Agop Dilaçar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Agop Dilaçar
Aqop Dilaçar Martayan .jpg
Doğum Agop Martayan
22 Mayıs 1895(1895-05-22)
İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 12 Eylül 1979 (84 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Meslek Dilbilimci, öğretmen

Agop Dilaçar (Martayan)[1][2] (22 Mayıs 1895 – 12 Eylül 1979), Türk dili üzerine uzmanlaşmış Türkiye Ermenisi dilbilimcidir. Türk Dil Kurumunun ilk genel sekreteridir. 1935 yılında Türkçe ile ilgili yaptığı çalışmalarından ötürü Mustafa Kemal Atatürk tarafından kendisine "Dilaçar" soyadı verilmiştir.[1][2] Ermenice ve Türkçenin yanında İngilizce, Yunanca, İspanyolca, Latince, Almanca, Rusça ve Bulgarca bilmekteydi.[2] 1915 yılında Robert Kolej'den mezun olmuştur.[2] I. Dünya Savaşında Kafkasya Cephesinde yedek subay olarak görev aldı.[2] 1919'dan itibaren Robert Kolej'de İngilizce öğretmeni olarak çalışmaya başladı.

Çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaştan sonra, Beyrut'ta bir Ermeni okulunun müdürlüğünü yapmaya başladı ve Beyrut'ta Ermenice yayımlanan ilk gazete olan Luys (Ermeni: լույս Işık)'un genel yayın yönetmenliğini üstlendi. Eşi Meline ile birlikte gittiği Sofya'da Eski Türkçe ve Eski Uygur Türkçesi dersleri verdi ve ilk kitabını yayımladı. 22 Eylül 1932 tarihinde Dolmabahçe Sarayı'nda, Mustafa Kemal Atatürk'ün başkanlığında gerçekleştirilen I. Türk Dil Konferansı'na İstepan Gurdikyan ve Kevork Simkeşyan ile birlikte dil uzmanı olarak davet edildi.[1][3][4] Daha sonra çalışma ve araştırmalarını yeni kurulan Türk Dil Kurumunun baş uzmanı ve ilk genel sekreteri olarak sürdüren Agop Martayan, 1934'teki Soyadı Kanunu dolayısıyla, Atatürk'ün kendisine Türkçenin gelişimine katkılarından dolayı önerdiği "Dilaçar" soyadını kabul etti.[4] Türk Tarih Tezi ve Güneş Dil Teorisi çalışmalarıyla, Türk ulusunun ve Türkçenin kökenlerinin bulunması konusunda önemli bilgileri ortaya çıkardı.[4] 1936-1951 yılları arasında Ankara Üniversitesi'nde dil-tarih ve Türkoloji dersleri verdi ve Türkçe üzerine önemli çalışmalar yaptı. Latin harfleri ile yeni Türk abecesinin oluşturulmasına yönelik çalışmalara katıldı.[3] 1942-1960 yılları arasında Türk Ansiklopedisi'nin hazırlanması çalışmalarında başdanışmanlık yaptı.[4] Türk Dil Kurumundaki görevini ve dil çalışmalarını 1979'daki ölümüne kadar sürdürdü.[3]

Tartışmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dilaçar, Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadının verilmesini öneren kişi olarak birtakım yayınlarda yer almıştır.[2][3] Cengiz Özakıncı ise soyadın Agop Dilaçar tarafından önerildiği iddiasının gerçek dışı olduğunu söylemiştir. İddianın çıkış noktası olarak Dilaçar'ın ölümünde iki yıl sonra, 1981 tarihli Süreç Dergisi'nin beşinci sayısında Aytunç Altındal'ın Dilaçar için kullandığı Mustafa Kemal'e, Türklerin Babası anlamında kullanılması kaydıyla Atatürk adının verilmesini öneren üç kişiden biri, hatta birincisi olarak tanınır. sözlerini göstermiştir. Altındal'ın bu iddiası 1994'te Dzadur Ağayan'ın Türkiye'de Ermeniler ve 1998'de Türkiye Ermenileri Cemaati tarafından yayımlanan 75. Yılda Türkiye Ermenileri kitaplarında yer almış ve 26 Eylül 2005 tarihli Aksiyon ile Ekim 2006 sayılı Esquire dergilerinde aynı iddia yinelenmiştir.[5]

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Ölüm haberi verilirken TRT tarafından adı A. Dilaçar şeklinde kullanılmıştır.[1][3]

Yapıtları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Les bases Bio-Psychologiques de la Théorie Güneş Dil (Güneş Dil Teorisi'nin Biyopsikolojik Kökenleri) (1936)
  • Azeri Türkçesi (1950)
  • Batı Türkçesi (1953)
  • Lehçelerin Yazılma Tarzı
  • Türk Dil ve Lehçelerinin Tasnifi Meselesi (1954)
  • Devlet Dili Olarak Türkçe (1962)
  • Wilhelm Thomsen ve Orhon Yazıtlarının Çözülüşü (1963)
  • Türk Diline Genel Bir Bakış (1964)
  • Türkiye'de Dil Özleşmesi (1965)
  • Dil, Diller ve Dilcilik (1968)
  • Kutadgu Bilig İncelemesi (1972)
  • Anadili İlkeleri ve Türkiye Dışındaki Uygulamalar (1978)

Hakkında yazılan eser[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kaya Türkay, A.Dilâçar, Türk Dil Kurumu Yayınları, 1982, 266s.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Uluengin, Hadi (12 Temmuz 2001). "Dilaçar, çağ açar". Hürriyet. http://webarsiv.hurriyet.com.tr/2001/07/12/2529.asp. Erişim tarihi: 12 Mart 2012. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Bayer, Yalçın (27 Ocak 2012). "Agop Martayan'ı biliyor musunuz?". Hürriyet. http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/19781329.asp. Erişim tarihi: 12 Mart 2012. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Özfatura, İrfan (3 Nisan 2011). "Dilimizi dilim dilim... Agop Dilaçar". Türkiye. http://www.turkiyegazetesi.com/makaledetay.aspx?ID=485921. Erişim tarihi: 12 Mart 2012. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Ünsallı, Emre (Ekim 2008). ""Cumhuriyet'in İyi Çocukları"". Yeni Aktüel (174. sayı). http://www.yeniaktuel.com.tr/tur101,174@2100.html. Erişim tarihi: 12 Mart 2012. 
  5. ^ Özakıncı, Cengiz (Mart 2017). "Atatürk Soyadı Konusunda Uydurmalar ve Gerçekler". Bütün Dünya (192297): 15-20. http://www.butundunya.com/pdfs/2017-03-52290977379252977899336789291321. Erişim tarihi: 15 Mart 2017.