Solhan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Solhan
Latrans-Turkey location Bingöl.svg
Bingöl districts.png
Ülke Türkiye
İl Bingöl
Coğrafi bölge Doğu Anadolu Bölgesi
Belde sayısı 1
Köy sayısı 27
İdare
 • Kaymakam Muhammed Çetin
 • Belediye başkanı Abdulhakim Yıldız (AK Parti)
Rakım 1.395 m (4.576 ft)
Nüfus
 (2018, 2009)
 • Toplam 33,618, 14,005
 • Kır
14,270
 • Şehir
20.056
Zaman dilimi UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu 12700
İl alan kodu 426
İl plaka kodu 12

Solhan (Zazaca: Boglon,[1]) Bingöl iline bağlı bir ilçedir. İlçenin 2 belediyesi 1 beldesi 27 köyü mevcuttur. Solhan ilçe nüfusu 2020 istatistiklerine göre 35,325 kişidir.[2]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Solhan, ilçenin 2 km batısında yer alan Mezgeft adı ile anılan yerde, “"Beglon" isminde bir beyin yönetiminde kaldığı için bu adı almış olduğu söylense de Solhan ilçesinin Doğudan batıya uzantısı dar boğazlar ve tarihi su arklarının çıkış noktası olduğu için "Bueglon" (Ark Kaynağı-Arkların Başı) anlamına gelen bir sözcük (ki bu sözcük Zazaca’da hala kullanılmaktadır; Bueg: Sulama için yapılan küçük baraj ya da suyun yönünü değiştirmek için yapılan bent (bueg-biebın) La:Dere,Çay Lon:Dereler,Çaylar) anlamında olup iki sözcüğün birleşmesiyle "BuegLon" ismini almıştır.Zamanla bu sözcük halk dilinde değişime uğramış, Boglon olarak anılmaya başlanmış, Yörenin yerleşik ağa ve beylerinin halka zulümleri neticesinde hoşnutsuzlukları artan halkla çatışmaları, dönemin şartlarında kalabalık bir nüfusa sahip olan Solaxan(Sola(K)han) aşiretiyle irili ufaklı çatışmaları nedeniyle Osmanlı devletinin de bu aşiretten yana davranıp beylerin (Kolhisar Beyleri-Selçuklu Dönemindeki Kuvel kalesi-Bugünkü Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı Kolköy) batıya gitmeleri sonucunda bölge sonradan Solahan (Solaxan) olarak anılmış 1932 yılında da Solhan adını almıştır.

Solhan ve yöresinin tarihi ile ilgili kesin bilgi olmamakla birlikte, bu yöredeki yerleşimin Hititlere kadar uzandığı bilinmektedir. MÖ 2000 yıllarında Fırat Nehri kıyısında Vasukani şehrini kurup bütün Anadolu’ya yayılan Hurriler, MÖ 1360'ta Hititler'in Toros Dağları'nı aşıp kendilerini sıkıştırması ve yeni krallık devrinde Şuppililuma Mitani prensini kendisine damat edinip himayesi altına almasından ötürü; Harput, Bingöl ve Muş dolaylarında hakimiyetlerini kaybetmişlerdir. MÖ 1200 yıllarında Hitit Devleti'nin yıkılması ile Van bölgesinde yerleşen Urartular batıya doğru genişleyerek Bitlis, Muş ve Bingöl’ü alıp Murat Irmağı Vadisine kadar ilerlediler. MÖ 745 yıllarında Asurlular'ın hakimiyetine geçen bölge, MÖ 612 yılında Med, Babil ve Urartuların saldırısıyla Medlerin hakimiyetine geçmiştir. Daha sonra İskender'in Anadolu'yu ele geçirmesi ile, İskender İmparatorluğu sınırları içerisinde kalan yöre, Onun ölümünden sonra Seleukosların yönetimine girmiştir. Daha sonra da Romalıların eline geçmiştir.

Malazgirt Meydan Muharebesi'nden sonra, Selçuklu Hanedanı'nın egemenliğine geçmiş, Moğollar'ın Anadolu’ya saldırıları ile, 1243 yılında Kösedağ Savaşı'nda Selçuklular'ın yenilmesi sonucu Moğollar bölgeye hakim olmuşlardır. Bu dönemde, Diyarbakır'ı kendilerine yurt edinen Akkoyunlular; 1394 yıllarında Bingöl, Erzurum, Erzincan'da da hakimiyet kurmuşlardır. 1473 yılında Otlukbeli Savaşı'nda Uzun Hasan'ın yenilmesi ile Solhan'ın da içinde bulunduğu bölge, Osmanlı Egemenliği'ne geçmiştir. Bundan sonra yörede İran Hakimiyeti görülse de Şah İsmail’in 1514 Çaldıran Muharebesi'nde Osmanlılara yenilmesiyle Yavuz Sultan Selim tarafından Doğu Anadolu'da birlik tesisi görevini vezir Bıyıklı Mehmet Paşa ile Kürt beyi İdris-i Bitlisi'ye vermiştir. Vilayet nizamnamesi gereğince teşkilatlanmada Solhan ve Muş yöresi 1864 yıllarında Erzurum eyaletine bağlanmıştır.

I. Dünya Savaşı yıllarında kısa bir süre Rus işgali altında kalan Solhan, 1929 yılında nahiye olarak Muş iline bağlanmış, 1936 tarihinde de ilçe konumuna getirilerek Bingöl İli'ne bağlanmıştır.

Vilayetlerin yeniden teşkilatlanması sırasında Solhan, 1864 yılında Erzurum eyaletine bağlanmıştır. I. Dünya Savaşı yıllarında kısa bir süre Rus işgaline uğramıştır. 1929 yılında nahiye olarak Muş iline ve 4 Ocak 1936 tarihinde de Bingöl iline bağlanmıştır.[3]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüzen Adalar Tabiat Anıtı

İlçenin yüzölçümü 1114 km²'dir. Bunun il yüzölçümüne oranı %13,71'dir. İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 1395 metredir. İl merkezine uzaklığı 60 km'dir. Yüzen Adalar Tabiat Anıtı, bu ilçenin sınırları içindedir.

İlçenin 2 belediyesi, 27 köyü mevcuttur. Köyaltı yerleşim birimi (mezra) sayısı 133'tür. Belediye sınırları içinde 7 mahalle muhtarlığı vardır. Bunların 4 tanesi ilçe belediyesi, 3 tanesi de Arakonak Belediye sınırları içindedir.

Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Bingöl'ün bir ilçesi olan Solhan, doğusunda Muş, batısında Bingöl, kuzeyinde Karlıova ve Varto, güneyinde de Diyarbakır ve Genç ilçesi ile çevrelenmiştir. İstanbul-İran transit yolu üzerinde olup, Bingöl'e 60 km. uzaklıktadır.

İlçe, Doğu Anadolu Bölgesi'nin yüksek yayları üzerinde bulunmaktadır. İlçe topraklarının büyük bölümünü engebeli alanlar ve meralar oluşturmaktadır. Güneydoğu Toroslar'ın devamı niteliğindeki dağlar ilçenin güney sınırlarından geçmektedir. Bölgedeki dağların yüksekliği 2000 m'yi geçer. İlçe topraklarının bir bölümü lav örtüsüyle kaplıdır. Bu engebeli arazi üzerinde bulunan dağların en önemlileri Şerafetin Dağları'dır. İlçenin kuzeyini tamamen kaplayan Şerafetin Dağları'nın en yüksek noktalarını; 2388 m yükseklikteki Esentepe ve 2675 m yükseklikteki Şahin tepe oluşturmaktadır. Bu dağlar arasında geniş meralar yer almaktadır.

İlçenin en önemli akarsuyu Murat Nehri'dir. İlçe dışında ise Buğlan Çayı Baz Deresi, Masala Deresi önemli akarsularıdır. İlçenin önemli yaylaları ise; Şerafetin, Alopin,Awemasi, Çevkani, kuçekan, Kandil ve Kabak Yaylalarıdır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe; 1 belde ve 27 köyden oluşmaktadır.

Yıl Toplam Şehir Kır
1940[4] 8.705 421 8.284
1945[5] 8.173 528 7.645
1950[6] 9.268 1.746 7.522
1955[7] 8.958 1.026 7.932
1960[8] 11.284 1.420 9.864
1965[9] 13.400 1.968 11.432
1970[10] 18.256 5.091 13.165
1975[11] 23.481 7.014 16.467
1980[12] 26.957 7.153 19.804
1985[13] 30.524 9.059 21.465
1990[14] 35.292 12.191 23.101
2000[15] 33.604 14.325 19.279
2007[16] 32.945 17.895 15.050
2008[17] 32.975 15.950 17.025
2009[18] 33.294 15.753 17.541
2010[19] 33.466 15.741 17.725
2011[20] 33.496 16.080 17.416
2012[21] 33.424 16.659 16.765
2013[22] 33.535 16.636 16.899
2014[23] 33.256 17.282 15.974
2015[24] 33.088 17.550 15.538
2016[24] 33.133 17.634 15.499
2017[24] 33.130 18.153 14.977
2018[24] 33.618 17.756 15.862
2019[24] 33.655 19.049 14.606
2020[24] 34.326 20.056 14.270

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçenin ekonomisi büyük ölçüde hayvancılığa dayalı olup Son yıllarda “Süt İnekçiliği” modern üretim çiftlikleri açılmaktadır. 2021 yılı itibarıyla ilçede 3 Modern Süt İnekçiliği Çiftliği, 1 Modern Süt İşleme Fabrikası(Sütbir), 1 Su Dolum Fabrikası (Binpınar) 5 adet Tekstil Firması (Binses, AlanGrup, Hayalim, Bora ve Dumlu Tekstil) 900 işçi istihdamı ile ilçe ekonomisine katkıda bulunmakta bu sayede ekonomi daha canlı hale gelmektedir. Küçük Sanayi sitesinde sanayi kolunda faaliyet gösteren 40-50 adet irili ufaklı işletme ile beraber ilçenin muhtelif yerlerinde az miktarda buğday ve arpa yetiştirilmekte olup son dönemde rağbet gören ve üretimi artmaya başlayan elma, ceviz, soğan, fasulye ve dut gibi sebze meyveler de yerel ihtiyaçları karşılamaya doğru yol almaktadır.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Bingöl Üniversitesine bağlı Solhan Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu, ilçede yer alır.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

2013 yılında ilçede kurulan Solhanspor voleybol kulübü 2020-2021 sezonundan beri Efeler Liginde mücadele etmektedir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Zazaki(Solhan):Bueglon (Boğazlar veya Sukanallarının "Ark" Kaynağı anlamına gelir)". 29 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  2. ^ "2020 Solhan Nüfusu". 8 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2022. 
  3. ^ "İlçemizin Tarihçesi". 9 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020. 
  4. ^  . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016. 
  5. ^  . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  6. ^  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  7. ^  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  8. ^  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibariyle nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021. 
  9. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  22. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  23. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  24. ^ a b c d e f
    • "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
    • "Solhan Nüfusu - Bingöl". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. 
    • "Bingöl Solhan Nüfusu". nufusune.com.