Ozmış Kağan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Ozmış Kağan
Eski Türkçe: Old Turkic letter N1.svgOld Turkic letter G1.svgOld turkic letter Q.png Old Turkic letter SH.svgOld Turkic letter I.svgOld Turkic letter M.svgOld Turkic letter Z.svgOld Turkic letter O.svg
Çince: 乌苏米施可汗
İkinci Göktürk Kağanlığı'nın VII. kağanı
Hüküm süresi 742 – 6 Ocak 744
Önce gelen Tengri Kağan
Sonra gelen Devlet yıkıldı.
Çocukları Kulun Bey
Ke-la-to
Hanedan Aşina
Babası Pan Kül Tigin
Ölüm 6 Ocak 744
Ordu Balık
Dini Tengricilik

Ozmış Kağan[1] (Çince: Wu-su-mi-shih), Göktürk Kağanlığı'nın son kağanıdır.[2][3]

Adı[değiştir | kaynağı değiştir]

"Ozmış" Eski Türkçe'de kurtulmuş anlamına gelmektedir.[4] Birçok kaynakta rastlanılan Özmiş adlandırması yanlıştır. Moyen Çor, ozmış ile olan savaşını Moyen Çor Yazıtı'nda şu sözlerle anlatılmaktadır:

Ozmış Tigin kan bolmış. Kony yılka yorıdım, ikinti süngüş (düm i) ki ay altı yangıka t(okıdım). Tutdum, katunın anta altım. Türk bodun anta ınagaru yok boltu.

(Ozmış Tigin kağan olmuş. Koyun yılında (744) üzerine yürüdüm. İkince defa savaştım. İki ay altı gün vuruştum. K10. Tuttum, hatununu

orda tutsak ettim. Köktürk boyu orada tamamen yok oldu.)[5]

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Babası, Bilge Kutluk Tengri Kağan'a bağlı bir şaddı. Buna rağmen, babası Pan Kül Tigin; Tengri Kağan'a isyan ederek, onu tahttan indirmişti. Ancak, bu karışıklıklardan yararlanmak isteyen Basmiller ile girdiği mücadelede Pan Kül Tigin öldürüldü. Bunun üzerine kısa bir süre tahta çıkan Kutluk Yabgu Kağan ülkedeki otoriteyi tekrar sağlamayı denediyse de başarılı olamadı. Bunun üzerine 742'de Ozmış, Toygun'da kağan olarak seçildi.

Bu yüzyılda, Tang Çini'nin politikası, Çin'in kuzey sınırlarındaki halkları derebeylikler hâline dönüştürmekti. Ozmış'tan de bu tutuma uyması bekleniyordu. Başlangıçta Ozmış, Çin'in bu isteğine uygun davrandı. İmparator Xuanzong'u sarayında ziyaret etti. Ancak, ülkedeki otoritesi sağlamlaşmaya başlayan Ozmış; bu politikasından vazgeçerek; tam bağımsız bir yönetim sergilemeye başladı. Bu politikadan rahatsız olan Çin, General Wang-Chung-ssu'yu Ozmış'ı tutuklaması için görevlendirdi. Bunun üzerine Basmiller, Uygurlar ve Karluk gibi Türk boylarının da desteğini alan Wang-Chung-ssu, Ozmış'ın üzerine yürüdü. Yapılan savaşta Ozmış yenildi. Ancak, Ozmış kaçmayı başardı. Çin ve müttefiki Türk boylarına karşı yaptığı son savaşta yenilerek, 744'te öldürüldü.[6] Ozmış'ın ölümü üzerine, Çin egemenliğini tanımayan Türk boyları; onun oğlu Kulun Bey'i yeni kağan ilan edilse de, Ozmış öldükten sonra Türk Kağanlığı dağıldı.[3]

Moyen Çor Yazıtı[değiştir | kaynağı değiştir]

Moyen Çor Yazıtı'nda, Uygur kumandanı Moyen Çor'un Çin ordusunun müttefiki olarak Ozmış Kağanı yenerek öldürmesi anlatılmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Alyılmaz, Cengiz (2013), Karı Çor Yazıtı, UTEKED, S. 2/2, s.4.
  2. ^ Ural-Altaische Jahrbücher - 28-29. ciltler - Sayfa 38
  3. ^ a b Kumilyov, Lev (1993), Qədim Türklər, s.298-9.
  4. ^ Gabain, Eski Türkçenin Grameri, TDK Yayınları.
  5. ^ Moyen Çor Yazıtı, Kuzey: 9. ve 10. satır.
  6. ^ Ahmet Taşağıl:Göktürkler, AKDTYK yayınları, ISBN 978-975-16-2460-4, p. 358-9