Hariciler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Basmala.svg

İSLÂM MEZHEPLERİ
Madhhab Map3.png


Haricilik, Haric’îyye ya da Havârîc (Arapça: الخرج; çoğ. الخوارج) İslam dininde bir siyasi mezhep. Günümüzde Haricîlerin sadece İbadiyye kolu Umman Sultanlığı, (tahmini %70), Cezayir, Tunus'un Cerbe adası, Zenzibar ve Tanzanya'da yaşamaktadır. [1]

Ortaya çıkış[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar Haricîliğin çıkışının Peygamber Muhammed döneminde olduğunu belirtir. Muhammed'e arkadaşlık etmiş olan Abdullah b. Zu'l-Hüveysıra'nın sonradan Haricîlerin liderliğini yapmış olan Hurkus b. Züheyrle aynı kişi olması muhtemeldir.[2]Sahih olduğuna inanılan rivayetlere göre Abdullah b. Zu'l Huveysıra et-Temimi "Adil ol! Zira bu paylaştırma Allah'ın rızasının gözetildiği bir paylaştırma değildir" demiş, bunun üzerine Muhammed üzüntüsünü de belli ederek "Ben adil olmayayım da kim adil olsun!" cevabını vermiştir. Bu davranışı üzerine Muhammed'den kendisini öldürmek için izin isteyenlere yine Muhammed engel olmuştur.[3]

Görüşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Haricîlerin büyük bir kısmının sünnet ve hadisle sabit birçok hükme itiraz ettikleri bilinmektedir. Kaynaklar, az veya çok olduğuna, korunmuş veya korunmamış olduğuna bakılmaksızın hırsızın elinin kesileceğini iddia ettiklerini, recmi ve mest üzerine meshetmeyi Kur'an'da olmadığı gerekçesiyle reddettiklerini söyler.[4]

Ayrıca Haricî ekollerinden Ebu Ismail el-Batihi ve takipçileri "sabah bir rekat ve akşam bir rekatın dışında namaz yükümlülüğü yoktur" görüşüne sahiptirler.[5]

Haricî gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyasi, itikadi veya tarihi bazı ihtilaflar nedeniyle Hariciler kendi içlerinde de çeşitli gruplara ayrılmışlardır. Bu grupların bazıları İslam dininin temel akide kaidelerini takip ederken, bazıları İslam dininin itikadi prensiplerinden ayrılarak İslam dairesi dışı ilan edilmiş ve İslam dinin dışında incelenmiştir. Fakat bu gruplarında temelleri Haricilere ve İslam dinine dayanır.

Haricî grupların başlıcaları[değiştir | kaynağı değiştir]

İslâm dini dairesi içinde sayılmayan Haricîler[değiştir | kaynağı değiştir]

İtikadi sebepler yüzünden bu gruplar çoğunlukla İslam dini dairesi dışında ele alınır.[kaynak belirtilmeli]

Günümüz Haricîleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde Hariciyye mezhebinin, İbâd’îyye kolu hariç, diğer kollarının kitlesel varlıkları yok olmuştir. İbadiyye Hariciyye mezhebi kitlesel özellikle bugün Umman'da varlığını sürdürmektedir. Bu kolun kuzey Afrika ve doğu Afrika'ya yayilan nispeten ufak sayıda İbadiler Cezayir'de "Mzabiler"; Tunus'un Cerbe adasında, Tanzanya ve Zengibar vardırlar. Libya'da "Cebel Nafusa" bolgeinde Ömer Muhtar'ın da mensubu olduğu Sennusi kabileside İbadiyye mezhebine bağlıdır.[6]

Ehl-i Sünnet'in köktendincilik kolundan olduğu varsayılan Vahhabilik mezhebi de Haricîler kollardan biri olarak gösterilebilir. Günümüzdeki Selefi, Vahhabi toplumların fikirleri ve davranışları Haricilerle mutabıktır.[7]. Vahabi ve Selefiler diğer itikad ve mezheb Müslümanlarını, küfür, şirk ve bidat ile itham etmektedirler.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "CIA - The World Factbook". CIA. Son yenileme 5 Haziran, 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html. 
  2. ^ İbn Abdilberr, Camiu Beyani'l-ilm, 2/195
  3. ^ Buhari, Menakıb 25, Mürteddin 7; Müslim, Zekat 142,148; İbn Mace, Mukaddime 12
  4. ^ el-Bağdadi, el-Fark, s.19
  5. ^ İbn Hazm, el-Fasl, 4/189
  6. ^ İbâd’îyye inancçları hakkında yazılar (İngilizce)]
  7. ^ 1783–1836'de yaşamış Şam'lı Hanefi fıkıh alimi "İmam İbni Abidin es-Șami" Vahhabileri ifrat köktendincilikle itham edip Harici olarak görmektedir. El Fadl, Khaled Abou. (2001) "Islam and the Theology of Power." Middle East Report. C.221 : S.28-33 (İngilizce)