Northrop YF-23

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Northrop YF-23
Gri Hayalet (ön plan) ve Kara Dul II lakaplı 'ki YF-23, Mojave Çölü üzerinde uçuyor.
Gri Hayalet (ön plan) ve Kara Dul II lakaplı 'ki YF-23, Mojave Çölü üzerinde uçuyor.
Türü Hayalet uçak teknoloji göstericisi
Ulusal köken  ABD
Üretici Northrop / McDonnell Douglas
İlk uçuş 27 Ağustos 1990
Durumu Proje iptal edildi
Üretim aralığı 1989-1990
Üretim sayısı 2

Northrop / McDonnell Douglas YF-23, ABD Hava Kuvvetleri (USAF) için tasarlanmış bir tek kişilik, çift motorlu hayalet avcı uçağı teknoloji göstericisidir. Tasarım, Lockheed YF-22 ile birlikte USAF'nin Gelişmiş Taktik Avcı (İngilizceAdvanced Tactical Fighter / ATF) yarışmasında üretim sözleşmesi için iki finalistten biri finalist oldu. "Kara Dul II" (İngilizce"Black Widow II") ve "Gri Hayalet" (İngilizce"Gray Ghost") adlı iki adet YF-23 prototipi üretildi.

1980'lerde USAF, özellikle SSCB'nin gelişmiş Sukhoi Su-27 ve Mikoyan MiG-29'una karşı mevcut avcı uçaklarının yerine geçecek bir tasarım aramaktaydı. Açılan yarışmada bir çok şirket tasarımlarını değerlendirmeye sundu. USAF finalist olarak Northrop ve Lockheed'in önerilerini seçti. Northrop, YF-23'ü geliştirmek için McDonnell Douglas ile ortak çalışırken; Lockheed, Boeing ve General Dynamics birlikte YF-22'yi geliştirdi.

YF-23 rakibine göre radara daha az görünür ve daha hızlıydı, ancak daha az çevikti. Dört yıllık bir geliştirme ve değerlendirme sürecinin ardından, 1991'de YF-22 kazanan ilan edildi ve Lockheed Martin F-22 Raptor olarak üretime girdi. ABD Donanması, ATF'nin üretim versiyonunu temel alacak bir tasarımı Grumman F-14'lerinin yerini alması için değerlendirmekteydi, ancak bu plan daha sonra iptal edildi. İki YF-23 prototipi de 2010 itibariyle müzelerde sergilenmektedir.

Geliştirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Amerikan keşif uydularının 1978'de ilk kez Sovyet Sukhoi Su-27 ve Mikoyan MiG-29 avcı prototiplerini tespit etmesi, ABD'de endişe yaratan bir gelişme oldu. Her iki Sovyet modelinin de çağdaş ABD avcı uçaklarıyla Sovyet uçakları arasındaki manevra kabiliyeti farkını azaltması bekleniyordu.[1] 1981'de USAF, McDonnell Douglas F-15 Eagle'ın yerini alacak bir Gelişmiş Taktik Avcı Uçağı'nın (ATF) olası özellikleri hakkında çeşitli havacılık şirketlerinden bilgi istedi. Havacılık ve uzay şirketleri ile görüştükten sonra, USAF ATF'nin ana rolünü havadan havaya mücadele olarak belirledi.[2] ATF, kompozit malzemeler, hafif alaşımlar, gelişmiş uçuş kontrol sistemleri, daha güçlü itki sistemleri ve hayalet teknoloji gibi yeni teknolojilerden faydalanacaktı.[3] Ekim 1985'te, USAF çeşitli uçak üreticilerine yönelik bir teklif talebi (İngilizceRequest for Proposal, RfP) yayınladı. Mayıs 1986'da bu talep, iki finalistten alınan prototip hava araçlarının değerlendirmesini içerecek şekilde değiştirildi. Aynı zamanda ABD Donanması, Donanma Gelişmiş Taktik Avcı (İngilizceNavalized Advanced Tactical Fighter - NATF) programı altında F-14 Tomcat'in yerine ATF kazananının bir türevini kullanacağını açıkladı. USAF'nin 750 uçaklık tedarik planına ek olarak, NATF programı da 546 uçak tedariği içermekteydi.[4]

Top view of black jet aircraft, showing trapezoidal wings, engine nozzle, and two-piece tail. The separation between the forward fuselage and engine nacelles are apparent.
Trapez kanatları ve ön gövde ile motor nacellerinin ayrılmasını gösteren YF-23'ün üstten görünümü

Temmuz 1986'da Lockheed, Boeing, General Dynamics, McDonnell Douglas, Northrop, Grumman ve Rockwell tarafından teklifler sunuldu. Grumman ve Rockwell kısa bir süre sonra yarışmadan çekildi.[5] Teklif sunumlarını takiben Lockheed, Boeing ve General Dynamics, kendi önerdikleri tasarımlardan hangisi kabul edilirse onu geliştirmek üzere bir ekip oluşturdu. Northrop ve McDonnell Douglas da benzer bir işbirliği anlaşmasına vardılar.[6] Lockheed ve Northrop teklifleri 1 Ekim 1986'da finalistler olarak seçildi. Her iki gruba da prototiplerini üretmeleri ve uçuş testlerini yapmaları için 50 ay süre verildi. İki grup da bu dönemi başarıyla tamamlayarak Lockheed YF-22 ve Northrop YF-23 prototiplerini ürettiler.[7]

YF-23, USAF'in önemli saydığı hayatta kalma, süperseyir, radara yakalanmama ve bakım kolaylığı gereksinimlerini karşılamak üzere tasarlanmıştır.[8] Süperseyir gereklilikleri, art yakıcı kullanılmadan uzun süre sesten hızlı uçuş becerisi gerektirmekteydi.[9] Northrop, modelin radar ve kızılötesi tespite yakalanma olasılığını azaltmak için B-2 Spirit ve F/A-18 Hornet modellerindeki tecrübelerinden faydalandı.[10] USAF başlangıçta uçağın inişte 2.000 fit (610 m) içinde durmasını istemekteydi; bu istek uçağın motorlarında revers sistemi (uçağın itisini ters yöne yönlendirerek yavaşlamasını sağlayan sistem) kullanılmasını gerektirmekteydi. 1987'de USAF'ın pist uzunluğu ihtiyacını 3.000 fit (910 m) olarak değiştirmesi ile revers sistemine artık ihtiyaç duyulmamıştır. Bu, uçağın daha küçük motor yuvaları ile yeniden tasarlanmasına olanak sağladı. İnşa edilen prototiplerde motor yuvaları küçültülmemiştir.[11][12]

İlk YF-23 (seri no 87-0800), Prototip Hava Aracı 1 (İngilizcePrototype Air Vehicle 1 / PAV-1), 22 Haziran 1990'da hangardan çıktı.[13] PAV-1, 50 dakikalık ilk uçuşunu 27 Ağustos'ta Alfred "Paul" Metz kumandasında gerçekleştirdi.[14] İkinci YF-23 (seri numarası 87-0801, PAV-2) ilk uçuşunu 26 Ekim'de pilot Jim Sandberg kumandasında yaptı.[15] İlk YF-23 prototipi koyu griye boyanmış ve II. Dünya Savaşı'ndaki Northop uçağı Northrop P-61 Black Widow anısına "Kara Dul II" (İngilizceBlack Widow II) olarak adlandırılmıştır. Kısa bir süre gövde altında kara dul örümceklerinin kırmızı renkli, kum saatine benzeyen işaretini taşımıştır, ancak bu işaret Northop yönetimi tarafından sildirilmiştir.[16][17][N 1] İkinci prototip iki gri tonda boyanmış, "Örümcek"[15] ve "Gri Hayalet" takma adları verilmiştir.[18]

Tasarım[değiştir | kaynağı değiştir]

Front view of jet aircraft showing curving exterior. The tail is V-shaped.
Tasarımın kıvrımlı dış hatlarını gösteren 87-0800 prototipinin önden görünümü.

YF-23, trapezoid şeklindeki kanatlar, transonik hızlarda aerodinamik sürüklenmeyi azaltmak için önemli olan alan kuralına uygun tasarlanmış profil ve tümüyle hareketli V kuyruğu ile alışılmadık görünümde bir uçaktı. Kokpit, pilotun çevresini daha iyi görmesi için uçağın burnuna yakın konumlandırılmıştı. Uçakta burun tekeri ve iki ana iniş takımından oluşan alışılageldik üç tekerli iniş takımı konfigürasyonu vardı. Bomba bölmesi, burun ve ana iniş takımı arasında gövdenin alt kısmında yer almaktaydı.[19] Kokpitte ortadan levye ve yandan gaz kolu vardı. [20]

Uçak gücünü uçağın omurgasının her iki yanında, radar dalgalarından korumak için her biri S kanal hava alıklı ayrı bir motor naceline sahip, aksiyal kompresörlü iki turbofan motordan almaktaydı.[21] Üretilen iki uçaktan ilkine (PAV-1) Pratt & Whitney YF119, ikincisine (PAV-2) ise General Electric YF120 motorları takılmıştı. Uçak, YF-22'deki gibi itme vektörlemesi nozulları yerine sabit motor nozullarına sahipti.[11] B-2'de olduğu gibi YF-23'ün motorlarından çıkan egzoz, ısıyı dağıtmak ve motorları aşağıdan gelecek kızılötesi güdümlü (IR) füzelerin tespitinden korumak için ısı azaltan fayanslarla kaplı oluklardan geçmekteydi.[10]

YF-23 S kanallı motor hava girişi

Uçuş kontrol yüzeyleri merkezi bir bilgisayar sistemi tarafından kontrol ediliyordu. Flaplar ve kanatçıkları bir tarafta kaldırmak ve diğer tarafta indirmek yuvarlanma kontrolü sağlıyordu. V-kuyruk kanatçıkları dikeyden 50 derece açılıydı. Burnun yukarı-aşağı hareketi (yunuslama) esas olarak bu V-kuyrukların zıt yönlerde döndürerek, kuyruğun ön kısımlarının birbirine yaklaşması veya uzaklaşması ile sağlanmıştır, Burnun sağa-sola hareketi ise kuyruk kanatçıklarının aynı yönde döndürülmesiyle sağlanmaktaydı. Test pilotu Paul Metz, YF-23'ün eski uçaklara kıyasla üstün yüksek hücum açısı (AoA) performansına sahip olduğunu belirtti.[22] Aerodinamik frenleme ise her iki tarafta flapların aşağı ve kanatçıkların yukarı yönde aynı anda saptırılması ile sağlanmaktaydı.[23] Yeni tasarıma rağmen maliyetleri düşük tutmak için F-15 burun tekerleği, F/A-18 ana iniş takımı parçaları ve F-15E Strike Eagle'ın ön kokpit bileşenleri dahil olmak üzere bir dizi "raftan alınan" bileşen YF-23'te yer almıştır.[10][15]

Operasyonel geçmiş[değiştir | kaynağı değiştir]

Ön planda bir YF-22 ve arka planda bir YF-23

Değerlendirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Pratt & Whitney motorlara sahip ilk YF-23, 18 Eylül 1990'da Mach 1.43'e süperseyirde (artyakıcı kullanmadan) ulaştı. General Electric motorlarını kullanan ikinci prototip ise 29 Kasım 1990'da süperseyirde Mach 1.6'ya ulaştı. Buna karşılık rakip uçak YF-22 süperseyirde Mach 1.58 hıza ulaşmştı.[24] YF-23, artyakıcılar ile en yüksek Mach 1.8 hıza kadar test edildi ve maksimum 25° hücum açısı elde etti.[22] Uçağın maksimum hızı gizli bilgidir, ancak kaynaklar yüksek irtifada Mach 2'den daha yüksek bir hız ve Mach 1.6'dan daha yüksek bir süperseyir hızı belirtir.[25] Uçağın silah bölmesi silahların fırlatılması için yapılandırıldı ve silah bölmesi akustiği testleri yapıldı, ancak testlerde hiçbir füze ateşlenmedi; rakip Lockheed ise YF-22 prototipinden AIM-9 Sidewinder ve AIM-120 AMRAAM füzelerini başarıyla ateşlemiştir. PAV-1, 30 Kasım 1990'da 10 saatlik bir süre boyunca altı uçuşla hızlı tempolu bir savaş tatbikatı gerçekleştirdi. Uçuş testleri Aralık ayına kadar devam etti.[26] İki YF-23, 50 kez uçarak toplam 65.2 saat uçuş süresine ulaştı.[27] Testler, Northrop'un YF-23 için öngörülen performans değerlerini yakaladığını gösterdi.[28] Rakip modellerden YF-23 daha gizli ve daha hızlıydı, ancak YF-22 daha çevikti.[29][30]

İki ekip Aralık 1990'da değerlendirme sonuçlarını ve tekliflerini sundu.[28] 23 Nisan 1991'de Hava Kuvvetleri Sekreteri Donald Rice, YF-22'nin kazanan olduğunu açıkladı.[31] ABD Hava Kuvvetleri, F-22 üretim versiyonunda güç ünitesi olarak YF119 motorunu seçti. Lockheed ve Pratt & Whitney tasarımları teknik yönlerden daha yüksek derecelendirilmiş, daha düşük riskler olarak kabul edilmiş ve daha etkili bir program yönetimine sahip oldukları düşünülmüştür.[32] Havacılık basınında YF-22'nin Donanma'nın NATF projesine daha uyarlanabilir olduğu düşünüldüğü için kazandığı yer almıştır, ancak 1992'de ABD Donanması NATF projesini iptal etmiştir.[33][34]

Yarışmanın ardından her iki YF-23 de NASA'nın Edwards AFB, Kaliforniya'daki Dryden Uçuş Araştırma Merkezi'ne motorları olmadan transfer edildi.[10] NASA, ölçülen uçuş sonuçlarının tahmin edilen yüklerle ilişkisinin kalibrasyonu için teknikleri incelemek üzere uçaklardan birini kullanmayı planladı, ancak bu gerçekleşmedi.[35]

Olası geri dönüş[değiştir | kaynağı değiştir]

2004 yılında Northrop Grumman USAF'in ara dönem geçici uçak ihtiyacını karşılamak için YF-23 tabanlı bir bombardıman uçağı önerdi. Bu projede FB-22 ve B-1R modelleri de rekabet etmekteydi.[36][37] Northrop, önerilen geçici bombardıman uçağı için statik model olarak gösterilmek üzere PAV-2 uçağını modifiye etti.[28] YF-23 tabanlı bir ara bombardıman uçağı olasılığı, çok daha geniş menzilli uzun menzilli bir bombardıman uçağı lehine olan ABD 2006 Dört Yıllık Savınma İncelemesi ile sona erdi. [38] [39] USAF o zamandan beri Yeni Nesil Bombardıman Uçağı programına devam etmektedir.[40]

Japonya, ABD Kongresi 1998'de F-22'yi ihraç etmeyi reddettikten sonra yerli bir 5./6. nesil avcı uçağı (F-3) geliştirmek için bir program başlattı. Bir çok çalışma ve statik modellerin oluşturulmasının ardından, Mitsubishi X-2 Shinshin test uçakları 2016'dan bir teknoloji göstericisi olarak uçtu. Temmuz 2018'e kadar, Japonya yeterli bilgi topladı ve bu projeyi tamamlamak için uluslararası ortaklar gerektiğine karar verdi. Northrop Grumman yapılan çağrıya yanıt veren şirketlerden biri oldu. Şirketin Japonya'ya YF-23'ün modern bir versiyonunu sunabileceği yönünde spekülasyonlar yapılmıştır.[41]

Müzelerdeki uçaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

USAF Müzesi'nde restorasyon çalışmaları

Her iki YF-23 prototipi 1996 ortasına kadar depoda kaldıktan sonra müzelere aktarıldı.[35]

  • YF-23A PAV-1, Hava Kuvvetleri seri numarası 87-0800, kayıt numarası N231YF, Dayton, Ohio yakınlarındaki Birleşik Devletler Hava Kuvvetleri Ulusal Müzesi Araştırma ve Geliştirme hangarında sergilenmektedir . [42]
YF-23 "Örümcek", Western Museum of Flight'ta sergileniyorken, 2017.
  • YF-23A PAV-2, AF seri no. 87-0801, kayıt numarası N232YF, 2004 yılına kadar Western Flight Museum'da sergilendikten sonra[35] Northrop Grumman tarafından geri alındı ve YF-23 tabanlı bir bombardıman uçağı için teşhir modeli olarak kullanıldı.[43] PAV-2, 2010'dan itibaren Wester Fight Museum'a geri dönerek müzenin California, Torrance, Zamperini Field'daki yeni yerinde sergilenmektedir.[44]

Özellikler (YF-23)[değiştir | kaynağı değiştir]

Karo kaplı egzoz kanallarını da gösteren YF-23'ün arkadan görünümü

Bilgi kaynağı: Pace,[45] Sweetman,[46] Winchester,[10] ve Aronstein[25]

Genel özellikler

  • Mürettebat: 1 (pilot)
  • Uzunluk: 20,60 m (67 ft 5 in)
  • Kanat açıklığı: 13,30 m (43 ft 7 in)
  • Yükseklik: 4,30 m (13 ft 11 in)
  • Kanat alanı: 88 m2 (900 ft2)
  • Boş ağırlık: 13.100 kg (29.000 lb)
  • Yüklü ağırlık: 23.327 kg (51.320 lb)
  • Maksimum kalkış ağırlığı: 29.000 kg (62.000 lb)
  • Güç ünitesi:Pratt & Whitney YF119 veya General Electric YF120 artyakıcılı turbofan, 156 kN (35,000 lbf) adedi

Performans

  • Maksimum hız:
    • İrtifada: Mach 2.2+ (1,450+ mil/sa, 2,335+ km/sa)
    • Süperseyir: Mach 1.6+ (1,060+ mil/sa, 1,706+ km/sa)
  • Menzil: 4,500 km'den fazla (2,790 mil'den fazla)
  • Muharebe yarıçapı: 1.380–1.480 km (865–920 mil, 750–800 deniz mili)
  • Servis tavanı: 19,800 m (65,000 ft)
  • Kanat yüklemesi: 265 kg/m2; yüklü ağırlıkta (57 lb/ft2)
  • İtki/Ağırlık: 1.36

Silahlar Test edilmedi ama hazırlıklar yapıldı:[10]


Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Aynı dönemden benzer rol ve yapıda uçaklar

  • Lockheed Martin F-22 Raptor: ABD Hava Kuvvetleri için Advanced Tactical Fighter programı kapsamında geliştirilen ve YF-23'e karşı kazanan avcı uçağı

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar
  1. ^ Kaynaklar ilk YF-23'ü koyu gri veya siyah olarak nitelemektedir.[16][17]
Özel
  1. ^ Rich, Michael and William Stanley. Improving U.S. Air Force Readiness and Sustainability. Rand Publications, April 1984. p. 7.
  2. ^ Sweetman 1991, pp. 10–13.
  3. ^ Miller 2005, p. 11.
  4. ^ Williams 2002, p. 5.
  5. ^ Miller 2005, pp. 13–14, 19.
  6. ^ Goodall 1992, p. 94.
  7. ^ Jenkins and Landis 2008, pp. 233–34.
  8. ^ "ATF procurement launches new era". Flight International, 15 November 1986. p. 10. Retrieved 25 June 2011.
  9. ^ Goodall 1992, p. 91.
  10. ^ a b c d e f g Winchester 2005, pp. 198–99.
  11. ^ a b Miller 2005, p. 23.
  12. ^ Sweetman 1991, pp. 23, 43.
  13. ^ "YF-23 roll out marks ATF debut." Flight International, 27 June – 3 July 1990. p. 5. Retrieved 24 June 2011.
  14. ^ Goodall 1992, p. 99.
  15. ^ a b c Jenkins and Landis 2008, p. 237.
  16. ^ a b Goodall 1992, p. 120.
  17. ^ a b Miller 2005, p. 37.
  18. ^ Pace 1999, p. 50c.
  19. ^ Goodall 1992, pp. 108–15, 124.
  20. ^ Walkaround. yf-23.net
  21. ^ Sweetman 1991, pp. 42–44, 55.
  22. ^ a b "YF-23 would undergo subtle changes if it wins competition". Defense Daily 14 January 1991
  23. ^ Sweetman 1991, pp. 34–35, 43–45.
  24. ^ Goodall 1992, pp. 102–103.
  25. ^ a b Aronstein 1998, p. 136.
  26. ^ Miller 2005, pp. 36, 39.
  27. ^ Norris, Guy. "NASA could rescue redundant YF-23s." Flight International, 5–11 June 1991. p. 16. Retrieved: 25 June 2011.
  28. ^ a b c Miller 2005, pp. 38–39.
  29. ^ Goodall 1992, p. 110.
  30. ^ Sweetman 1991, p. 55.
  31. ^ Jenkins and Landis 2008, p. 234.
  32. ^ Miller 2005, p. 38.
  33. ^ Miller 2005, p. 76.
  34. ^ Williams 2002, p. 6.
  35. ^ a b c "YF-23." NASA Dryden Flight Research Center, 20 January 1996. Retrieved: 25 June 2011.
  36. ^ Hebert, Adam J. "Long-Range Strike in a Hurry." Air Force magazine, November 2004. Retrieved: 24 June 2011.
  37. ^ "YF-23 re-emerges for surprise bid". Flight International, 13 July 2004.
  38. ^ "Quadrennial Defense Review Report." U.S. Department of Defense, 6 February 2006. Retrieved 25 June 2011.
  39. ^ Hebert, Adam J. "The 2018 Bomber and Its Friends." Air Force magazine, October 2006. Retrieved 24 June 2011.
  40. ^ Majumdar, Dave. "U.S. Air Force May Buy 175 Bombers." Defense News, 23 January 2011. Retrieved 29 August 2011.
  41. ^ Mizokami, Kyle "Now Northrop Grumman Wants to Build Japan's New Fighter Jet" Popular Mechanics, 10 July 2018. Retrieved 15 August 2018.
  42. ^ "Northrop-McDonnell Douglas YF-23A Black Widow II". National Museum of the U.S. Air Force, 6 November 2015. Retrieved 29 March 2018.
  43. ^ Miller 2005, p. 39.
  44. ^ "Static Displays"; "Northrop YF-23A 'Black Widow II'". Western Museum of Flight. Retrieved 31 August 2011.
  45. ^ Pace 1999, pp. 14–15.
  46. ^ Sweetman 1991, p. 93.
  47. ^ a b Sweetman 1991, pp. 42–43.
Genel
  • Aronstein, David C. and Michael J. Hirschberg. Advanced Tactical Fighter to F-22 Raptor: Origins of the 21st Century Air Dominance Fighter. Arlington, Virginia: AIAA (American Institute of Aeronautics & Astronautics), 1998. ISBN 978-1-56347-282-4.
  • Goodall, James C. "The Lockheed YF-22 and Northrop YF-23 Advanced Tactical Fighters". America's Stealth Fighters and Bombers, B-2, F-117, YF-22, and YF-23. St. Paul, Minnesota: Motorbooks International Publishing, 1992. ISBN 0-87938-609-6.
  • Jenkins, Dennis R. and Tony R. Landis. Experimental & Prototype U.S. Air Force Jet Fighters. North Branch, Minnesota: Specialty Press, 2008. ISBN 978-1-58007-111-6.
  • Miller, Jay. Lockheed Martin F/A-22 Raptor, Stealth Fighter. Hinckley, UK: Midland Publishing, 2005. ISBN 1-85780-158-X.
  • Pace, Steve. F-22 Raptor. New York: McGraw-Hill, 1999. ISBN 0-07-134271-0.
  • Sweetman, Bill. YF-22 and YF-23 Advanced Tactical Fighters. St. Paul, Minnesota: Motorbooks International Publishing, 1991. ISBN 0-87938-505-7.
  • Williams, Mel, ed. "Lockheed Martin F-22A Raptor", Superfighters: The Next Generation of Combat Aircraft. London: AIRtime Publishing, 2002. ISBN 1-880588-53-6.
  • Winchester, Jim, ed. "Northrop/McDonnell Douglas YF-23", Concept Aircraft. Rochester, Kent, UK: Grange Books, 2005. ISBN 1-84013-809-2.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]