Arami alfabesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Arami alfabesi
Tür Ebced
Aile sistemi
Etkilenen alfabeler

İbrani alfabesi[1]
Nebati alfabesi[1]
  →Arap alfabesi
Süryani alfabesi
  →Soğut alfabesi
    →Eski Uygur alfabesi
      →Moğol alfabesi
        →Mançu alfabesi

Palmira alfabesi[1]
Edessa alfabesi[1]
Hatra alfabesi[1]
Sâbiî alfabesi[1]
Elymais alfabesi[1]
Pehlevi alfabesi
Kharoṣṭhī
Brahmi alfabesi[a]
ISO 15924 rtl, Imperial Aramaic
Yön Sağdan sola
Unicode adı Imperial Aramaic
Unicode aralığı U+10840–U+1085F
Not: Bu sayfa UFA fonetik sembollerini içerebilir.

Arami alfabesi, Aramiler tarafından Fenike alfabesinden uyarlanmış ve MÖ 8. yüzyılda ayrı bir yazı haline gelmiş yazı sistemi. Aramice yazmak için kullanılan alfabe, Asur çivi yazısının yerine geçmiştir. Harflerin tümü ünsüz sesleri temsil etmiştir, ancak bu harflerin bazıları uzun ünlüleri belirtmek için de kullanılmıştır.

Arami alfabesi tarihsel olarak önemlidir, çünkü neredeyse tüm modern Orta Doğu yazı sistemleri ile Orta ve Güney Asya'daki çok sayıda yazı kökensel olarak bu sisteme dayanmaktadır. Bu öncelikle Aramca dilinin hem lingua franca olması, hem de Yeni Asur ve Yeni Babil İmparatorlukları ile halefi Ahameniş İmparatorluğu'nun resmi dili olmasından kaynaklanmaktadır.[2][3] Modern kullanımdaki alfabeler arasında İbrani alfabesi, aynı harf envanteri ve çoğunlukla neredeyse aynı harf şekli ile MÖ 5. yüzyılda kullanılmış Arami alfabesiyle en yakın ilişkiyi taşır. Arami alfabesi, Nebati alfabesine ile daha sonraki Arap alfabesinin de atasıdır.

Arami alfabesinin aralarında yer aldığı, sadece ünsüz harfleri gösteren ve ünlü sesler için matres lectionis (ünsüz harflerin ünlü yerine kullanımı) veya ilave aksan işaretleri dışında başka harfler kullanmayan yazı sistemleri, ünlüleri daha sistematik olarak temsil eden Yunan alfabesi gibi alfabelerden ayırt edilmeleri için ebced olarak adlandırılır.

Harfler[değiştir | kaynağı değiştir]

İsim Arami alfabesi Atası olduğu alfabeler IPA
Görsel Unicode Süryani İbrani Arap Brahmi Nebatî Haroşti
Ālap Aleph.svg 𐡀 Syriac Estrangela alap.svg א ا Brahmi a.svg 01 aleph.svg Kharosthi a.svg /ʔ/; /aː/, /eː/
Bēth Beth.svg 𐡁 Syriac Estrangela bet.svg ב ب Brahmi b.svg 02 bet.svg Kharosthi b.svg /b/, /v/
Gāmal Gimel.svg 𐡂 Syriac Estrangela gamal.svg ג ج Brahmi g.svg 03 gimel.svg Kharosthi g.svg /ɡ/, /ɣ/
Dālath Daleth.svg 𐡃 Syriac Estrangela dalat.svg ד د,ذ Brahmi dh.svg 04 dal.svg Kharosthi dh.svg /ð/, /d/
He0.svg 𐡄 Syriac Estrangela he.svg ה ه ? 05 ha.svg ? /h/
Vav Waw.svg 𐡅 Syriac Estrangela waw.svg ו و Brahmi v.svg 06 waw.svg Kharosthi v.svg /w/; /oː/, /uː/
Zain Zayin.svg 𐡆 Syriac Estrangela zayn.svg ז ز ? 07 zayn.svg ? /z/
Ḥēth Heth.svg 𐡇 Syriac Estrangela het.svg ח ح،خ ? 08 ha.svg ? /ħ/ /χ~x/
Ṭēth Teth.svg 𐡈 Syriac Estrangela tet.svg ט ط،ظ Brahmi th.svg 09 taa.svg Kharosthi th.svg vurgulu /tˤ/
Yodh Yod.svg 𐡉 Syriac Estrangela yod.svg י ي Brahmi y.svg 10 yaa.svg Kharosthi y.svg /j/; /iː/, /eː/
Kāp Kaph.svg 𐡊 Syriac Estrangela kap.svg כ ך ك Brahmi k.svg 11 kaf.svg Kharosthi k.svg /k/, /x/
Lāmadh Lamed.svg 𐡋 Syriac Estrangela lamad.svg ל ل Brahmi l.svg 12 lam.svg Kharosthi l.svg /l/
Mem Mem.svg 𐡌 Syriac Estrangela mim.svg מ ם م Brahmi m.svg 13 meem.svg Kharosthi m.svg /m/
Nun Nun.svg 𐡍 Syriac Estrangela nun.svg נ ן ن Brahmi n.svg 14 noon.svg Kharosthi n.svg /n/
Semkath Samekh.svg 𐡎 Syriac Estrangela semkat.svg ס n. v. Brahmi sh.svg 15 sin.svg Kharosthi sh.svg /s/
ʿĒ Ayin.svg 𐡏 Syriac Estrangela 'e.svg ע ع، غ ? 16 ein.svg ? /ʕ/
Pe0.svg 𐡐 Syriac Estrangela pe.svg פ ף ف Brahmi p.svg 17 fa.svg Kharosthi p.svg /p/, /f/
Ṣādhē Sade 1.svg, Sade 2.svg 𐡑 Syriac Estrangela sade.svg צ ץ ص، ض Brahmi s.svg 18 sad.svg Kharosthi s.svg vurgulu /sˤ/
Qop Qoph.svg 𐡒 Syriac Estrangela qop.svg ק ق Brahmi kh.svg 19 qaf.svg Kharosthi kh.svg /q/
Rēsh Resh.svg 𐡓 Syriac Estrangela res.svg ר ر Brahmi r.svg 20 ra.svg Kharosthi r.svg /r/
Shin Shin.svg 𐡔 Syriac Estrangela sin.svg ש س، ش Brahmi ss.svg 21 shin.svg Kharosthi ss.svg /ʃ/
Tav Taw.svg 𐡕 Syriac Estrangela taw.svg ת ت، ث Brahmi t.svg 22 ta.svg Kharosthi t.svg /t/, /θ/

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g Daniels, Peter T.; Bright, William, (Edl.) (1996). The World's Writing Systems. Oxford University Press, Inc. ss. 89. ISBN 978-0195079937. 
  2. ^ Greenfield, J.C. (1985). "Aramaic in the Achaemenid Empire". Gershevitch, I. (Ed.). The Cambridge History of Iran: Volume 2. Cambridge University Press. ss. 709–710. 
  3. ^ Frye, Richard N. (1992). "Assyria and Syria: Synonyms". Journal of Near Eastern Studies. 1 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. And the ancient Assyrian empire, was the first real, empire in history. What do I mean, it had many different peoples included in the empire, all speaking Aramaic, and becoming what may be called, "Assyrian citizens." That was the first time in history, that we have this. For example, Elamite musicians, were brought to Nineveh, and they were 'made Assyrians' which means, that Assyria, was more than a small country, it was the empire, the whole Fertile Crescent.