Cins ve cinsiyet ayrımı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Cins ve cinsiyet ayrımı, cins ile cinsiyet arasındaki farkı ortaya koyar. Cins, bireyin üreme sistemi anatomisiyle ikincil cins özelliklerini ifade ederken; cinsiyet, kişinin cinsine bağlı olarak toplumsal rollerini (cinsiyet rolü) veya kişinin iç farkındalığına (cinsiyet kimliği) bağlı olarak kendi cinsiyetini tanımlamasını ifade eder.[1][2] Bazı durumlarda, bireyin atanmış cinsi ile cinsiyeti aynı hizada olmaz ve kişi transcinsiyetli,[1] ikili cinsiyet dışı veya cinsiyet uyumsuz olabilir. Bazı durumlarda ise, birey cins atamasını güçleştiren biyolojik cins özelliklerine sahip olabilir ve kişi erdişi olabilir.

Cins ve cinsiyet ayrımı evrensel değildir. Günlük konuşmada, cins ve cinsiyet  sıklıkla birbirlerinin yerine kullanılır.[3][4] Bazı sözlükler ve akademik disiplinler sözcüklere farklı tanımlar verirken bazıları vermemektedir.

Bilim insanları arasında, cins farklılıkları (cinsiyet farklılıklarıyla karşılaştırıldığında) genellikle cinsel seçilimin sonucunda evrimleştiği varsayımı yapılan cinsel iki biçimli özellikleri ifade etmede kullanılır.[5][6]

Cins[değiştir | kaynağı değiştir]

Anizogami, ya da gametlerdeki (eşey hücreleri) boyut farklılıkları, iki cinsin belirleyici özelliğidir. Tanım olarak, eriller küçük ve hareketli gametlere (sperm) sahipken; dişiler büyük ve genellikle hareketsiz gametlere (yumurta) sahiptir.[7] İnsanlarda, tipik eril ya da dişi cinsel farklılaşması bir Y kromozomunun varlığını ya da yokluğunu, gonad tiplerini, cins hormonlarını, iç üreme anatomisini (dişilerde rahim gibi) ve dış cinsel organlarını içerir.[8] Karışık cins faktörlerine sahip kişiler erdişidir. İç psikolojik deneyimi atanmış cinsinden farklılık gösteren kişiler transcinsiyetli ya da transseksüeldir.

Bilim insanları arasındaki ortak görüş, tüm davranışların fenotip —hem biyoloji hem de çevrenin karmaşık etkileşimi— olduğu ve dolayısıyla doğaya karşı terbiyenin yanıltıcı bir kategorizasyon olduğudur.[9][10] Cins farklılıkları terimi, genellikle cinsel seçilim sonucunda evrimleştiği varsayımı yapılan cinsel iki şekilli özellikleri ifade etmekte kullanılır. Örneğin, insan boyundaki "cins farkı", cinsel seçilimin bir sonucu iken, genellikle saç uzunluğunda görülen "cinsiyet farkı" (uzun saçlı kadınlar) ise cinsel seçilim sonucu değildir. Bilimsel araştırmalar, bireye ait cinsin bireye ait davranışları etkilediğini ortaya koymaktadır.[11][12][13][14][15]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Rönesans'tan 18. yüzyıla kadar, hekimler arasında yalnızca bir biyolojik cinsin var olduğu yönünde egemen bir eğilim vardı.[16] Bazı söylevlerde, bu görüş on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıllara kadar devam etti.[17][18] Doruk noktasında bile, tek cins modeli yüksek eğitimli Avrupalılar arasında desteklense dahi popüler olan veya genel nüfusu tedavi eden hekimler tarafından üzerine tamamen hemfikir olunan tek bir görüş olduğu bilinmemektedir.[19] Cins ve cinsiyet erkeklerin savaşta ve kadınların çalışmak zorunda olduğu savaş zamanlarında Amerika'da merkezi aldı.[20]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Prince, Virginia. 2005. "Sex vs. Gender." International Journal of Transgenderism. 8(4).
  2. ^ Neil R., Carlson (2010). Psychology: The science of behavior. Fourth Canadian edition. Pearson. ss. 140–141. ISBN 978-1-57344-199-5. 
  3. ^ Udry, J. Richard (Kasım 1994). "The Nature of Gender" (PDF). Demography. 31 (4). ss. 561–573. doi:10.2307/2061790. JSTOR 2061790. PMID 7890091. 
  4. ^ Haig, David (Nisan 2004). "The Inexorable Rise of Gender and the Decline of Sex: Social Change in Academic Titles, 1945–2001" (PDF). Archives of Sexual Behavior. 33 (2). ss. 87–96. doi:10.1023/B:ASEB.0000014323.56281.0d. PMID 15146141. 25 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  5. ^ Mealey, L. (2000).
  6. ^ Geary, D. C. (2009) Male, Female: The Evolution of Human Sex Differences.
  7. ^ Daly, M. & Wilson, M. (1983).
  8. ^ Knox, David; Schacht, Caroline.
  9. ^ Francis, D., & Kaufer, D. (2011).
  10. ^ Ridley, M. (2004).
  11. ^ Haier, Richard J, Rex E Jung, and others, 'The Neuroanatomy of General Intelligence: Sex Matters', in NeuroImage, vol. 25 (2005): 320–327. [1] 26 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  12. ^ "Sex differences in the brain's serotonin system". Physorg.com. 1 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2013. 
  13. ^ "Emotional Wiring Different in Men and Women". LiveScience. 19 Nisan 2006. 17 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2013. 
  14. ^ Frederikse ME; Lu A; Aylward E; Barta P; Pearlson G (Aralık 1999). "Sex differences in the inferior parietal lobule". Cerebral Cortex. 9 (8). ss. 896–901. doi:10.1093/cercor/9.8.896. PMID 10601007. 
  15. ^ Women Have Greater Density of Neurons in Posterior Temporal Cortex /Sandra Wittelson / Journal of Neuroscience #15 (1995).
  16. ^ Lacqueur, Thomas Walter, Making Sex: Body and Gender From the Greeks to Freud (Cambridge, Mass.: Harvard Univ. Press, 1st Harvard Univ. Press pbk. ed. [5th printing?] 1992 (ISBN 0-674-54355-6), © 1990), p. 134 (author prof. history Univ. Calif., Berkeley).
  17. ^ Laqueur, Thomas, Making Sex, op. cit., p. [149] (italics added).
  18. ^ Laqueur, Thomas, Making Sex, op. cit., pp. 150–151.
  19. ^ Laqueur, Thomas, Making Sex, op. cit., pp. 68 & 135.
  20. ^ Lindsey, Linda. L (1997). Gender Roles: A Sociological Perspective. New Jersey: Upper Saddie River. ss. 365–435. ISBN 013533621X.