Şanar Yurdatapan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şanar Yurdatapan
Şanar Yurdatapan (cropped).jpg
2012 yılında Şanar Yurdatapan
Doğum 1941 (79-80 yaşında)
Susurluk
Evlilik
Sevim Balkır
(e. 1962; b. 1971)
Melike Demirağ
(e. 1976; b. 1994)
Çocuk(lar) Arda Yurdatapan (d. 1967)
Meriç Yudatapan (d. 1972)
Zeynep Yurdatapan (d. 1979)
Can Yurdatapan
(d. 1989)

Şanar Yurdatapan (d. 1941, Susurluk), Türk besteci, söz yazarı, insan hakları savunucusu.

Attilla Özdemiroğlu ile birlikte Türkiye’nin ilk müzik yapım firması olan ŞAT Yapım'ı kurdu. Besteci, söz yazarı ve aranjör olarak birçok Türk pop müziği eserinin hazırlanmasına emek verdi. 12 Eylül Darbesi'nden sonra o zamanki eşi Melike Demirağ ile vatandaşlıktan çıkarıldı ve yurtdışında yaşadı.1991'de Türkiye'ye dönen sanatçıya yurttaşlığı 1992'de iade edildi. 1995 yılında başlayan Düşünce Suçu'na Karşı Girişimin sözcülüğünü üstlendi; çeşitli sivil itaatsizlik ve insan hakları eylemlerinde yer aldı.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ailesi ve gençlik yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

1941 yılında babasının görev yapmakta olduğu Susurluk'ta doğdu. Korgeneral Daniyal Yurdatapan ile Suzan Yurdatapan'ın dört çocuğundan birisidir. Kardeşleri Onur, Lale ve Oktay Yurdatapan'dır.

Lise öğrenimini Ankara Atatürk Lisesi'nde tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesinde eğitim gördü. Okul yıllarında amatör olarak müzikle uğraştı. İlk kez 20 Aralık 1958'de ağabeyi Oktay Yurdatapan ve Necdet Bulut ile birlikte kurdukları “Kuyrukluyıldızlar Vokal Topluluğu” ile Galatasaray Lisesi'nde sahneye çıktı.[1][2] Öğrenimini üçüncü sınıfta iken bıraktı ve müziğe profesyonel olarak devam etti. Doruk Onatkut Orkestrası'nda (Kuartet Dogo; Kentet Dogo) elektro bas çaldı.[3] 1962 yılında Sevim Balkır ile evlendi. Çiftin bu evlilikten Arda (d.1967) ve Meriç (d.1972) adında iki çocuğu dünyaya geldi. Evlilikleri, 1971 yılında son buldu.[3]

Yurdatapan, 1962- 1971 yılları arasında Ankara'da yaşadı. Kuzeni şarkıcı Alpay'ın kurduğu reklam şirketinde çalıştı; "Alpay ve Arkadaşları” adlı yeni grupta çaldı ve Alpay'ın şarkılarının müziklerini yaptı;[3] daha sonra Şanar ve O’nlar adlı kendi orkestrasını kurdu 1965 yılında Türkiye İşçi Partisi’ne girdi ve parti dağılana kadar etkinlik gösterdi. 1967’de yedek subay öğretmeni olarak, Çankırı’nın Çukurören köyünde askerlik yaptı.[3] 1971'de İşçi Partisi'nin kapatılmasından sonra İstanbul'a döndü. Egemen Bostancı'ın kurduğu Büyük Orkestra'da aranjör olarak çalıştı; Ayla Algan'ın şarkılarının düzenlemelerini yaptı.[3]

Şat Yapım[değiştir | kaynağı değiştir]

1971 yılında Büyük Orkestra'nın dağılmasından sonra Attila Özdemiroğlu ile birlikte Türkiye’nin ilk müzik yapım firması olan ŞAT Yapım'ı kurdu. Adını iki sanatçının adlarının ilk harfinden alan firma, Türk pop müziği (o zamanki ifade ile Hafif Türk Müziği) alanında çalıştı. Özdemiroğlu-Yurdatapan ikilisi, 1970'lerin sonunda HOP Plak firmasını kurarak yaptıkları eserleri yayımlama işine de girdi.

ŞAT Yapım'ın hazırladığı ilk 45'lik, o yıllarda dünyanın birçok yerinde liste başı olan Mammy Blue şarkısının "Oy Anam" adıyla Türkçeleştirilmiş versiyonunu içerenArda Kardeş adlı plak idi. Şarkıyı, Yurdatapan'ın o sırada dört yaşına olan oğlu Arda'nın seslendirmiştir. Yurdatapan, 1970'li yıllarda listebaşı olan bir çok eserin hazırlanmasında Özdemiroğlu ile birlikte besteci, söz yazarı ve aranjör olarak emek verdi. 'Senden Başka' (Füsun Önal), 'Olmaz Böyle Şey' (Yeşim), 'Dünya Dönüyor' (Nilüfer), Unutama Beni'(Esmeray), Delisin' (Cici Kızlar), Arkadaş' (Melike Demirağ), Olmaz Olsun' (Sezen Aksu) bu eserler arasındadır. Yurdatapan, bazı üretimlerinde, -kardeşi Oktay Yurdatapan'ın da takma isim olarak kullandığı- "Tuğrul Dağcı" ismini kullandı.[4] Şat Yapım plaklarında çalan Dün Bugün Yarın Orkestrası'nda bas gitar çaldı. Orkestra, kendi adına Kara Tren/Makine ve İnsan (1972), A/B (1972), Haydi Bastırrr/Dünya Dönüyor (1973), Moog Gırgır (1975) adlı 45'likleri çıkardı.[5] Şat Yapım, 1979 yılında telif hakları için yapılan bir boykotun doğurduğu maddi zorluk sonucu kapandı.[6]

Hafif Müzik Derneği[değiştir | kaynağı değiştir]

Yurdatapan, 1970'li yıllarda müzisyenlerin haklarını koruyan Hafif Müzik Derneği adlı örgütlenmenin içinde yer aldı. Hafif Müzik Derneği adına 1974 yılında Atilla Özdemiroğlu ile birlikte Topluiğne Beste Yarışması'nı organize etti.[7] Türkiye'nin ilk defa katıldığı 1975 Eurovision Şarkı Yarışması'nın Türkiye elemeleri Seçici Kurulu'nda derneği temsilen yer aldı.[8] Türkiye'nin katıldığı ikinci yarışma olan 1978 Eurovision Şarkı Yarışması'nın Türkiye elemelerinde, sözlerini yazdığı İnsanız Biz adlı şarkı finale kaldı ve ikinci olan parça, içinde geçen “hem zeki hem uygar hayvanız biz” dizesiyle tartışıldı.[9] 1980 Eurovision Şarkı Yarışması Türkiye elemelerinde ise söz yazarı olduğu Pet'r Oil şarkısı birinci oldu. Yurdatapan, TRT Genel Müdürü'nün sözlere baskısı nedeniyle ödülü almayı reddetti.[10]

Demirağ ile evliliği ve sürgün yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Müziklerini bestelediği Arkadaş filminde başrol oynayan Melike Demirağ ile 28 Aralık 1976'da evlendi.[11] Bu evlilikten Zeynep Can (d. 1979) ve Ferah (d.1989) adında iki çocukları oldu. Yurdatapan'ın Ocak 1981'de eşi Melike Demirağ ile birlikte katıldığı Lefkoşa'da düzenlenen Türk-Yunan-Kıbrıs Film Festivali basına "Kıbrıs Rumları ile el ele Türkiye aleyhine" şeklinde yansıdı.[12] Bu olaydan sonra çift, 12 Eylül Darbesi yönetiminin yurda dön çağrısına uymadıkları gerekçesiyle yurttaşlıktan çıkarıldı.[13] Yurdatapan eşiyle birlikte 12 yıl boyunca New York'tan Moskova'ya, Mexico City'den Sydney'e kadar birçok ülkede Türkiye'yi tanıtan konserler verip çeşitli toplantı ve etkinliklere katıldı. 1991 yılında Alman vatandaşlığına geçen ve turist olarak Türkiye'ye dönen çiftin vatandaşlıkları, 1992 yılında iade edildi. Yurdatapan'ın Demirağ ile evliliği 1994'te boşanma ile son buldu.[11]

Aktivizm[değiştir | kaynağı değiştir]

1995 yılında Yurdatapan, Yaşar Kemal’in “Der Spiegel dergisinde yayınlanan bir yazısı nedeniyle, Devlet Güvenlik Mahkemesi'ne çağrılmasına tepki olarak başlayan imza kampanyası sonucunda ortaya çıkan[14][15] "Düşünce Suçu'na Karşı Girişim" tepki-eyleminin ardından, çeşitli sivil itaatsizlik ve insan hakları eylemleri ve girişimlerinde yer aldı. 1997 ve 1998 yıllarında iki kez tutuklanarak serbest bırakıldı ve aklandı.1995'ten itibaren devam eden Düşünce Suçuna Karşı Girişim eylemleri kapsamında 2021 yılı itibariyle yasaklanmış metinler içeren 7 kitap ve 48 civarında kitapçık yayınlandı; 80 bini aşkın kişi yayıncı olarak adlarını yazarak kendilerini savcılığa ihbar etti. Açılan davaların çoğu erteleme yasaları nedeniyle infaz edilmezken, Vicdani retçi Osman Murat Ülke'nin 1995'te yaptığı ve suç sayılan basın açıklamasının yer aldığı "Düşünceye Özgürlük-38" kitapçığa yayıncı olarak imza koyan Yurdatapan ve Nevzat Onaran, 2000 yılında Genelkurmay Askeri Savcılığı'nın açtığı dava sonucu halkı askerlikten soğutma suçu gerekçesiyle 2 ay hapse mahkûm edildi[16][17]. Yurdatapan bu cezayı, gönüllü olarak o günlerin tartışmalı tutukevi olan Kartal Özel Tip Cezaevinde, izolasyon hücrelerinden birinde geçirdi.[18] Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne yaptığı başvuru Türkiye aleyhinde sonuçlandı ve Yurdatapan, Türk hükûmetinden 3500 avro tazminata hak kazandı.[19] İfade özgürlüğü konusundaki çalışmaları nedeniyle 2002 yılında Sansür Endeksi'nin Düşünce Özgürlüğü Ödülü'ne, İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün Küresel İnsan Hakları Savunucusu Ödülü'ne, 2015 yılında Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Basın Özgürlüğü Ödülü'ne layık görüldü.[20][21]

Sanatçı, düşünce özgürlüğü konusunda İslamcı yazar Abdurrahman Dilipak ile ortak çalışmalar yürüttü ve "Yeşil ile Kırmızı (2002), Kırmızı Yeşil Anılar (2003), Ortak Payda (2004)[22] adlarını taşıyan ortak kitapları çıkarttı.

Şat 2[değiştir | kaynağı değiştir]

2015 yılında Özdemiroğlu ile ŞAT Yapım şirketini ŞAT 2 adıyla yeniden kurdu;[23] Atilla Özdemiroğlu'nun hastalığı ve ölümü ile ŞAT 2 askıda kaldı.[24]

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • POP-SAV, “35 Yıl 35 Besteci Ödülü”, 1975
  • TRT, Eurovision Şarkı sözü yazarı 1980
  • İnsan Hakları İzleme Örgütü, Hellman-Hammett Ödülü, 2001
  • Index on Censorship, “Best Circumvention of Censorship” Ödülü (Sansürün tekerine en iyi çomak sokma), 2002
  • İnsan Hakları İzleme Örgütü, “Global Rights Defender” Ödülü, 2002
  • Türkiye Gazeteciler Derneği Basın Özgürlüğü Ödüllü, 2015

Film müziği diskografisi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • İzin - 1975
  • Haşhaş - 1975
  • Zavallılar - 1974
  • Arkadaş - 1974
  • Endişe - 1974
  • Domatesler Ve Silahlar - 1974

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Yurdatapan, Şanar (16 Temmuz 2018). "Müzikle Dolu 60 Yıl – 2". Popsav.org. Erişim tarihi: 4 Ekim 2021. 
  2. ^ "Turkpopmuzik.net - Ansiklopedi - Sanatçı - Kuyruklu Yıldızlar Vokal Topluluğu". www.turkpopmuzik.net. Erişim tarihi: 4 Ekim 2021. 
  3. ^ a b c d e Vural, Fatih (8 Ekim 2010). "Şanar Yurdatapan röportajı". Erişim tarihi: 4 Ekim 2021. 
  4. ^ Meriç, Murat (10 Mayıs 2015). "ŞAT, yeniden!". birgun.net. Erişim tarihi: 3 Ekim 2021. 
  5. ^ "Merhaba (Dün Bugün Yarın)". www.sinemamuzik.com. 16 Eylül 2020. Erişim tarihi: 4 Ekim 2021. 
  6. ^ Yurdatapan, Şanar (15 Aralık 2018). "Müzikle Dolu 60 Yıl – 5". POPSAV. Erişim tarihi: 4 Ekim 2021. 
  7. ^ Aydoğdu, Atilla (27 Eylül 2011). "dEJA-Vu: 1.Topluiğne Beste Yarışması Şarkıları". dEJA-Vu. Erişim tarihi: 4 Ekim 2021. 
  8. ^ Tok, Yavuzhan (10 Şubat 2020). "İlk Adım". Erişim tarihi: 4 Ekim 2021. 
  9. ^ "İNSANIZ BİZ (GRUP SEKSTET)". www.sinemamuzik.com. 6 Ekim 2020. Erişim tarihi: 4 Ekim 2021. 
  10. ^ Meriç, Murat (24 Mayıs 2020). "65 yaşında bir 'genç': Eurovision". Gazete Duvar. Erişim tarihi: 4 Ekim 2021. 
  11. ^ a b Haluk Aktar, Demirağ ve Yurdatapan'dan Şok Karar, Milliyet gazetesi, 16 Haziran 1994
  12. ^ Koray Düzgören, Aya Özlü (23 Mart 1987); "Yurttaşlıktan çıkarma keyfiliktir", Milliyet
  13. ^ "Şanar Yurdatapan". Heinrich-Böll-Stiftung. Erişim tarihi: 3 Ekim 2021. 
  14. ^ "Düşünce Suçuna Karşı Girişim arşivleri". Sivil Sayfalar. Erişim tarihi: 3 Ekim 2021. 
  15. ^ Yurdatapan, Şanar (5 Mayıs 2012). "Nerede O Eski DGM'ler?". Bianet. 
  16. ^ Gazetesi, Evrensel (11 Kasım 1999). "Yurdatapan ve Onaran,". Evrensel.net. Erişim tarihi: 3 Ekim 2021. 
  17. ^ "Bir 'düşünce suçlusu' daha cezaevi yolunda". Hürriyet. 23 Kasım 2000. Erişim tarihi: 3 Ekim 2021. 
  18. ^ "'F Tipi'ne gönüllü kobay Tarih: 9.12.2000 - Kategori: Gündem". Yeni Şafak. 9 Aralık 2000. Erişim tarihi: 3 Ekim 2021. 
  19. ^ "Yurdatapan da Türkiye'yi Mahkum Ettirdi". Haberler.com. 8 Ocak 2008. Erişim tarihi: 3 Ekim 2021. 
  20. ^ "Sansürün Tekerine En İyi Çomak Sokan". Bianet. 1 Nisan 2002. 
  21. ^ "TGC 2015 Basın Özgürlüğü Ödülleri sahiplerini buldu". www.tgc.org.tr. Temmuz 2015. Erişim tarihi: 3 Ekim 2021. 
  22. ^ "Yurdatapan ve Dilipak'ın ortak paydası". Bianet. 15 Kasım 2004. 
  23. ^ Uluç, Hıncal (25 Nisan 2015). "HINCAL ULUÇ - Şat diye bir şarkı." Sabah gazetesi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2021. 
  24. ^ YURDATAPAN, Şanar (9 Mart 2019). "Müzikle Dolu 60 Yıl – 6". POPSAV. Erişim tarihi: 4 Ekim 2021.