Eodromaeus

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Eodromaeus
Yaşadığı dönem aralığı: 231,4-229 Ma
Üst triyas-Noriyen 
Eodromaeus murphi.jpg
Restore edilmiş iskeleti
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Dinosauria
Klad: Saurischia
Klad: Theropoda (?)
Cins: Eodromaeus
Martinez vd. 2011
Tür: E. murphi
İkili adlandırma
Eodromaeus murphi
Martinez vd. 2011

Eodromaeus ("şafak koşucusu" anlamına gelir), Arjantin'in Geç Triyas döneminde yaşamış, olası bazal theropod dinozorlarının soyu tükenmiş bir cinsidir. Bilinen en eski dinozorların çoğu gibi, kuzeybatı Arjantin'deki Ischigualasto-Villa Unión Havzası'nın Karniyen çağındaki (~230 myö) Ischigualasto Formasyonu'ndan geliyor. Keşfi üzerine, bir bazal sauropodomorf olarak yeniden yorumlanan çağdaş Eoraptor'un yerini alan en eski gerçek theropodlardan biri olduğu iddia edildi.[1]

Keşif[değiştir | kaynağı değiştir]

Eodromaeus murphi'nin iskelet diyagramı, bilinen kalıntılar beyaz ve açık gri olarak betimlenmiştir, bilinmeyenler koyu gri renktedir.

Eodromaeus fosilleri ilk olarak 1996 yılında Arjantinli paleontolog Ricardo N. Martinez ve Earthwatch gönüllüsü Jim Murphy tarafından keşfedildi ve ilk olarak fosillerin yeni bir Eoraptor türü olduğuna inanıldı. Ancak araştırmacılar fosilleri daha yakından incelemeye başlayınca, fosilin Eoraptor'da olmayan birçok iskelet özelliğinin bulunduğunu ve yeni bir cinsten geldiğini anladılar.[1][2]

Eodromaeus, Arjantin, San Juan Eyaletindeki Ischigualasto Formasyonunun çeşitli seviyelerinde bulunan altı örnekten bilinmektedir. Açık farkla en eksiksiz örnek, Valle de la Luna Üyesinin tabanından kurtarılan ezilmiş ancak neredeyse tam eklemli bir iskelet olan holotip PVSJ 560'tır. Valle de la Luna Üyesi, formasyonun en kalın üçüncü üyesidir. Sırasıyla, oluşumun en eski ikinci ve en eski üyeleri olan daha ince Cancha de Bochas ve La Peña Üyelerinin üzerinde bulunur. Bahsedilen diğer örnekler arasında Valle de la Luna Üyesinden PVSJ 561, 562 ve 563, La Peña Üyesinden PVSJ 534 ve Cancha de Bochas Üyesinden PVSJ 877 bulunmaktadır. Her Eodromaeus örneği, Ischigualasto Formasyonunun ilk yarısının nemli Scaphonyx-Exaeretodon-Herrerasaurus biyozonunda yaşadı. La Peña Üyesi'ndeki bir bentonit yatağı 231 ± 0.4 My'a tarihlenmiştir, bu da Ischigualasto Formasyonunun erken Geç Triyas'ın Karniyen aşamasının bir kısmına karşılık geldiğini gösterir.[1][3]

Eodromaeus, 2011 yılında Ricardo N. Martínez, Paul C. Sereno, Oscar A. Alcober, Carina E. Colombi, Paul R. Renne, Isabel P. Montañez ve Brian S. Currie tarafından isimlendirilmiş ve tip türü Eodromaeus murphi'dir. Cins ismi, Yunanca Eos ("Şafak", "Erken") ve Dromaeus ("Koşucu") kelimelerinden türetilmiştir. Tür ismi, fosillerin bulunduğu yakın bölgede çalışan Jim Murphy'yi onurlandırıyor.[1]

Açıklama[değiştir | kaynağı değiştir]

Eodromaeus ve bir insan arasındaki boyut karşılaştırması.

Eodromaeus, herrerasauridler dışında çoğu Carnian dinozoru gibi nispeten küçük bir dinozordu.[1] Bir basın açıklaması, toplam uzunluğunun burundan kuyruğa yaklaşık 1,2 metreye (4,0 fit) ulaştığını ve ağırlığının yaklaşık 4,5 ila 6,8 kilogram (10-15 pound) olduğunu tahmin ediyor.[2] Benson vd. (2018), Eodromaeus'un 7,1 kg (~16 lbs) kütleye sahip olduğunu tahmin etmiştir.[4] Hayvan hafif yapılıydı ve uzun arka uzuvları vardı, bu da erken dinozorların standartlarına göre bile koşmak için iyi yapılmış olduğunu gösteriyor. Kubo & Kubo (2012) örneklenen 23 Triyas arkozoru arasında yalnızca Eocursor ve Marasuchus'un imleçle ilgili uyarlamalarda Eodromaeus'u aştığını buldu.[5] Paul Sereno, saatte yaklaşık 32 km (saatte 20 mil) koşabileceğini tahmin ediyor.[2] Eodromaeus, Sereno tarafından tüm dinozorların sözde ortak atasına, dinozorların "Havvasına" benzediği şeklinde alıntılanmıştır.[6]

Kafatası alçak ve dikdörtgendi, yaklaşık 12 cm (4,7 inç) uzunluğundaydı. Aşağıdan keskin bir sırtla çevrelenmiş geniş bir anorbital fenestraya sahipti. Antorbital fenestradan önce, theropodların ve Herrerasaurus'un karakteristik özelliği olan kafatasında ek bir delik olan promaksiller bir fenestra vardı. Beyin kabuğunun yanında birçok theropod gibi derin çöküntüler vardı ve damağa ince ve bıçak benzeri basipterygoid süreçlerle bağlıydı. Kafatası, maksillanın ön yarısında en uzun olan nispeten düşük sayıda bıçak şeklinde dişe (toplamda on beş) sahipti. Ayrıca damağın pterygoid kemiğinde bir dizi minik diş vardı. Eoraptor'da da bulunmuş olmalarına rağmen, dinozorlarda (ve genel olarak gerçek arkozorlarda) damak dişleri çok nadirdir. Alt çene, erken dönem theropodlarda olduğu gibi, geniş aralıklı dişleri burnun ucuna kadar uzanan ince bir yapıda idi.[1]

Yaşam restorasyonu

Servikaller (boyun omurları), Eoraptor'unkinden önemli ölçüde daha uzundu ve omuzlara yakın olanlar, hava keselerini barındıracak büyük çukurlara sahipti. Daha kısa fakat daha çok sayıda sırt (gövde omurları) hiposfen-hipantrum eklemleri ile güçlendirilirken, kaudaller (kuyruk omurları) diğer theropodlarda görüldüğü gibi uzun prezigapofizlerle bağlanmıştır. Omuz kuşağı, uzun ve çubuk şeklindeki bir kürek kemiğine bağlanan derin bir korakoide sahipti. Büyük ön ayaklar, sıkıca bastırılmış önkol kemiklerine ve güçlü bir şekilde gelişmiş bilek ve dirsek eklemlerine sahipti. Manusun (el) beş parmağı vardı, ikinci ve üçüncü parmak uçlarına doğru uzanıyordu. Buna karşılık dördüncü ve beşinci parmaklar çok ince ve kısaydı. Pelviste (kalça), üç sakrala (kalça omurları) bağlanan uzun bir ilium vardı. Aynı zamanda, diğer theropodlarınkine benzer küçük bir kasık botuna genişlemeden önce incelen uzun bir ischium ve pubisi de içeriyordu. Arka bacakları, ekstansör kaslar için femurda bir çöküntü ve fibula üzerindeki tibial bağlar için bir flanş gibi, theropodların özelliği olan birkaç kas skarına sahipti.[1]

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk olarak 2011 yılında tanımlandığında, Eodromaeus Theropoda'nın en eski üyesi olarak kabul edildi. Theropodlar, Tyrannosaurus, Allosaurus ve Velociraptor gibi etçil dinozorların büyük çoğunluğunun yanı sıra yaşayan tek dinozor olan kuşları içerir. Eodromaeus, en bazal theropodlardan biri olarak kabul edildi ve Coelophysoidler ile Triyas sonrası theropodları içeren Neotheropoda grubunun dışına yerleştirildi. Daha bazal olduğu varsayılan tek theropodlar, diğer dinozorlarla dengesiz bir ilişkisi olan nispeten büyük erken etçil dinozorlardan oluşan bir grup olan herrerasauridlerdi.[1] Eodromaeus'un keşfi aynı zamanda çağdaş erken dinozor Eoraptor ile ilgili incelemelere de yol açıyor. Eoraptor daha önce bir theropod olarak kabul edilmişti, ancak Martinez ve ark. (2011), bunun yerine, Apatosaurus gibi hayvanları içeren grup olan en bazal sauropodomorflardan birini temsil ettiği sonucuna varmıştır.[1] Eoraptor'un konumu hakkında hala az miktarda tartışma var ve birkaç çalışma onu Eodromaeus'un yanında bir theropod olarak kabul ediyor.[7][8] 2011'den bu yana yapılan çalışmaların çoğu, Eodromaeus'u Martinez ve arkadaşlarının sonuçlarına benzer bir bazal theropod olarak yerleştirmeye devam etti. Ancak bazı anlaşmazlıklar var; sonraki birçok çalışma, Eodromaeus'un Tawa ve/veya Chindesaurus'a göre taç theropodlara doğru (yani daha 'ileri') uzandığını düşünmektedir.[9][10][11][12] Birkaçı, herrerasauridlerin theropod olduğu fikrini de reddediyor.[8]

İlk olarak Cabreira ve diğerleri (2016) tarafındanan sunulan alternatif bir hipot , Eodromaeus'un bir theropod değil, daha çok bazal bir saurischian olduğunu savunuyor.[13] Bu, soyunun, sauropodomorflar ve gerçek theropodlar arasındaki bölünmeden önce evrimleşmiş olacağı anlamına gelir. Tawa, Chindesaurus, Daemonosaurus ve herrerasauridler gibi diğer varsayılan theropodların, bu çalışmaya ve türetilmiş eserlere göre Eodromaeus'tan daha da gelişmiş olduğu düşüyor.[14][15][16] Baron ve arkadaşlarının (2017) tartışmalı Ornithoscelida hipotezi ile ilgili çalışmalarda birkaç olağandışı yerleşim daha bulunmuştur.[8] Baron ve arkadaşlarının orijinal makalesi, Eodromaeus'u bir theropod olarak yerleştirmiş olsa da, Langer ve arkadaşları tarafından (2017) bir eleştiri ve yeniden kodlama Saurischia'yı korudu ve Eodromaeus'u, Theropoda'dan çıkardı.[17][18] Bu eleştiriye bir sonraki yanıt, Baron ve ark. (2017) tarafından geldi, Eodromaeus'u bir bazal herrerasaurid olarak yerleştirdiler ve aynı anda tüm Herrerasauridae ailesini Dinosauria'nın dışına kaydırdılar.[19]

Aşağıdaki kladogram, 2011 yılında Martinez ve diğerleri tarafından bulunan Eodromaeus'un orijinal theropodan yerleşimini temsil etmektedir:[1]

Dinosauromorpha

Lagerpetonidae Dromomeron BW (flipped).jpg

MarasuchusMarasuchus flipped.jpg

SilesauridaeSilesaurus opolensis flipped.jpg

Dinosauria

Ornithischia Stegosaurus stenops sophie wiki martyniuk flipped.png

Saurischia
Sauropodomorpha

Eoraptor

Panphagia

Saturnalia

SauropodiformesDiplodocus carnegii.jpg

Theropoda
Herrerasauridae

HerrerasaurusHerrerasaurus ischigualastensis Illustration.jpg

Staurikosaurus

Eodromaeus

Neotheropoda
Coelophysoidea

Tawa

DilophosaurusDilophosaurus wetherilli (flipped).PNG

"Syntarsus" kayentakatae

S. rhodesiensis

CoelophysisCoelophysis Jeff Martz (flipped).jpg

CeratosaurusCeratosaurus nasicornis DB.jpg

Aşağıdaki kladogram, Cabreira ve arkadaşlarının 2016'daki alternatif hipotezini temsil etmektedir. Eodromaeus'u bazal saurischian olarak sınıflandırmışlardır.[13]

Dinosauria

Ornithischia (Silesauridae'yi içerir) Stegosaurus stenops sophie wiki martyniuk flipped.png

Saurischia

HerrerasauridaeHerrerasaurus ischigualastensis Illustration.jpg

DaemonosaurusDaemonosaurus chauliodus.jpg

Tawa

Chindesaurus

Eodromaeus

Guaibasaurus

SauropodomorphaDiplodocus carnegii.jpg

TheropodaCoelophysis Jeff Martz (flipped).jpg

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h i j Martínez et al., 2011
  2. ^ a b c "New dog-sized dinosaur discovered - USATODAY.com". usatoday30.usatoday.com. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2021. 
  3. ^ Martínez, Ricardo N.; Apaldetti, Cecilia; Alcober, Oscar A.; Colombi, Carina E.; Sereno, Paul C.; Fernandez, Eliana; Malnis, Paula Santi; Correa, Gustavo A.; Abelin, Diego (1 Kasım 2012). "Vertebrate succession in the Ischigualasto Formation". Journal of Vertebrate Paleontology. 32 (sup1): 10-30. doi:10.1080/02724634.2013.818546. ISSN 0272-4634. 
  4. ^ Benson, Roger B. J.; Hunt, Gene; Carrano, Matthew T.; Campione, Nicolás (2018). "Cope's rule and the adaptive landscape of dinosaur body size evolution". Palaeontology (İngilizce). 61 (1): 13-48. doi:10.1111/pala.12329. ISSN 1475-4983. 
  5. ^ Kubo, Tai; Kubo, Mugino O. (2012). "Associated evolution of bipedality and cursoriality among Triassic archosaurs: a phylogenetically controlled evaluation". Paleobiology. 38 (3): 474-485. doi:10.1666/11015.1. ISSN 0094-8373. 
  6. ^ "'Dawn runner' casts light on birth of the dinosaurs". BBC News (İngilizce). 13 Ocak 2011. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2021. 
  7. ^ Bergman D.S., Sues H-D. (2011), "A late-surviving basal theropod dinosaur from the latest Triassic of North America", Proceedings of the Royal Society B, published online 2011-04-13.
  8. ^ a b c Baron (2017). "A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution" (PDF). Nature. 543 (7646): 501-506. doi:10.1038/nature21700. PMID 28332513. 
  9. ^ Bittencourt (15 Aralık 2014). "Osteology of the Middle Triassic archosaur Lewisuchus admixtus Romer (Chañares Formation, Argentina), its inclusivity, and relationships amongst early dinosauromorphs". Journal of Systematic Palaeontology. 13 (3): 189-219. doi:10.1080/14772019.2013.878758. 
  10. ^ Nesbitt (13 Temmuz 2015). "The early fossil record of dinosaurs in North America: A new neotheropod from the base of the Upper Triassic Dockum Group of Texas" (PDF). Acta Palaeontologica Polonica. 60. doi:10.4202/app.00143.2014. 
  11. ^ Marsh (4 Mayıs 2019). "Redescription of the holotype specimen of Chindesaurus bryansmalli Long and Murry, 1995 (Dinosauria, Theropoda), from Petrified Forest National Park, Arizona" (PDF). Journal of Vertebrate Paleontology. 39 (3): e1645682. doi:10.1080/02724634.2019.1645682. ISSN 0272-4634. 
  12. ^ Marsh (2020). "A comprehensive anatomical and phylogenetic evaluation of Dilophosaurus wetherilli (Dinosauria, Theropoda) with descriptions of new specimens from the Kayenta Formation of northern Arizona". Journal of Paleontology. 94 (S78): 1-103. doi:10.1017/jpa.2020.14. 
  13. ^ a b Cabreira (2016). "A Unique Late Triassic Dinosauromorph Assemblage Reveals Dinosaur Ancestral Anatomy and Diet". Current Biology. 26 (22): 3090-3095. doi:10.1016/j.cub.2016.09.040. PMID 27839975. 
  14. ^ Pacheco (2019). "Gnathovorax cabreirai: a new early dinosaur and the origin and initial radiation of predatory dinosaurs". PeerJ. doi:10.7717/peerj.7963. 
  15. ^ Marsola (2019). "A new dinosaur with theropod affinities from the Late Triassic Santa Maria, South Brazil". Journal of Vertebrate Paleontology. 38 (5): e1531878. doi:10.1080/02724634.2018.1531878. 
  16. ^ Müller (26 Ağustos 2020). "A paraphyletic 'Silesauridae' as an alternative hypothesis for the initial radiation of ornithischian dinosaurs". Biology Letters. 16 (8): 20200417. doi:10.1098/rsbl.2020.0417. 
  17. ^ Max C. Langer (2017). "Untangling the dinosaur family tree" (PDF). Nature. 551 (7678): E1-E3. doi:10.1038/nature24011. PMID 29094688. 
  18. ^ Nesbitt (3 Ağustos 2020). "The osteology of the early-diverging dinosaur Daemonosaurus chauliodus (Archosauria: Dinosauria) from the Coelophysis Quarry (Triassic: Rhaetian) of New Mexico and its relationships to other early dinosaurs". Zoological Journal of the Linnean Society (İngilizce). doi:10.1093/zoolinnean/zlaa080. 
  19. ^ Matthew G. Baron (2017). "Baron et al. reply". Nature. 551 (7678): E4-E5. doi:10.1038/nature24012. PMID 29094705. 

 

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

  •  Martínez, Ricardo N.; Paul C. Sereno; Oscar A. Alcober; Carina E. Colombi; Paul R. Renne; Isabel P. Montañez, and Brian S. Currie. 2011. A Basal Dinosaur from the Dawn of the Dinosaur Era in Southwestern Pangaea. Science 331. 206–210.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]