Eski Şehir (Kudüs)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Jump to navigation Jump to search
Tarihi Kudüs Şehri ve Surları[1]*
UNESCO Dünya Mirası

Old City (Jerusalem).jpg
Tür Kültürel
Kriter ii, iii, vi
Referans 148
Bölge** Kudüs ilçesi
Tescil bilgisi
Tescil 1981  (5. Oturum)
Tehlike 1982–günümüz
* Dünya Mirası resmî listesi.
** UNESCO resmî sınıflandırması.

Eski Şehir (İbranice: העיר העתיקה, Ha'Ir Ha'Atiqah, Arapça: البلدة القديمة, al-Balda al-Qadimah, Ermenice: Երուսաղեմի հին քաղաք, Yerusaghemi hin k'aghak' ) Kudüs'te bulunan 0,9 kilometrekarelik sur bölgesi.[2] 1860'ta Yahudi mahallesi Mishkenot Sha'ananim kurulana kadar kentin tamamını kaplayan alandır. Eski şehir Müslümanlar için Kubbet-üs-Sahra ve Mescid-i Aksa, Yahudiler için Tapınak Tepesi ve Ağlama Duvarı ve Hristiyanlar için Kutsal Kabir Kilisesi gibi çeşitli dinlere ait kutsal mekanlara ev sahipliği yapmaktadır. 1981'de UNESCO tarafından Dünya Mirası listesine eklenmiştir.

Günümüzde, Eski Şehir kabaca dörde bölünmüştür: Müslümanlar Çeyreği, Hristiyanlar Çeyreği, Ermeni Çeyreği ve Yahudi Çeyreği. Eski Şehrin devasa savunma duvarları ve şehrin kapıları 1535-1542 yıllarında, Osmanlı sultanı, Muhteşem Süleyman (1. Süleyman) tarafından yapıldı[3]. Şehrin günümüzdeki nüfusunun çoğunluğu Müslüman ve Hristiyan çeyreklerinde yaşamaktadır. 2007 yılında, şehrin toplam nüfusu 36,965idi ve bu sayının 2006’da dinlere göre ayrımı; 27,500 Müslüman, 5681 Hristiyan, 790 Ermeni ve 3089 Yahudi’ydi. 1967 yılında, şehirde hiç Yahudi yoktu. Bunun nedeni, şehrin 1948 Arap-İsrail Savaşı sonunda Ürdün tarafından işgal edilmesi ve bunun sonucunda Yahudilerin eski şehri terketmesiydi[4][5][6].

1967 Altı Gün Savaşı esnasında, İsrailli güçler Eski Şehri ve Doğu Kudüs’ün geri kalanını ele geçirdi ve sonrasında bu yerleri İsrail toprakları olan Şehrin Batısına ekledi. Bugün, İsrail Devleti bütün alanı yönetmektedir ve İsrail bu bölgeyi Millî Başkentinin bir parçası olarak kabul etmektedir. Buna rağmen, Doğu Kudüs’ü İsrail’e ekleyen 1980 Kudüs Kanunu, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi 478 sayılı çözüm önergesi tarafından geçersiz ve hükümsüz sayıldı. Doğu Kudüs günümüzde, uluslararası toplum tarafından Filistin’in işgal altındaki toprakları olarak görülmektedir[7][8]. 2010 yılında, Kudüs’teki en eski yazılı Tarihi kalıntı, eski şehrin duvarlarının dışında bulundu[9].

Çeyrekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Arap Marketi

Müslüman Çeyreği[değiştir | kaynağı değiştir]

Müslüman Çeyreği (Arapça: حارَة المُسلِمين‎‎, Hārat al-Muslimīn) Eski Şehirdeki dört çeyreğin en kalabalığıdır ve Eski Şehrin Kuzeydoğusundadır. Bu çeyrek, doğudaki Aslanlar Kapısından batıdaki Şam kapısına uzanır. 2005 yılında nüfusu 22000 idi ve diğer üç çeyrek gibi, 1929 ayaklanmalarına kadar nüfusunu Müslümanlar, Hristiyanlar ve ayrıca Yahudiler oluşturmaktaydı[10]. Günümüzde Müslüman çeyreğinde birçok Yahudi yerleşimcilere ait evler ve Yeşivalar bulunmaktadır. Bu yeşivalardan biri Yeshivat Ateret Yerushalayim’dir[4].

Hristiyan Çeyreği[değiştir | kaynağı değiştir]

Hristiyan Çeyreği (Arapça: حارة النصارى‎‎, Ḩārat an-Naşāra) Eski Şehrin Kuzey batısındaki köşesinde yer almaktadır. Kuzeydeki Yeni Kapı’dan güneydeki Jaffa Kapısına kadar uzanır. Ermeni ve Yahudi çeyreklerinin sınır komşusudur ve doğuda ise Müslüman Çeyreğine komşudur. Bu çeyrekte, Hristiyanlar tarafından en kutsal yer olarak bilinen Kutsal Kabir Kilisesi bulunmaktadır.

Ermeni Çeyreği[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Ermeni Mahallesi

Ermeni Çeyreği (Ermenice: Հայկական Թաղամաս, Haygagan T'aġamas, Arapça: حارة الأرمن‎‎, Ḩārat al-Arman) Eski Şehir’deki en küçük çeyrektir. Ermeniler Hristiyan olmalarına rağmen, Ermeni Çeyreği, Hristiyan Çeyreği’nden farklıdır. Alanın küçük ve nüfusun az olmasına rağmen, Ermeniler ve Patriklikleri, Eski Şehirde, oldukça özgür ve güçlü varoluşa sahiptirler. 1948 Arap-İsrail Savaşı sonrasında çeyrekler Ürdün kontrolü altına girmiştir. Ürdün kanunlarına göre, Ermeniler ve diğer Hristiyanlar, özel Hristiyan okullarında, İncil ve Kur’an’a eşit zaman ayırmalıydılar ve kilisenin varlıklarını artırmalarını engelledi. 1967 Savaşı, bu çeyreğin sakinleri tarafından mucize olarak hatırlanır. Bunun nedeni, Ermeni Manastırının içinde patlamamış iki bomba bulunmuş olmasıdır. Bugün, 3000’den fazla Ermeni, Kudüs’te yaşamaktadır, bunların sadece 500’ü Ermeni Çeyreğindedir[11][12]. Burada yaşayanların bazıları papaz okulunda eğitim gören ya da kilisede çalışan geçici yerleşimcilerdir. Patriklik bu çeyrekteki ve Batı Kudüs’teki bazı değerli topraklara sahiptir. 1975’te çeyrekteki Papaz okulu kurulmuştur. 1967 Savaşı sonrası, İsrail Devleti, savaşta zarar gören kilise ve diğer kutsal alanları restore etmeleri amacıyla, zararın kimden geldiğini gözetmeksizin, tazminat ödedi.

Yahudi Çeyreği[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağlama Duvarı plazası

Yahudi Çeyreği (İbranice: הרובע היהודי‎‎, HaRova HaYehudi, Arapça: حارة اليهود‎‎, Ḩārat al-Yahūd) Şehrin Güneydoğusunda yer almaktadır ve güneyde Zion kapısından başlar. Doğuda Ağlama Duvarı ve Tapınak tepesine uzanır. Bu çeyrek zengin bir tarihe sahiptir ve sekizinci yüzyıldan beri geçmişinde uzun dönemlerce Yahudilere ev sahipliği yapmıştır. (212223242526). 1948 yılında 2000 lik Yahudi nüfus, kuşatılmış ve zorla bölgeden ayrılmaya zorlanmıştır. Kudüs Savaşı’nda Arap güçleri şehri tamamen boşaltmış ve bütün sinagogları yok etmişlerdi. Yahudi Çeyrek, İsrailli güçler tarafından 1967 yılındaki Altı Gün Savaşları’nda tekrar ele geçirildi. Birkaç gün sonra İsrail yöneticileri bitişiğinde bulunan Faslıların bulunduğu çeyreği yıkma emrini verdi ve orada yaşayanları zorla başka yerlere yerleştirdi. Böylece ağlama duvarına gidiş kolaylaştırıldı.

Yahudi Çeyreğin 1967 öncesinde yok edilen kısmı tekrar inşa edilip yeni yerleşim alanları açılmıştır ve 2005 yılı itibarıyla nüfusu 2348e çıkmıştır[13]. Birçok büyük eğitim kurumu bölgede inşa edilmiştir. Bölge tekrar inşa edilmeden önce, İbrani Üniversitesi Arkeoloğu Nahman Ayigad tarafından yönetilen bir kazı projesiyle incelenmeye alınmıştır. Bulunan arkeolojik kalıntılar açık alan müzesi şeklinde sergiye açılmıştır.

Faslı Çeyreği[değiştir | kaynağı değiştir]

Daha önce Eski Şehirde Faslıların bulunduğu başka bir çeyrek vardı. Diğer çeyreklere göre daha küçük olan bu çeyrek, Altı Gün Savaşı’ndan ilk haftasında yıkılmaya başlandıç Bunun sebebi Ağlama Duvarı’na halkın rahatça gidebileceği bir geçiş plazası oluşturmaktı.

Şehrin Duvarları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kapılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Değişik dönemlerde, şehrin farklı sayılarda kapıları oldu. Haçlı Seferleri dönemindeki Kudüs Krallığı’nda, Kudüs’ün her tarafında bir adet olmak üzere 4 duvarı vardı. Günümüzdeki 6 duvar, Muhteşem Süleyman lakaplı Osmanlı Padişahı 1. Süleyman tarafından yapıldı. 1887 yılındaki yeni bir kapıyla, kapıların sayısı yediye yükseldi. Kapanmış ve kısmen korunma altına alınmış toplam 4 tarihi kapı vardır (Doğu Duvardaki çifte Altın Kapı ve güneydeki Tek, Üçlü ve İkili kapılar). 1887 yılına kadar her kapı gün batımından önce kapanır. Güneş doğuşunda açılırdı.

Açık Kapılar[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizce İbranice Arapça Diğer İsmi İnşa Tarihi Yeri
Yeni Kapı HaSha'ar HeHadash

השער החדש

Al-Bab al-Jedid

الباب الجديد

Hammid Kapısı 1887 Kuzey tarafın Batısı
Şam Kapısı Sha'ar Shkhem

שער שכם

Bab al-Amoud

باب العمود

Sha'ar Damesek, Nablus Kapısı, Sütun Kapısı 1537 Kuzey tarafın ortası
Herod’un Kapısı Sha'ar HaPerachim

שער הפרחים

Bab al-Sahira

باب الساهرة

Sha'ar Hordos, Çiçek Kapısı, Kuzu Kapısı 1875 Kuzey tarafın doğusu
Aslanlar Kapısı Sha'ar HaArayot

שער האריות

Bab al-Asbatt

باب الأسباط

Yehoshafat Kapısı, Aziz Stephen Kapısı, Kabileler Kapısı, Bab Sittna Maryam (باب ستي مريم, "Azis Meryem Kapısı") 1538–39 Doğu tarafın Kuzeyi
Kazıcıların kapısı Kazı Kapısı. ( Umayyad Sarayı’nın doğu kapısı, Halide Birinci Al-Walid’e adanmıştır (705-715).

[14][15]

705–15, 1968 El Aksa Camii’nin güneyindeki kapı
Gübre Kapısı Sha'ar HaAshpot

שער האשפות

Bab al-Maghariba

باب المغاربة

Silwan Kapısı, Sha'ar HaMugrabim 1538–40 Güney tarafın doğusu
Tabakçılar Kapısı Sha'ar HaBursekaim

שער הבורסקאים

12. YY Güney tarafın doğusu
Zion Kapısı Sha'ar Tzion

שער ציון

Bab al-Nabi Da'oud

باب النبي داود

Yahudi Çeyreğin Kapısı 1540 Güney tarafın ortası
Jaffa Kapısı Sha'ar Yaffo

שער יפו

Bab al-Khalil

باب الخليل

Davud’un dua tapınağının kapısı, Porta Davidi 1530–40 Batı tarafın ortası

Kapanmış Kapılar[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizce İbranice Arapça Açıklama Dönem Konum
Altın Kapı Sha'ar HaRahamim

שער הרחמים

Bab al-Dhahabi / al-Zahabi, "Altın Kapı"

باب الذهبي

İkili Kapı, 1541 yılında kapandı. Arapça ayrıca sonsuz hayat kapısı olarak da bilinir. A double gate, last sealed in 1541. In Arabic also known as the Gate of Eternal Life. Arapça’da her iki kapının ayrı isimleri vardır:
  • Şevkat Kapısı, Bab al-Rahma (باب الرحمة) – güney kapı
  • Tövbe Kapısı, Bab al-Taubah (باب التوبة) – kuzey kapı
6. Yüzyıl Doğu tarafın kuzeyi
Tek Kapı Bu kapı Tapınak Tepesinin Süleyman’ın ahırları olarak bilinen alt tarafına giderdi. Herod dönemi Tapınak Tepesi’nin Güney Kapısı
Huldah Kapıları Sha'arei Chulda

שערי חולדה

İki Kapı:
  • Üç kemerli olduğu için ‘Üçlü Kapı’ diye adlandırılır. Ayrıca Arapça’da Bab an-Nabi (باب النبي, " Muhammed Peygamberin Kapısı") olarak da bilinir
  • İki kemerli, ikili kapı.
Herod Dönemi Tapınak Tepesinin Güney Kapısı

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Old City of Jerusalem and its Walls". UNESCO. 27 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151127012715/http://whc.unesco.org/en/list/148/. Erişim tarihi: 13 Ocak 2014. 
  2. ^ Kollek, Teddy (1977). "Afterword". John Phillips. A Will to Survive - Israel: the Faces of the Terror 1948-the Faces of Hope Today. Dial Press/James Wade. "about 225 acres" 
  3. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Wager isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ^ a b "Jerusalem The Old City: Urban Fabric and Geopolitical Implications". International Peace and Cooperation Center. 2009. 3 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170503154346/https://www.ochaopt.org/documents/opt_prot_ipcc_Old_City_urban_fabric_geopo_implications_2009.pdf. 
  5. ^ Bracha Slae (13 July 2013). "Demography in Jerusalem’s Old City". The Jerusalem Post. http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/Demography-in-Jerusalems-Old-City-319724. Erişim tarihi: 26 September 2015. 
  6. ^ Beltran, Gray (9 May 2011). "Torn between two worlds and an uncertain future". Columbia Journalism School. 30 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140530203431/http://archives.jrn.columbia.edu/2010-2011/coveringreligion.org/2011/05/torn-between-two-worlds-and-an-uncertain-future/index.html. 
  7. ^ East Jerusalem: Key Humanitarian Concerns United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs occupied Palestinian territory. December 2012
  8. ^ Benveniśtî, Eyāl (2004). The international law of occupation. Princeton University Press. ss. 112–13. ISBN 978-0-691-12130-7. 
  9. ^ "Tiny fragment bears oldest script found in Jerusalem". Telegraph.co.uk. 2010-07-12. 19 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160719043734/http://www.telegraph.co.uk:80/news/worldnews/middleeast/israel/7886560/Tiny-fragment-bears-oldest-script-found-in-Jerusalem.html. Erişim tarihi: 2013-10-14. 
  10. ^ "שבתי זכריה עו"ד חצרו של ר' משה רכטמן ברחוב מעלה חלדיה בירושלים העתיקה". Jerusalem-stories.com. 29 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151029053052/http://www.jerusalem-stories.com/books/1.htm. Erişim tarihi: 2013-10-14. 
  11. ^ "[Armenia Diaspora]" (hy). 2013-05-11 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130511084353/http://www.armeniadiaspora.com/population.html. 
  12. ^ "[Armenian Patriarchate of Jerusalem (literally "Apostolic See of St. James in Jerusalem")]" (hy). 24 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20141224074359/http://www.armenian-patriarchate.org/page6.html. 
  13. ^ Staff. "Table III/14 – Population of Jerusalem, by Age, Quarter, Sub-Quarter, and Statistical Area, 2003" (Hebrew, English). Institute for Israel Studies. Institute for Israel Studies, Jerusalem. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160303233143/http://jiis.org/.upload/yearbook/2004/shnaton_c1404.pdf. Erişim tarihi: 23 May 2012. 
  14. ^ "The Function and Plan of the 'Palaces'". The Jerusalem Archaeological Park – Davidson Center. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304185703/http://www.archpark.org.il/article.asp?id=232. Erişim tarihi: 8 January 2016. 
  15. ^ Meir Ben-Dov (1987). The Excavation Gate (18). Jerusalem: East Jerusalem Development Ltd.. s. 20. "Thus for all intents and purposes, a ninth gate has been opened in the walls of Jerusalem."