Ünlü (dil bilimi)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Ünlü, sesli[1][2] veya vokal[3]; ses yolu görece açık durumda iken, ses tellerinin titreşmesi ile (duyulabilecek şekilde) bir engele takılmadan oluşan; hecenin en küçük birimini oluşturan konuşma sesi.[4] Ünsüz veya sessiz karşıtıdır. Ünlülük kavramı harflerden ziyade "sesleri" tanımlar zira bir harf bazı kelimelerde ünlü, bazı kelimelerde ise ünsüz bir sesi sembolize ediyor olabilir.[5]

Türk dillerinde[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk dilinin bilinen ilk dönemlerinde 9 ünlünün bulunduğu belirtilmiştir: a, e, é, ı, i, o, ö, u, ü. Bugün kapalı e sesi (é) yalnızca Azerbaycan Türkçesi yazı dilinde bulunur.

Türkiye Türkçesi[değiştir | kaynağı değiştir]

a, e, ı, i, o, ö, u ve ü harfleri ünlü harfler, diğer harfler ise ünsüz harfler olarak adlandırılır.

Sesli harflerin sınıflandırılması Sesli harfler, çıkış yeri ve dilin durumuna, dudakların durumuna, ağzın açıklığına göre şu şekilde sınıflandırılır:

  • Çıkış yeri ve dilin durumuna göre
    • Kalın sesliler: a, ı, o, u
    • İnce sesliler: e, i, ö, ü
  • Dudakların durumuna göre
    • Düz sesliler: a, e, ı, i
    • Yuvarlak sesliler: o, ö, u, ü
  • Ağzın açıklığına göre
    • Geniş sesliler: a, e, o, ö
    • Dar sesliler: ı, i, u, ü
Ünlüler Düz Yuvarlak
Geniş Dar Geniş Dar
kalın a ı o u
ince e i ö ü

Diğer dillerde[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünyadaki birçok dilin kendisine özgü farklı ünlü sistemi vardır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Dil Bilgisi Terimleri Sözlüğü Ahmet Topaloğlu. Ötüken Yayınları. 1989.
  2. ^ "sesli." Güncel Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu. Erişim: 8 Ağustos 2012.
  3. ^ "vokal." Güncel Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu. Erişim: 8 Ağustos 2012.
  4. ^ "vowel." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  5. ^ "y" harfi ünlü mü, ünsüz mü? OxfordDictionaries.com. Erişim: 8 Ağustos 2012.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]