ISBN 978-1-58562-377-8. OCLC 529295637. 
  36. ^ Menkes, David; Bosanac, Peter; Castle, David (Ağustos 2016). "MAOIs – does the evidence warrant their resurrection?". Australasian Psychiatry (İngilizce). 24 (4): 371-373. doi:10.1177/1039856216634824. ISSN 1039-8562. 11 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  37. ^ "Venlafaxine Extended Release vs Placebo and Paroxetine in Social Anxiety Disorder". jamanetwork.com. doi:10.1001/archpsyc.62.2.190. 3 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  38. ^ Rickels, Karl; Mangano, Richard; Khan, Arifulla (Ekim 2004). "A Double-Blind, Placebo-Controlled Study of a Flexible Dose of Venlafaxine ER in Adult Outpatients With Generalized Social Anxiety Disorder". Journal of Clinical Psychopharmacology (İngilizce). 24 (5): 488-496. doi:10.1097/01.jcp.0000138764.31106.60. ISSN 0271-0749. 8 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  39. ^ Muehlbacher, Moritz; Nickel, Marius K.; Nickel, Cerstin; Kettler, Christian; Lahmann, Claas; Gil, Francisco Pedrosa; Leiberich, Peter K.; Rother, Nadine; Bachler, Egon; Fartacek, Reinhold; Kaplan, Patrick (Aralık 2005). "Mirtazapine Treatment of Social Phobia in Women: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Study". Journal of Clinical Psychopharmacology (İngilizce). 25 (6): 580-583. doi:10.1097/01.jcp.0000186871.04984.8d. ISSN 0271-0749. 8 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  40. ^ Schutters, Sara I. J.; Van Megen, Harold J. G. M.; Van Veen, Jantien Frederieke; Denys, Damiaan A. J. P.; Westenberg, Herman G. M. (Eylül 2010). "Mirtazapine in generalized social anxiety disorder: a randomized, double-blind, placebo-controlled study". International Clinical Psychopharmacology (İngilizce). 25 (5): 302-304. doi:10.1097/YIC.0b013e32833a4d71. ISSN 0268-1315. 8 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022. 
  41. ^ Naresh P. Emmanuel M.D., Olga Brawman-Mintzer M.D., W. Alexander Morton Pharm. D., Sarah W. Book M.D., Michael R. Johnson M.D., Jeffrey P. Lorberbaum M.D., James C. Ballenger M.D., R. Bruce Lydiard Ph.D., M.D (Kasım 2000). "Bupropion-SR in treatment of social phobia". Anxiety and Depression Association of America. 8 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2022.