The Last of Us

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
The Last of Us
The-last-of-us-cover.png
Oyunun Kuzey Amerika kapağı
Geliştirici(ler) Naughty Dog
Yayımcı(lar) Sony Computer Entertainment
Yönetmen(ler) Neil Druckmann
Bruce Straley
Tasarımcı(lar) Jacob Minkoff
Programcı(lar) Travis Mcintosh
Jason Gregory
Sanatçı(lar) Erick Pangilinan
Nate Wells
Yazar(lar) Neil Druckmann
Besteci(ler) Gustavo Santaolalla
Sürüm 1.06
Oyun motoru Özgün motor[1]
Havok (animasyon, fizik ve hasar)[2]
Platform(lar) PlayStation 3,

PlayStation 4

Çıkış tarih(ler)i PlayStation 3
  • UA 14 Haziran 2013
  • JP 20 Haziran 2013
PlayStation 4
Yaz 2014
Tür(ler)i Aksiyon-macera, hayatta kalma-korku
Biçim(ler) Tek oyunculu, çok oyunculu
Ortam Blu-ray Disc, indirme

The Last of Us, Naughty Dog tarafından geliştirilen, aksiyon-macera ve hayatta kalma-korku türlerindeki, Sony Computer Entertainment tarafından yalnızca PlayStation 3 için yayınlanan video oyunu. 10 Aralık 2011'deki Spike Video Oyunu Ödülleri sırasında duyurusu yapılmış olmakla birlikte dünya çapında 14 Haziran 2013'te, Japonya'da ise 20 Haziran 2013'te satışa sunulmuştur. 2014 Nisan'ında oyunun, 2014 yazında PlayStation 4 için de yayınlanacağı resmî olarak duyuruldu. The Last of Us: Remastered adını taşıyan ve 1080p çözünürlüğünde olan bu sürümde geliştirilmiş grafikler, yönetmen yorumları ve şimdiye kadar yayınlanan tüm indirilebilir içeriklerin de yer alacağı belirtildi.

Oyun; tüm dünyayı saran ve bulaşanları birkaç saat içerisinde insanlara saldıran yaratıklara dönüştüren salgın bir hastalığın başlamasından yirmi yıl sonrasını, 2033 yılını konu alır. Hastalık sebebiyle medeniyet büyük ölçüde mahvolmuş ve farklı gruplar hâlinde yaşamak zorunda kalan insanlar, hayatta kalabilmek için birbirleri ve hastalıklılara karşı mücadele etmek zorunda kalmıştır. Bu post apokaliptik ortamdaki Amerika Birleşik Devletleri'nde geçen oyun, orta yaşlardaki erkek karakter Joel'un (Troy Baker'ın seslendirmesi ve canlandırması ile), hastalığa karşı bağışıklığı olan genç kız Ellie'yi (Ashley Johnson'ın seslendirmesi ve canlandırması ile) Ateşböcekleri adlı ayrılıkçı bir gruba ulaştırması sırasında ikilinin başından geçenleri konu alır. Oyunun büyük bir kısmında Joel, oyuncular tarafından kontrol edilir ve karşılaşılan çeşitli zorlukların üstesinden gelmeye çalışır.

Genel olarak olumlu tepkilerle karşılaşan The Last of Us; çeşitli oyun incelemelerini derleyen ve ortalama bir puan belirleyen web sitelerinden Metacritic'te 100 üzerinden 95, GameRankings'te ise %95,04'lük ortalamalar yakaladı. Bu ortalamalarla birlikte PlayStation 3 platformu için yılın ve tüm zamanların en iyi on oyunu arasında listelendi. İlk haftasında 1,3 milyonun üzerinde kopya satarak Grand Theft Auto V'ın ardından, 2013 yılında yayınlanan oyunlar arasında ilk haftasında en çok satılan ikinci oyun oldu. 8 Şubat 2014 itibarıyla dünya çapında 4,3 milyon kopyanın üzerinde satmayı başardı. 2013 VGX'te "Yılın Oyunu" da dahil olmak üzere aday gösterildiği yedi kategoriden dördünde ödülün sahibi oldu.

Oynanış[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyunda büyük yer tutan saklanma ve siper alma dinamiklerinin bir görünümü.

Üçüncü şahıs görünümü kullanan The Last of Us'ta oyuncular Joel'un kontrolünü sağlarken, Ellie -ilerleyen bölümlerdeki bir sürelik istisna ve Left Behind adlı indirilebilir içerik paketindeki kısımlar dışında- oyunun büyük bir kısmında yapay zekâ tarafından kontrol edilir.[3] Oyun boyunca hastalıklı insanların yanı sıra hastalık bulaşmamış olduğu hâlde ikiliye düşman olan insanlara karşı da mücadele verilmektedir.[4] Bu mücadelede çeşitli silahlar ve patlayıcılar gibi uzak mesafeli ekipmanlarla savaşmanın yanında yakın dövüş ve saklanma tekniklerini de içeren The Last of Us'ta, herhangi bir zamanda, herhangi bir nesnenin arkasına saklanarak düşmanlardan gizlenmek mümkündür.[5] Oyunun geliştiricileri tarafından "dinamik gizlilik" adı verilen özellik sayesinde oyuncunun düşmanlarla olan karşılaşmalarında birden fazla strateji ve teknik geliştirebilmesi ve düşmanların bunlara göre farklı tepkiler vermesi sağlanmıştır.[4] Oyunda mevcut olan "Güçlerin Dengesi" adlı yeni bir yapay zekâ sistemi sayesinde yapay zekâ tarafından kontrol edilen düşmanların herhangi bir çatışma anında daha gerçekçi tepkiler vererek siper alması, ihtiyaç duymaları durumunda yardım çağırması ve Joel'un mermisinin bitmesi, dikkatinin başka yöne kayması veya başkaları tarafından saldırıya uğraması gibi zayıf anlarında saldırıya geçmesi sağlanmıştır.[6] Karakterin herhangi bir anda yere çömelerek geçtiği "dinleme modu" sayesinde çevredeki düşmanların yerleri, duvar gibi engellerin arkasında olsalar dahi çıkardıkları seslere göre tespit edilebilir.[4] Düşmanlarla mücadeleye ek olarak; suyun üstünde yüzen bir tahta yardımıyla yüzme bilmeyen Ellie'yi suyun üzerinden geçirmek, çevrede bulunan çöp kutuları veya merdivenleri kullanarak çeşitli yerlere çıkmak ve yüksek konumdaki iki ayrı yer arasında geçişi sağlamak için yine çevrede bulunan uzun tahta parçaları kullanmak gibi oyun boyunca karşılaşılan küçük çaplı platform engellerini de geçmek gerekmektedir.[4] Oynanabilir karakterlerin belli bir canı olduğu oyunda, fiziksel olarak alınan her darbe sonrasında bu can seviyesinde azalma meydana gelir. Üretilen sağlık paketlerini kullanarak veya çevrede bulunan bazı yemeklerin alınmasıyla sağlık seviyesi arttırılabilmektedir.[7]

Oyunda bulunan hastalıklılar kendi içerisinde dört gruba ayrılır. Hastalığın ilk aşamasında olan "koşucular", insansı duyularının çoğunu korumakta olup, görsel veya işitsel olarak hastalığın bulaşmadığı birisinin varlığını sezdiğinde ona doğru koşarak saldırıya geçmektedirler.[8] İkinci aşamada olan "izciler", "koşucular"a ek olarak pusu kurma ve daha farklı stratejilerle saldırma özellikleri taşır.[9] Üçüncü aşamadaki "takırdayanlar" tamamen kör olup, duyduğu seslere göre hareket eder. "Koşucular"a kıyasla daha yavaş hareket eden bu aşamadaki hastalıklılardan alınan tek ısırık, karakterin ölümüne sebep olmaktadır.[8] Hastalığın dördüncü ve son aşamasında olan "şişkinler" ise oldukça uzun bir süredir hastalığa maruz kaldığından büyük boyutludur ve hastalığı yapan mantar tüm vücudu kaplayarak zırh vazifesi görmektedir. Patladığında spor yayan ve yavaşça canı azaltan bombalar fırlatan bu gruptakiler de "takırdayanlar" gibi yakaladığı insanı tek hamlesiyle öldürmektedir.[10]

Joel ve Ellie, yolculukları sırasında karşılaştıkları düşmanları etkisiz hâle getirip yollarına devam etmelerine yardımcı olan ekipmanları her ikisinde de bulunan sırt çantasında taşır. Oyundaki uzak mesafeli silahlar, tek elle kullanılanlar ve çift elle kullanılanlar olmak üzere iki ana gruba ayrılır. İlk grupta 9 mm tabanca, altıpatlar, "Shorty" adlı tek elle kullanılabilen kesik uçlu av tüfeği ve "El Diablo" adlı altıpatlar benzeri dürbünlü tabanca; ikinci grupta ise av tüfeği, kurmalı tüfek, yay, makineli tüfek ve alev silahı yer alır. Bu silahların tümü oyunun tamamında yer almaz ve bölümler geçildikçe, hikâyenin akışına göre bu silahlara sahip olunur. Yakın mesafe dövüşlerinde yumrukların yanı sıra çevrede bulunan tahta parçaları, beyzbol sopaları, metal borular, palalar ve baltalar kullanılabilir.[11] Yalnızca bir tane taşınabilen bu yakın dövüş silahlarının belli bir kullanım ömrü vardır ve her vuruşta bu ömür azalır.[11] Çevrede bulunan boş cam şişeler ve tuğlalar, düşmanın dikkatini başka yöne çekmek, direkt olarak düşmana atıp onu sersemletmek veya yakın dövüş sırasında daha fazla hasar vermek amacıyla kullanılabilmektedir.[12]

Sırt çantasından erişilen eşya dönüşüm sisteminden bir görünüm.

Hazır olan silah ve ekipmanların yanında oyunda bulunan eşya dönüşüm sistemi sayesinde çevreden toplanan alkol, bant, bez, şeker, patlayıcı ve kırık kesici malzemeler kombine edilerek bazı ekipman ve silahlar üretmek mümkündür.[13] Toplanan malzemelerle molotov kokteyli, bıçak benzeri kesici alet, sağlık paketi, çivi bombası, sis bombası yapılabilmekte veya herhangi bir yakın dövüş silahı geliştirilerek -bir sefere özgü olmak üzere- düşmanı tek vuruşta öldürebilmek mümkündür. Bu silah ve ekipmanların üretimi oyun sırasında, karakterin sırt çantasını çıkarması ve yere çömelmesinin ardından gerçek zamanlı olarak gerçekleşir. Üretimim gerçek zamanlı olması sebebiyle yalnızca uygun durumlarda bu üretimler yapılır. Diğer yandan sırt çantasının belli bir kapasitesi olduğundan, toplanan malzeme ve üretilen ekipmanların da belli bir sınırı vardır.[13]

Oyun sırasında toplanan alet kutuları ve dişli biçiminde gözüken alet parçalarıyla birlikte, belli yerlerde karşılaşılan çalışma tezgâhlarında silahların şarjör kapasitesi, atış sıklığı, geri tepmenin düşürülmesi, menzil gibi bazı özelliklerinin geliştirilmesi ve her iki silah grubu için birer kılıf eklemesi yapmak mümkündür.[13] Toplanan eğitim kitapçıkları sayesinde üretilen ekipmanların daha etkili ve verimli çalışması sağlanır. Bunların yanında toplanan hap ve tıbbî bitkiler ise Joel'un can seviyesinin arttırılması, silah değiştirme hızının düşürülmesi gibi bireysel becerilerinin geliştirilmesini sağlar.[4]

Oyunda; düşmanlarla mücadele edilen zamanların dışında, oyuncuların çevreyi keşfettiği ve savaş dışında birtakım eylemlerde bulunduğu periyotlar da bulunur. Genel olarak bu bölümlerde karakterler arasında mevcut durumlarını tartıştıkları, çevre hakkında yorumda bulundukları veya birbirlerine şakalar yaptıkları konuşmalar gerçekleşir. Çevrenin keşfedilmesi sırasında, oyunun herhangi bir yerinde kullanılmayan not, poster, harita, mektup gibi objeler toplanarak içinde bulunulan mekân ve buranın eski yaşayanları hakkında bilgi edinilebilmektedir. Bunlara ek olarak, üzerinde sahiplerinin adının yazılı olduğu Ateşböcekleri künyeleri ile Savage Starlight isimli bir çizgi roman serisinin sayıları da toplanabilen nesneler arasındadır.[14]

Çok oyunculu[değiştir | kaynağı değiştir]

"Gruplar" başlıklı çevrimiçi çok oyunculu oyun kısma girildiğinde oyunculara iki farklı seçenek sunulur. Oyunun tek oyunculu kısmındaki hikâyede geçen Avcılar ve Ateşböcekleri adlı gruplardan birini seçen oyuncular, o grubun bir üyesi konumuna gelir. Her bir oyuncuya kendilerine ait bir klan verilir. Amaç, maçlarda elde edilen erzaklarla 12 hafta boyunca görsel olarak mevcut olmayan, yalnızca metin bazlı bilgilerin verildiği klanı sağ tutmak ve geliştirmektir. Her maç bir gün sayılır ve 12 hafta içerisinde ölünecek olursa klanı baştan kurmak gerekmektedir. 12 haftanın sonunda hayatta kalındığı takdirde bu serüven sonlanmış olmakta ve iki grup arasında tekrardan bir seçim yapılarak oyuna yeniden başlanabilmektedir. Tek oyunculu kısımda olduğu gibi çok oyunculu kısımda da çevreden toplanan malzemeleri, eşya dönüşüm sistemi sayesinde çeşitli ekipmanlara dönüştürmek mümkündür. Maçlar sırasında çevreden toplanan erzağın yanı sıra düşmanı öldürme, düşmanın öldürülmesine yardım etme, takım arkadaşlarını canlandırma ve eşya dönüşümü yapma sonrasında kazanılan puanlar da maç sonunda erzağa dönüşür. Maçta öldürülen bir düşmanın üzerindeki erzakları almak ve toplanan malzemelerin maç sonunda erzağa dönüşmesi de erzak elde etmenin diğer yollarıdır. Elde edilen erzağa göre klanın nüfusu pozitif veya negatif yönde değişiklik gösterir. Oyunda sürekli olarak rastgele bir olay gerçekleşmekte ve oyunculara verilen belli bir süre içerisinde belli görevleri yerine getirmek gerekmektedir. Maçlar sonrasında bu görevlerin tamamlanıp tamamlanmaması klana olumlu veya olumsuz yönde yansır.[15]

Çok oyunculu kısımda, aynı anda en fazla sekiz oyuncunun mücadele edebildiği "Erzak Baskını" ve "Sağ Kalanlar" olmak üzere iki mod bulunmaktadır. Her iki modda da amaç adam öldürmek ve erzak toplamayarak kendi klanını geliştirmektir. "Erzak Baskını" modunda her bir takımın toplam yirmi canı bulunmakta ve bu sayı tükendiğinde ölen oyuncular tekrardan oyuna katılamamaktadır. "Sağ Kalanlar" modunda ise iki takımın da canı yoktur ve diğer takımı tamamen yok eden takım turu kazanır. Dört tur kazanan takım maçtan galip olarak ayrılmaktadır.[15]

Klanlardaki isimler oyun tarafından rastgele yaratılır. Buna ek olarak, oyunda Facebook bağlantısı kurulduğu takdirde klandaki insanların isim ve resimleri, Facebook hesabının arkadaş listesinden alınmaktadır. Diğer yandan oyuncuların kontrolündeki karakterlere başlık, miğfer, maske ve amblem eklemeleri yaparak bu karakterler kişiselleştirilebilmektedir.[15]

Konusu[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurgu[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyundaki "takırdayanlar" (üstte) ve "koşucular" tarafından gerçekleştirilen saldırılardan birer görünüm.

Oyun, soluma veya sıvı aktarımı yoluyla aktarılan sporlar aracılığıyla yayılan ve kısa bir sürede tüm dünyayı etkileyen bulaşıcı bir hastalığın yayılmaya başlamasından yirmi yıl sonrasında, Amerika Birleşik Devletleri'nde geçer. Bu hastalık, bulaştığı kişinin beynini birkaç saat içerisinde etkilemekte ve onu, bir ısırığıyla karşısındakini öldürebilme kapasitesine sahip olan bir yaratığa dönüştürmektedir. Enfeksiyona uğramış olanlar ve hayatta kalan insanlar olmak üzere ikiye bölünen dünya nüfusu, iki grup arasındaki mücadele sebebiyle büyük bir azalma göstermiştir. Hastalık sebebiyle medeniyetin büyük bir kısmı mahvolmuş olduğundan hayatta kalan insanlar, askerler tarafından korunan karantina bölgelerinde veya bu alanların dışında farklı gruplar hâlinde yaşamlarını sürdürmektedir.

Özet[değiştir | kaynağı değiştir]

Joel, on iki yaşındaki kızı Sarah ile birlikte Teksas'ta yaşayan bir babadır. Doğun gününün ilk saatlerinde, cordyceps cinsi mantarın sebep olduğu ve bulaştığı kişileri birkaç saat içerisinde insan öldüren yaratıklara çeviren bir hastalık yayılmaya başlar. Joel, kardeşi Tommy ve kızı Sarah ile birlikte oluşan kaos ortamından kaçmaya çalışırken, Sarah bir asker tarafından vurulur ve Joel'un kolları arasında ölür.

Aradan yirmi yıl geçmiş ve 2033 yılına gelinmiştir. Boston'daki karantina altına alınan bölgede yaşayan Joel, partneri Tess ile birlikte kaçakçılık yapmaktadır. Sahip oldukları silahların çalınması üzerine ikili, bölgesel çaptaki bir gangster olan Robert'ın peşine düşer. Tess tarafından öldürülmeden önce Robert, karantina bölgelerindeki yönetime karşı silahlı bir ayaklanma başlatan Ateşböcekleri adlı gruba silahları sattığını söyler. Bir müddet sonra Ateşböcekleri'nin lideri Marlene ile buluşan Joel ve Tess'e, ancak Ellie isimli genç bir kızı karantina bölgesi dışına çıkarmaları karşılığında silahları geri alabilecekleri önerisi gelir. Silahları almak için başka seçenekleri olmayan ikili, Joel'un itirazlarına rağmen bu teklifi kabul eder.

Karanlık çöktüğünde karantina bölgesinin dışına çıkmayı başardıktan sonra Joel ve Tess, Ellie'nin hastalıklılar tarafından ısırılmış olduğunu öğrenir. Normalde birkaç saat içerisinde dönüşümün başlaması gerekirken Ellie, üç hafta önce ısırıldığını ve hastalığa karşı olan bağışıklığının bir tedavi üretiminde kullanılabileceğini, kendisinin bu yüzden Ateşböcekleri'ne götürülmesi gerektiğini söyler. Ertesi günün sabahında grup buluşma noktasına varır; ancak burada Ateşböcekleri üyelerinin ölüleriyle karşılaşırlar. Ne yapacakları konusunda tartışadururken Tess'in de hastalıklılar tarafından ısırıldığı ortaya çıkar. Buluşma noktasına askerlerin gelmeye başlamasıyla Joel'a Ellie'yi, Joel'un uzun süredir görmediği ve Ateşböcekleri'nin bir üyesi olan kardeşi Tommy'ye götürmesini tembihleyen Tess, ikiliye zaman kazandırmak için mekâna giren askerlerle girdiği çatışmada öldürülür. Joel ile Ellie ise binayı sağ salim terk etmeyi başarır.

Bu noktadan sonra Joel'un amacı, kendisine bir iyilik borçlu olan eski bir arkadaşı olan Bill'e ulaşmak ve onda bulunan çalışır durumdaki arabayı alarak Tommy'nin yanına gitmektir. Lincoln kasabasında yalnız yaşayan Bill'e ulaşan ikili, ondaki arabayı alarak yola koyulur. Ancak bir müddet sonra, artık "avcılar" adı verilen gruplar tarafından kontrol edilen Pittsburgh'e vardıklarında bu grupların saldırısına uğrarlar. Arabayı terk ederek mücadelelerine yayan devam eden ikili, yolculukları sırasında orta yaşlardaki Henry ve Ellie yaşlarındaki kardeşi Sam ile tanışır. Henry ile Sam de daha önceleri birlikte yaşadığı grubun üyelerini aramak için şehirden çıkmaya çalıştığından, birlikte hareket etmeye karar verirler. Hastalıklılar ve çetelerle girilen mücadeleler sonrasında bu dörtlü şehirden çıkmayı başarır. Ancak Sam, hastalıklılar tarafından ısırılmış ve bunu yanındakilerden saklamıştır. Grup geceyi bir evde geçirirken, sabah olduğunda hastalığın etkisine girmiş olan Sam, Ellie'ye saldırır. Elindeki silahla kardeşini öldürmek zorunda kalan Henry, önce silahını Joel'a doğrultsa da kararını değiştirerek kendi kafasına da bir kurşun sıkar.

Sonbahara girildiğinde Joel ve Ellie, Wyoming'deki bir hidroelektrik santralinin içerisinde yerleşim yeri kuran Tommy'yi bulur. Joel, Ellie'nin Ateşböcekleri'ne ulaştırılması görevini Tommy'ye bırakma niyetinde olsa da; bölgenin çeteler tarafından saldırıya uğraması sonrasında Ellie'yi kurtarması ve Sarah konusunda Ellie ile yüzleşmesinin ardından Ellie ile kalmaya karar verir. Tommy'nin Doğu Colorado Üniversitesi'nde Ateşböcekleri kullandığı bir laboratuvarın olduğunu söylemesi üzerine ikili at üzerinde üniversiteye doğru yola koyulur. Ancak buraya vardıklarında laboratuvarın terk edilmiş olduğunu görürler. Bir kayıt cihazından yaşayanların Salt Lake City'deki bir hastaneye nakledildiğini öğrenmelerinin ardından hastaneye doğru hareket edecekleri sırada avcıların saldırısına uğrarlar. Saldıran grubun tamamı öldürülür; ancak gerçekleşen çatışmalarda Joel ağır bir şekilde yaralanır. Ellie, Joel'u at sırtına bindirerek bölgeden uzaklaştırmayı başarır.

İkili, kış aylarındaki kar ve tipiden korunmak için dağların arasındaki bir sığınakta saklanmaktadır. Ağır yaralı olan Joel'a yiyecek bir şeyler bulmak için avlanmaya çıkan Ellie, okla avladığı geyiği sığınağa götürecekken David ve James isimli iki yabancıyla karşılaşır. Oku ikiliye tutarak yaptığı konuşmalar sonrasında Ellie, ete ihtiyacı olduğunu belirten David'e avladığı geyiği, penisilin karşılığında vermeyi kabul eder. James'in penisilini almak için kendi kamplarına gittiği sırada Ellie ile David hastalıklıların saldırısına uğrar. Birlikte hareket ederek saldırıların savuşturulmasının ardından David, Joel'un yaralandığı mücadelenin bizzat kendisi tarafından gönderilen grupla yapıldığını ve birlikte yaşadığı bu insanların Joel tarafından öldürüldüğünü söyler. Ellie'nin bu konuda yapabilecek bir şeyi olmadığını da belirtmesinin ardından penisilini alarak gitmesine izin verir. Penisilini Joel'a veren Ellie, onun hemen yanında uykuya dalar. Ertesi günün sabahında uyandığında David'in grubunun kendisini takip ederek, bulundukları bölgeye gelmiş olduğunu görür. Joel'a ulaşmamaları için atına atlayarak uzaklaşır ve adamların dikkatini başka yöne çeker. Bir süre kaçtıktan sonra David tarafından bayıltılır. Uyandığında kendisini bir kafesin içinde bulan Ellie, James'in ölü bir insanı parçalara ayırdığını görür. David'in grubuna katılma teklifini reddetmesinin ardından onun sonunun da parçalanan kişiye benzer olacağı tehdidiyle karşılaşır. Bu sırada penisilinin etkisiyle birlikte kendine gelen Joel, uyanır ve ortadan kaybolan Ellie'nin peşine düşer. David'in adamlarıyla girdiği mücadelenin ardından, adamların ikisine işkence yaparak Ellie'nin nerede tutulduğunu öğrenir. Diğer yandan David, Ellie'yi kafesten çıkarmaya çalışırken Ellie tarafından ısırılır. Ellie'nin yarasını göstererek hastalıklılar tarafından ısırıldığını söylemesinin ardından iki adam kısa bir süreliğine şaşkınlık yaşar. Bunu fırsat bilen Ellie, odadaki satırı alarak James'in boğazını keser ve David'in silahını ateşlemesinden de kurtularak odadan kaçar. Bir süre kampta kaçacak yer aramasının ardından bir restoranda David tarafından kıstırılan Ellie'nin David ile boğuşması sırasında restoranda yangın çıkar. Bu yangını gören Joel, hemen restorana girer ve Ellie'nin kendini korumak amacıyla David'i öldürdüğünü görür.

İlkbahara gelindiğinde Joel ve Ellie, Salt Lake City'deki Saint Mary Hastanesi'ne varır. Hastaneye gitmek için su altında kalan tünellerden geçtikleri sırada Ellie boğulma tehlikesi geçirir. Kızı kurtarmaya çalışan Joel, bir anda Ateşböcekleri üniforması giyen birisinin kendisine silah doğrulttuğunu görür. Yapılan dur ihtarına uymamasının ardından silahının dipçiğiyle Joel'a vurur ve onu bayıltır. Gözlerini hastahanede açan Joel, karşısında Marlene'i görür. Ellie'nin hayatta olduğu, şu anda ameliyat için hazırlandığı, hastalık için bir aşı üretmek için beyne yerleşen mantardan aşı elde edilebileceği; ancak bunun gerçekleştirilebilmesi için beyinden bir parça alınması ve Ellie'nin ölmesi gerektiği konusunda bilgilendirilen Joel, buna karşı çıkar. Hastanedekilerle girdiği çatışma sonrasında ameliyathaneye girer ve baygın hâldeki Ellie'yi kucağına alarak otoparka iner. Otoparkta kendisini bekleyen Marlene'i de öldürmesinin ardından Ellie'yi bir arabanın arka koltuğuna yerleştirir. Arabayla bölgeden uzaklaştıkları sırada Ellie kendine gelir ve olan biteni sorar. Ancak Joel, Ateşböcekleri'nin elinde hastalığa karşı bağışıklığı olan onlarca insan olduğunu; ancak bir aşı geliştirmeyi başaramadıklarından artık denemelere devam etmediğini söyler. İkilinin Tommy'nin yerleşim yerine varmasıyla oyun sona erer.

Left Behind[değiştir | kaynağı değiştir]

Left Behind isimli indirilebilir içerik paketinin konusu dönüşümlü olarak iki farklı zaman diliminde geçer. İlk zaman diliminde Joel'un Doğu Colorado Üniversitesi'nde yaralanmasının ardından Ellie'nin yaşadıkları konu edilir. Joel'u yakınlardaki bir alışveriş merkezine taşıyan Ellie, ağır yaralı olan Joel'a yardımcı olacak ekipmanlar aramak için yola koyulur. Alışveriş merkezini dolaşırken, yapının tavanına çarparak iç mekâna giren bir helikoptere rastlar ve içeride ilk yardım malzemeleri olabileceği düşüncesiyle helikoptere tırmanır. Helikopterde işine yarayacak ilk yardım çantası bulur. Hastalıklılar ve üniversitede çatıştıkları gruba mensup kişilerle girdiği mücadeleler sonrasında Joel'a ulaşan Ellie, çevredeki malzemelerin yardımıyla yaptığı sedye benzeri şeye Joel'u koyar ve atın arkasına bağlayarak bölgeden uzaklaşır.

İkinci hikâye akışı ise oyunun ana hikâyesinden üç hafta öncesinde geçer. Orduya ait yatılı bir okulda kalan Ellie, altı haftadır haber alamadığı ve en iyi arkadaşı olan Riley tarafından sabaha karşı uyandırılır. Ateşböcekleri'ne katıldığını söyleyen Riley, Ellie ile birlikte yakınlardaki terk edilmiş alışveriş merkezine gider. Etrafı dolaştıkları ve sohbet ettikleri sırada Ellie, Riley'nin neden geri döndüğünü sorar. Riley, Ateşböcekleri'nin bir üyesi olarak başka bir şehre nakledileceğini ve kendisiyle vedalaşmak için Ellie'yi görmek istediğini söyler. Ellie önce Riley'nin nakledilmesini umursamaz bir tavırla karşılar; ancak sonra kalması için ikna eder. Riley ise boynundaki künyeyi atarak Ellie'nin yanında kalacağını belirtir. Bu sırada alışveriş merkezi, hastalıklılar tarafından bir baskına uğrar. Bir yandan kaçan ikili, diğer yandan Riley'deki silah ve Ellie'deki bıçak yardımıyla hastalıklıları öldürmeye çalışır. Binayı terk edecekleri sırada tırmandığı yerden düşen Ellie, hastalıklıların saldırısından Riley sayesinde kurtulur. Tüm hastalıklılar öldürülse de iki arkadaş da ısırılmıştır. Bir yere oturup bundan sonra ne yapacakları konusunda tartışırlar ve intihar etmek yerine hayatlarının son anına kadar mücadele etmeye karar verirler.

Karakterler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana karakterlerin Joel ve Ellie olduğu oyunun tek kişilik kısımın büyük bir bölümünde Joel, bazı bölümlerinde ise Ellie kontrol edilmektedir. Oyundaki karakterler ile bu karakterleri canlandıran ve seslendiren kişiler aşağıdaki gibidir:[16]

  • Joel - Troy Baker: Salgın başladığında Sarah isimli kızını kaybetmiş olan ve hikâyenin geçtiği zamanda kaçakçılıkla uğraşan orta yaşlarda bir erkek.
  • Ellie - Ashley Johnson: Salgının başlamasından sonra dünyaya gelen ve sonraları anne ve babasını kaybeden, on dört yaşında genç bir kız.
  • Tess - Annie Wersching: Kaçakçılık işlerinde Joel'un partneri.
  • Marlene - Merle Dandridge: Ateşböcekleri'nin lideri ve Ellie'nin annesinin arkadaşı.
  • Tommy - Jeffrey Pierce: Joel'un erkek kardeşi.
  • David - Nolan North: Salgından korunmayı başaran bir grubun lideri.
  • James - Reuben Langdon: David'in grubundan biri.
  • Henry - Brandon Scott: Kardeşi Sam ile birlikte hayatta kalmaya çalışan orta yaşlardaki bir erkek.
  • Sam - Nadji Jeter: Ağabeyi Henry ile birlikte hayatta kalmaya çalışan bir erkek çocuk.
  • Bill - W. Earl Brown: Herhangi bir topluluğa bağlı olarak yaşamayan, Joel'un eski bir arkadaşı.
  • Maria - Ashley Scott: Tommy'nin karısı.
  • Robert - Robin Atkin Downes: Silah tüccarı.
  • Sarah - Hana Hayes: Joel'un kızı.
  • Riley - Yaani King (yalnızca Left Behind'da yer alır): Ellie'nin en yakın arkadaşı.

Yapım aşaması[değiştir | kaynağı değiştir]

Duyurulması[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyun ilk olarak 29 Kasım 2011'de, Times Meydanı'ndaki bir reklam panosunda "gözlerinize inanamayacağınız bir PlayStation 3 oyunu" sloganı ile duyuruldu.[17] Oyunla ilgili ilk video 3 Aralık 2011 tarihinde yayınlandı. Gerçek isyan ve trajedi görüntülerinden oluşan bu videonun sonunda oyunun adı ve resmî web sitesi gözükmekteydi.[18] Ertesi gün oyunun resmî web sitesinde, BBC yapımı doğa belgeseli Yeryüzü'nden (Planet Earth) alınan ve ophiocordyceps unilateralis isimli parazit mantarın türünün bir karıncayı enfeksiyona uğratarak onun beynini ele geçirmesini gösteren video yayınlandı.[19] 7 Aralık günü site üzerinden oyuna dair ilk görseller sunuldu. Bu görsellerin ilkinde ağaçlar ve ağaçların arasından süzülen güneş ışığı, ikincisinde ise dünyanın çeşitli bölgelerinin bir çeşit salgın hastalıktan etkilendiği haberleri yer alan bir gazete baş sayfası yer almaktaydı.[20] 9 Aralık 2011'de Uncharted 3: Drake's Deception oyuncularının, oyun içerisinde üzerinde "bilim adamları ölümcül mantarı anlamakta zorlanıyorlar" başlıklı bir haber içeren gazetenin görüntülerine rastlamasıyla fragman arasında bir bağlantı kuruldu ve çıkacak yeni oyuna bir gönderme yapıldığı anlaşıldı.[21] Oyunun yaratıcı yönetmeni Neil Druckmann ve yönetmen Bruce Straley tarafından daha sonraları yapılan açıklamada Naughty Dog'un Uncharted 3: Drake's Deception'da yer alan bu ipucunu kaldırmayı planladığı; ancak sonradan bu konuyu unuttuğu ifadelerine yer verildi.[22]

Oyun, 2011 Spike Video Oyunu Ödülleri töreni sırasında, Naughty Dog'un yeni bir fikrî mülkiyet üzerinde çalıştığını belirten Sony Computer Entertainment tarafından resmî olarak duyuruldu. Sonrasında yayınlanan oyun içi görüntülerden oluşan bir tanıtım videosunda orta yaşlardaki bir erkeğin başka bir erkekle boğuştuğu, onu bayıltmasının ardından odaya giren genç bir kızın baygın durumdaki adamın üstünde malzeme ve yiyecek aradığı, sonrasında duydukları sesler üzerine ikilinin saklandığı, odaya giren ve bir çeşit enfeksiyona uğramış insanlarla mücadeleleri ve sonrasında kaçıp binayı terk ederek, bitkilerle kaplanmış ve terk edilmiş bir şehrin ortasına ulaştığı gösterilmekteydi.[23] Duyurusunun yapılmasının ardından Naughty Dog eş başkanı Evan Wells, The Last of Us hakkında daha fazla bilgiyi PlayStation Blog üzerinde şu şekilde paylaştı:

The Last of Us, hayatta kalma ve aksiyon ögelerini harmanlayarak, insanlığın sonunu getiren modern bir hastalığın hikâyesini bazı karakterlerin gözünden anlatmaktadır. Doğa medeniyete karşı galip gelmiştir ve geride kalanlar yemek, silah ve bulabilecekleri diğer şeyler için birbirlerini öldürmek zorunda kalmıştır. Hayatta kalanlardan olan korkusuz Joel ile yaşının üzerinde zekâya sahip Ellie adlı genç kız, Birleşik Devletler'den geriye kalan üzerindeki yolculuklarını tamamlamak için birlikte çalışmak zorundadırlar.[24]

Geliştirilmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir tarantula üzerinde parazit olarak yaşayan Cordyceps cinsine ait Cordyceps ignota türündeki mantar.

Uncharted 2: Among Thieves'in tamamlanmasının hemen ardından Naughty Dog eş başkanları Evan Wells ve Christophe Ballestra, çalışanları iki gruba ayırdı. Bir grup The Last of Us, ikinci grup ise Uncharted 3: Drake's Deception üzerinde çalışmaya başladı.[25][26] Geliştirme ekibinin başında oyun yönetmeni Bruce Straley'in bulunurken, kendisine Mark Richard Davies de eşlik etmekteydi.[27] İki oyunun aynı anda iki farklı ekip tarafından geliştirmesi, Naughty Dog tarihinde ilk kez gerçekleşen bir olaydı.[28][29] Oyun, 10 Aralık 2011'deki resmî duyurusundan önceki iki yıl boyunca geliştirilmekteydi.[28]

Oyunda yer alan fikir; Druckmann ile Straley'in BBC yapımı doğa belgeseli Yeryüzü'nün bir bölümünde cordyceps cinsi mantarın bir karıncayı enfeksiyona uğratarak onun beynine yerleşmesini orada büyümesinden yola çıkılarak mantarın insanı da etkileyebileceği fikrinin doğmasıyla oluşturuldu.[30] Druckmann; Uncharted 2: Among Thieves'in ana karakteri Nathan Drake'in İngilizce bilmeyen Tibetli rehberi Tenzin ile birlikte ilerlediği kısımdan ilham alınarak, The Last of Us'taki Joel ve Ellie karakterleri arasında da kuvvetli bir bağ kurulduğunu ifade etti. İhtiyarlara Yer Yok (No Country For Old Men) filmini izlerken filmin büyük bir kısmında müzik kullanılmadığının dikkatini çektiğini söyleyen Druckmann, aynı tarzın oyunda da kullanıldığını ve bu sayede karakterler arasında yaratılan bağın oyunculara daha sağlam yansıtılmasına yardımcı olduğunu ekledi.[31] Oyunun atmosferini yaratmak için kıyamet sonrası ve distopik kurgulara sahip çeşitli film, kitap ve televizyon yapımlarını inceleyen Druckmann ile Straley, tarihte yaşanan olayları incelediklerinde bunlardan yararlanmanın daha faydalı olacağı kanaatine vardı. 1918'deki grip salgınını incelediklerinde insanların yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığında kendini koruma isteğini, 1880'lerdeki çocuk felci salgınını incelediklerinde ise toplumsal sınıf farklılıklarının hastalıklılara bakış açısında nasıl bir fark yarattığını gözlemledi. Bu gözlemleri sonucunda Druckmann, The Last of Us'ta geleneksel bir kötü karakter olmaması kanısına da vardı.[32] Tasarımcı Ricky Cambier açıklamasında karakter tasarımı ve etkileşimi konusunda Ico'dan ilham aldıklarını, bunu da Resident Evil 4'dakine benzer bir gerilim ve aksiyonla harmanlamaya çalıştıklarını söyledi. Buna ek olarak gerçeğe en yakın hayatta kalma hikâyesini yaratmak istediklerini belirtti.[33] GamesRadar adlı web sitesindeki incelemede oyunun Son Umut (Children of Men), 28 Gün Sonra (28 Days Later), Ben Efsaneyim (I Am Legend), The Road, The Day of the Triffids filmlerinden ve The Walking Dead dizisinden etkilendiğini yazdı.[34] Game Informer'da yer alan yazıda oyunun İhtiyarlara Yer Yok, Son Umut, İz Peşinde (True Grit), Azap Yolu (Road to Perdition) filmleri, Yeryüzü belgeseli, The Walking Dead dizisi ile City of Thieves, Bizsiz Dünya (The World Without Us), Polio: An American Story, The Last Town on Earth romanlarından izler taşıdığı belirtildi.[35]

Hayatta kalma-korku türündeki video oyunu Dead Island'ın 2011'de yayınlanan ilk fragmanı sonrası The Last of Us'ın geliştirme ekibi, her iki oyunun da kıyamet sonrası bir dönemin insanlar üzerindeki duygusal yansımalarını gösteren yapımlar olacağından dolayı büyük benzerlikler içereceğini öngörerek birtakım endişeler yaşadı.[36] Yayınlanan ilk fragmanında Dead Island'ın nasıl bir oynanışa sahip olduğu gözükmezken, The Last of Us'ın ilk fragmanı için Druckmann tarafından "yapmak istedikleri şeyi tam olarak yansıtan" bir çalışma hazırlandı.[28] Oyunda işledikleri hikâyenin diğer oyun geliştiricileri için çıtayı yükselttiğini belirten Druckmann, oyun endüstrisindeki hikâyele standardının olması gerektiği kadar yüksek olmadığını ileri sürdü.[37][38] Diğer yandan oyun için yapmak istedikleri odak testleri konusunda anlaştıkları araştırma şirketinin bu testleri yalnızca erkek oyuncularla gerçekleştireceğini planlaması üzerine Naughty Dog, bu testlere erkekler kadar kadın oyuncuların da yer alması talebinde bulundu.[39]

15 Mayıs 2013 günü, oyun üzerindeki çalışmanın tamamladığı ve üretim aşamasına geçildiği duyuruldu.[40]

Tanıtımları[değiştir | kaynağı değiştir]

The Last of Us'ın oynanabilir demosundan ilk görüntüler Electronic Entertainment Expo 2013 sırasında gösterildi.[41] 8 Mart günü Naughty Dog'un resmî Facebook ve twitter hesapları üzerinden oynanabilir bir demonun 31 Mayıs 2013 günü, God of War: Ascension'a sahip olan oyuncular için yayınlanacağı duyuruldu.[42][43] 31 Mart 2013'te, AMC'de yayınlanan The Walking Dead dizisinin sezon finali sırasında oyunun televizyon için hazırlanan ilk tanıtımı gösterildi.[44] 10 Mayıs 2013 itibariyle, ilkine göre biraz daha uzun olan ikinci bir tanıtım videosu çeşitli televizyon kanallarında gösterilmeye başlandı.[45] Duyulduğu tarih ve şekilde sunulan demoda, oyunun "The Outskirts" adlı ilk bölümünün bir kısmı yer almaktaydı.[46]

Müzikler[değiştir | kaynağı değiştir]

The Last of Us
Gustavo Santaolalla soundtrack'i
Yayımlanma 7 Haziran 2013
Tarz Klasik, akustik
Süre 56:21
Şirket Sony Computer Entertainment

Oyunda kullanılan müziklerin çoğunda başta gitar olmak üzere çeşitli çalgılarla yer alan Gustavo Santaolalla, müziklerin tamamını kendisi besteledi.[28] Orkestral müzikler ise Nashville Scoring Orchestra tarafından icra edildi ve Nashville'deki Ocean Way Studios'ta kaydedildi. Yapımcı ekibin isteği doğrultusunda müziklerin oyuncularda, korkudan ziyade duygusallık hissi uyandırması sağlanmaya çalışıldı.[47] Oyun müziklerinin yer aldığı soundtrack albümü 7 Haziran 2013'te iTunes üzerinden dijital olarak[48] ve Sony Masterworks tarafından CD olarak satışa sunuldu.[49] Albüm ayrıca, oyunu ön sipariş verenlere özel olarak sunulan Sights and Sounds adlı indirilebilir içerik paketinde yer aldı.[50]

The Last of Us
No. Başlık Müzik Süre
1. "The Quarantine Zone (20 Years Later)"   Gustavo Santaolalla 3:40
2. "The Hour"   Gustavo Santaolalla 1:01
3. "The Last of Us"   Gustavo Santaolalla 3:03
4. "Forgetten Memories"   Gustavo Santaolalla 1:07
5. "The Outbreak"   Gustavo Santaolalla 1:31
6. "Vanishing Grace"   Gustavo Santaolalla 2:06
7. "The Hunters"   Gustavo Santaolalla 2:00
8. "All Gone"   Gustavo Santaolalla 1:13
9. "Vanishing Grace (Innocence)"   Gustavo Santaolalla 0:55
10. "By Any Means"   Gustavo Santaolalla 1:53
11. "The Choice"   Gustavo Santaolalla 1:42
12. "Smugglers"   Gustavo Santaolalla 1:38
13. "The Last of Us (Never Again)"   Gustavo Santaolalla 1:01
14. "The Last of Us (Goodnight)"   Gustavo Santaolalla 0:51
15. "I Know What You Are"   Gustavo Santaolalla 1:21
16. "Home"   Gustavo Santaolalla 3:08
17. "Infected"   Gustavo Santaolalla 1:16
18. "All Gone (Aftermath)"   Gustavo Santaolalla 1:04
19. "The Last of Us (A New Dawn)"   Gustavo Santaolalla 2:28
20. "All Gone (No Escape)"   Gustavo Santaolalla 2:54
21. "Vanishing Grace (Childhood)"   Gustavo Santaolalla 1:41
22. "The Path"   Gustavo Santaolalla 1:29
23. "All Gone (Alone)"   Gustavo Santaolalla 1:22
24. "Blackout"   Gustavo Santaolalla 1:38
25. "The Way It Was"   Gustavo Santaolalla 1:31
26. "Breathless"   Gustavo Santaolalla 1:24
27. "The Last of Us (You and Me)"   Gustavo Santaolalla 2:08
28. "All Gone (The Outside)"   Gustavo Santaolalla 1:58
29. "The Path (A New Beginning)"   Gustavo Santaolalla 2:47
30. "Returning"   Gustavo Santaolalla 3:35
Toplam süre:
56:21
The Last of Us: Volume 2
Gustavo Santaolalla, Andrew Buresh, JD Mayer ve Anthony Caruso soundtrack'i
Yayımlanma 7 Şubat 2014
Tarz Klasik, akustik
Süre 58:29
Şirket Sony Computer Entertainment

Left Behind indirilebilir içerik paketinin yayınlanmasından bir hafta kadar önce, bu pakette kullanılan müziklerin yer aldığı ve 25 parçadan oluşan ikinci bir soundtrack albümü iTunes ve Amazon.com üzerinden yayınlandı.[51] Bu albümde Santaolalla'nın yanında Andrew Buresh, JD Mayer ve Anthony Caruso'nun besteleri de bulunmaktaydı.[52]

The Last of Us: Volume 2
No. Başlık Müzik Süre
1. "Fleeting"   Gustavo Santaolalla 3:00
2. "All Gone (Seasons)"   Gustavo Santaolalla 2:00
3. "Evasion"   Andrew Buresh 1:20
4. "All Gone (Partners)"   Gustavo Santaolalla 2:17
5. "Cause and Effect"   JD Mayer 2:14
6. "All Gone (Reunion)"   Gustavo Santaolalla 1:48
7. "Stalking"   Gustavo Santaolalla 1:59
8. "Left Behind (Together)"   Gustavo Santaolalla 2:43
9. "The Capitol"   Anthony Caruso 3:21
10. "Head Rush"   Gustavo Santaolalla 3:25
11. "Wandering"   Gustavo Santaolalla 2:06
12. "All Gone (Overcome)"   Gustavo Santaolalla 1:52
13. "Unstable"   Gustavo Santaolalla 1:50
14. "The Last of Us (Astray)"   Gustavo Santaolalla 3:28
15. "Answers"   JD Mayer 1:58
16. "Draw In"   Gustavo Santaolalla 1:09
17. "Apprehension"   JD Mayer 1:32
18. "The Path (Vacant)"   Gustavo Santaolalla 2:59
19. "Convergence"   JD Mayer 2:49
20. "Shadows"   Gustavo Santaolalla 0:58
21. "No Mercy"   Gustavo Santaolalla 2:34
22. "Fleeting (Affection)"   Gustavo Santaolalla 1:47
23. "Extinction"   Buresh 1:55
24. "Consumed"   Anthony Caruso, JD Mayer 4:14
25. "Left Behind"   Gustavo Santaolalla 3:55
Toplam süre:
58:29

Yayınlanması[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk olarak 7 Mayıs 2013 günü yayınlanması planlanan oyun, 12 Şubat 2013 günü yapılan duyuruyla 14 Haziran'a ertelendi.[53] Dünya genelinde 14 Haziran 2013 tarihinde yayınlanan The Last of Us, istisnai olarak Japonya'da 20 Haziran günü satışa sunuldu. Avrupa'da yayınlanan sürümde, çok oyunculu oynanıştaki kafanın kesilmesi ve patlaması özellikleri sansürlenmişti.[54]

Satışa sunulan paketler[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyunun normal sürümünün dışında bazı özel paketler de yayınlandı. Kuzey Amerika'ya özgü olarak satışa sunulan Survival Edition; metal bir oyun kutusu, Dark Horse Comics tarafından hazırlanan çizimlerin yer aldığı 170 sayfalık kitap ve The Last of Us: American Dreams adlı çizgi romanın ilk sayısı, Naughty Dog çıkartmaları ve Sights and Sounds indirilebilir içerik paketi yer almaktaydı.[50] Yalnızca ABD'deki GameStop mağazalarında satılan Post-Pandemic Edition; Project Triforce tarafından üretilen Joel ve Ellie'nin 20 inçlik (50,8 cm) figürlerini, metal bir oyun kutusu, The Last of Us: American Dreams'in ilk sayısı, Sights and Sounds ile Survival indirilebilir içerik paketleri ve Naughty Dog çıkartmaları içermekteydi.[50][55] Avrupa'ya özgü yayınlanan The Last of Us: Ellie Edition ve The Last of Us: Joel Edition özel paketlerinde ise ana karakterler Joel veya Ellie temalı metal oyun kutusu ile Blu-ray Disc, poster, DualShock 3 oyun kumandası kaplaması, 170 sayfalık çizim kitabı, The Last of Us: American Dreams'in ilk sayısı, LittleBigPlanet kostümü, içine oyunun materyallerin konulabildiği kanvas paket ve Sights and Sounds ile Survival indirilebilir içerik paketleri yer almaktaydı.[56]

Oyun, Blu-ray Disc'in yanı sıra PlayStation Store üzerinden indirilebilir olarak da yayınlandı. Özel bir yükleme sistemine sahip olan bu sürümde, yarısının indirilmesinin ardından oynanmaya başlanabilmekte ve bu esnada indirme işlemi de devam edebilmekteydi.[57]

Güncellemeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyunun ilk gün olan 14 Haziran günü, oyunu 1.01 versiyonuna yükselten ilk güncellemesi çıktı. Bu güncellemeyle birlikte, çalışmayan otomatik kayıt özelliğinde yaşanan hata giderildi.[58] 29 Haziran günü yayınlanan 1.02 güncellemesiyle birlikte, oyunun tek oyunculu kısmında yer alan ve gerçek hayatta bir seks hattının telefon numarası olan numara kaldırıldı.[59] Bunun yanında çok oyunculu kısımda bazı düzenleme ve değişikliklere gidildi.[60] 29 Ağustos günü yayınlanan 1.03 güncellemesinde tek ve çok oyunculu kısımlarda düzenleme ve değişiklikler yapılırken, çok oyunculu kısma "Sorgulama" modu eklendi.[61] Küçük değişikliklerin yer aldığı 1.04 güncellemesini yayınlamaktan vazgeçen Naught Dog, 15 Ekim günü Abandoned Territories Map Pack adlı indirilebilir içerik paketiyle birlikte 1.05 güncellemesini çıkardı. Pakete ek olarak bu güncellemede tek ve çok oyunculu bölümlerde birtakım düzenleme ve değişikliklere yer verildi.[62] 13 Şubat 2014'te, yalnızca Left Behind paketine sahip olan kullanıcılara sunulan 1.06 güncellemesiyle birlikte oyunda küçük düzenlemeler yapıldı ve oyun, bu pakete uyumlu hâle getirildi.[63]

İndirilebilir içerikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ön siparişle satılan sürümlerde iki farklı indirilebilir içerik eklenmişti. Sights and Sounds Pack'te oyun müzikleri albümü, PlayStation 3 için bir dinamik tema ve Joel ile Ellie kullanıcı resimleri vardı. Survival Pack ise oyunun hikaye kısmının tamamlanmasının ardından alınabilen Joel ve Ellie için ekstra kıyafetler ile çoklu oyuncu modu için ekstra tecrübe puanı, oyun parası, değiştirilebilen özel objeler ve yakın dövüşte daha hızlı hareket etmeyi sağlayan bir özellik içermekteydi.[64]

Naughty Dog topluluk stratejisti Eric Monacelli, 28 Mayıs günü PlayStation Blog üzerinden oyunda Season Pass olacağını duyurdu. Bu şifre ile birlikte biri tek oyunculu kısım, diğer ikisi ise çok oyunculu kısım için yayınlanacak olan toplam üç indirilebilir içerik paketi için ödenecek ücret düşürülmüş olacaktı. Ek olarak oyuncular, tek oyunculu kısımda silah ve fiziksel yetenekler bakımından bazı kolaylıklar ile Grounded: Making of The Last of Us isimli 90 dakikalık oyunun yapım belgeseline de ücretsiz olarak erişebilme imkânına sahip olmaktaydı.[65]

Abandoned Territories Map Pack başlıklı ilk indirilebilir içerik paketi Kuzey Amerika'da 15 Ekim, Avrupa'da ise 16 Ekim'de, oyunun 1.05 güncellemesiyle birlikte yayınlandı. Bu paketle birlikte çok oyunculu kısma Kitabevi, Ana Kasaba, Banliyö ve Otobüs Terminali isimli dört yeni harita eklenmekteydi.[66][67] Kuzey Amerika'da 5 Kasım, Avrupa'da ise 6 Kasım'da yayınlanan Nightmare Bundle isimli indirilebilir içerikle birlikte oyunun çok oyunculu kısmına on yeni maske ve başlık eklenmekteydi. Bu maske ve başlıkların dokuzu ayrı ayrı satın alınabilirken, yalnızca Season Pass sahipleri ve paketin tamamını satın alan kullanıcılara verilen maske de dahil olmak üzere içeriğin tamamı, Season Pass sahipleri tarafından ücretsiz olarak elde edilebilmekteydi.[68]

14 Kasım günü yapılan PlayStation 4 tanıtım etkinliğinde Left Behind isimli tek oyunculu kısım için hazırlanan paket duyuruldu. Oyunun hikâyesinin öncesindeki bir dönemde Ellie ile arkadaşı Riley'in yaşadıklarını ve ana hikâyede görülmeyen bir zaman dilimini konu alan paketin 14 Şubat 2014'te piyasaya sürüleceği açıklandı.[69] Paket, daha önce açıklanan tarihten iki gün önce, 12 Şubat 2014 tarihinde yayınlandı.[70]

PlayStation 4 sürümü[değiştir | kaynağı değiştir]

26 Mart 2014'te Sony'nin Türkiye temsilcisi Sercan Sülün, 2014 yılı içerisinde oyunun geliştirilmiş bir sürümünün PlayStation 4 için yayınlanacağını açıkladı.[71] Ancak ertesi gün sonra Sony Computer Entertainment Europe tarafından yapılan açıklamayla bu söylem yalanlandı.[72] 29 Mart'ta İspanyol oyun mağazası XtraLife'ın web sitesi, oyunun The Last of Us: Complete Edition adıyla oyunun PlayStation 4 sürümünün ön siparişlerini almaya başladı.[73]

9 Nisan'da, PlayStation Store'da yer alan bir görselde, oyunun The Last of Us: Remastered adıyla PlayStation 4 için yayınlanacağı ortaya çıktı.[74] Aynı gün Sony tarafından yapılan açıklamayla oyunun, The Last of Us: Remastered adı altında 2014 yazında PlayStation 4 için yayınlanacağı duyuruldu. 1080p çözünürlüğüne sahip olacak oyunun, daha gelişmiş grafikleri barındıracağı, yönetmenin yorumları ile daha önce yayınlanan tüm indirilebilir içerikleri içereceği belirtildi.[75][76]

Çizgi roman[değiştir | kaynağı değiştir]

Druckmann'ın yazıp, çizimlerini Faith Erin Hicks'in yaptığı ve Dark Horse Comics tarafından yayınlanan dört sayılık çizgi roman serisi The Last of Us: American Dreams, oyunun ana hikâyesinden bir yıl öncesinde, Ellie ile hemen hemen aynı yaşlardaki Riley'nin yaşadıklarını konu alır.[77] İlk sayısı 3 Nisan 2013'te yayınlanmış olup,[78] yapılan satışlar sonucu 29 Mayıs günü ikinci baskısı yapıldı. Aynı gün serinin ikinci sayısı da raflardaki yerini aldı.[79][80] Üçüncü sayı 26 Haziran'da,[81] dördüncü sayı 31 Temmuz'da,[82] dört sayının tamamının yer aldığı paket ise 30 Ekim'de piyasaya sürüldü.[83]

Film[değiştir | kaynağı değiştir]

25 Kasım 2013 tarihinde oyunun potansiyel film versiyonunda kullanılabilecek olan bazı alan adlarının hakları, Sony tarafından satın alındı.[84][85]

Tepkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Eleştiri ve incelemeler[değiştir | kaynağı değiştir]

 Puanlar
Ortalama puanlar
Derleyici Puan
GameRankings 95,04%[86]
Metacritic 95/100[87]
İnceleme puanları
Yayımcı Puan
Computer and Video Games 10/10[88]
Edge 10/10[5]
Electronic Gaming Monthly 9,5/10[89]
Eurogamer 10/10[90]
Famitsu 38/40[91]
Giant Bomb 5/5 starsStar full.svgStar full.svgStar full.svgStar full.svg[92]
Game Informer 9,5/10[93]
GameSpot 8/10[94]
GamesTM 9/10 [95]
GamesRadar 5/5 starsStar full.svgStar full.svgStar full.svgStar full.svg[96]
GameTrailers 9,8/10[97]
IGN 10/10[98]
Joystiq 5/5 starsStar full.svgStar full.svgStar full.svgStar full.svg[99]
PlayStation Official Magazine 10/10[100]
Polygon 7,5/10[101]
VideoGamer.com 10/10[102]
Destructoid 10/10[103]
Machinima.com 10/10[104]
The Daily Telegraph 5/5[105]
The Guardian 5/5[106]

Genel olarak olumlu tepkilerle karşılanan The Last of Us, Metacritic'te listelenen incelemelerin 42'sinden tam puan alarak, 39 incelemeden tam puan almayı başaran Uncharted 2: Among Thieves'i geride bıraktı ve bu alandaki en başarılı oyun konumuna geldi.[107] Çeşitli oyun incelemelerini derleyen ve ortalama bir puan belirleyen web sitelerinden Metacritic'te 100 üzerinden 95, GameRankings'te ise %95,04'lük ortalamalar yakaladı.[86][87] Metacritic'teki ortalamasıyla, 97'lik bir ortalama tutturan Grand Theft Auto V'ın ardından 2013 yılının en iyi PlayStation 3 oyunu olurken; tüm zamanların en iyi PlayStation 3 oyunları listesinde 98 ortalamalı Grand Theft Auto IV, Grand Theft Auto V, 96 ortalamalı Uncharted 2: Among Thieves ile Batman: Arkham City'nin ardından, kendisiyle aynı ortalamalara sahip LittleBigPlanet, Red Dead Redemption ve Portal 2 ile birlikte beşinci sırada yer aldı. GameRankings'te de tüm zamanların en iyi beşinci PlayStation 3 oyunu olarak listelenen The Last of Us'ın önünde sırasıyla %97,04 ortalamalı Grand Theft Auto IV, %97,01 ortalamalı Grand Theft Auto V, %96,38 ortalamalı Uncharted 2: Among Thieves ve %96,12 ortalamalı Batman: Arkham City bulunmaktaydı.

Oyunun tam puan aldığı Edge dergisindeki incelemede "Naughty Dog, bu konsol neslinin en büyüleyici ve duygulara en çok hitap eden oyununu üretmiş. Zaman zaman büyük bütçeli yapımların harika fikirleri mahvettiğine şahit olsak da, The Last of Us gibi oyunlar simsiyah bir asfalttan yükselen, yemyeşil bir asmaya benzercesine oyun dünyasının içerisinden yükseliyor." ifadeleriyle duyulan memnuniyet dile getirildi.[5] Oyuna tam puan veren Eurogamer'daki incelemede "Kimi zaman, büyük bir etki yaratması beklenen aksiyon oyunları, ortaya çıkan basit oynanışı ve hikâyesiyle birlikte büyük bir hayal kırıklığı yaratır. The Last of Us ise bunları derinlemesine işleyerek bu işin nasıl yapılması gerektiğini ortaya koyuyor. Oldukça güzel bir biçimde harmanlanan duygusallık ve cesaret temaları sayesinde gerçek bir hikâye izlenimi veriyor. The Last of Us, ölmek üzere olan kendi türü için adeta bir umut ışığı." ifadeleri kullanıldı.[90] Televizyon programı Good Game'in sunucuları Steven O'Donnell ve Stephanie Bendixsen tarafından 10 üzerinden 10 puan alan oyun, program tarihi boyunca tam puan almayı başaran dokuzuncu oyun oldu.[108] "The Last of Us Naughty Dog'un şimdiye dek çıkardığı en iyi oyun olmakla kalmıyor, bu konsol neslinin en iyi oyunları arasına giriyor. Belki de oyun dünyasının Yurttaş Kane'i (Citizen Kane), on yıllar boyunca kendisinden söz ettirecek bir baş yapıt olmayı başarıyor." ifadelerinin kullanıldığı Empire dergisindeki incelemede yapıma tam puan verildi.[109][110] Tam puan veren PlayStation Official Magazine, oyunu "İnsanı duygusal yönden etkileyen harika manzaralar ile sesler içeren ve böyle bir macera yaşamaya iten bir sanat eseri." şeklinde tanımladı.[111] Colin Moriarty'nin IGN'de yer alan incelemesinde oyuna tam puan verilirken, "Bir başyapıt, yalnızca PlayStation 3 için çıkan oyunlardan en iyisi ve mutlaka oynanması gereken bir yapım." ifadeleri kullanıldı.[98] Tam puan aldığı Destructoid'deki inceleme yazısında Jim Sterling, "The Last of Us'ta yalnızca dövüş ve 'duygusal' olaylar yok... The Last of Us, benim olmasını istediğim her şeyin aynısını içeren bir yapım." sözleriyle bir bütün olarak oyunu takdir etti.[103] Richard Mitchell, oyuna tam puan verdiği Joystiq'teki incelemesini "The Last of Us mutlu bir hikâye olma sa da hakikaten sağlam bir hikâye." cümlesiyle sona erdirdi.[99]

Olumlu tepkilerin yanında, görece az sayıdaki incelemeden bazı olumsuz tepkiler de aldı. 10 üzerinden 7,5 puan verdiği Polygon'daki incelemesinde oyunun biraz üçüncü şahıs nişancı türüne kayarak belli bazı noktalardaki tüm düşmanların öldürülmesini zorunlu kıldığını ve oyunun geri kalan kısmıyla kıyasladığında bu durumun eğreti durduğunu belirten Philip Kollar, oyundaki dövüş sistemini "karmaşık" olarak tanımladı ve bunun da oyuncuları sıklıkla kontrol noktalarından başlamasına sebep olduğunu söyledi.[101] GameSpot'taki incelemesinde oyuna 10 üzerinden 8 puan veren Tom McShea ise kontrol noktalarının çok sık olmasının gerilimi düşürdüğünü ve oyuncuların gerçekten tehlikeli bir macera içinde olduğu hissini kaybetmesine yol açtığını ifade etti.[94]

12 Şubat 2014 tarihinde yayınlanan Left Behind adlı indirilebilir içerik paketi Metacritic'te 100 üzerinden 88'lik,[112] GameRankings'te ise %89,32'lik ortalamalar aldı.[113]

Satışlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Piyasaya çıktığı ilk hafta 1,3 milyon kopya satan The Last of Us,[114] üçüncü haftasının sonundaki 3,4 milyonluk satış rakamıyla[115] 2013 yılının en hızlı satılan PlayStation 3 oyunu oldu.[116] Aynı zamanda 2013 yılı içerisinde çıkan oyunlar arasında en yüksek ilk hafta satış rakamına ulaşsa da, elde ettiği bu iki unvanı daha sonraları yayınlanan Grand Theft Auto V'a kaptırdı.[117] Birleşik Krallık satış listesine birinci sıradan giriş yapan oyun, bu konumunu altı hafta boyunca sürdürerek FIFA 12 ve Call of Duty: Black Ops II'ya ait olan rekorları kırdı.[118][119] Amerika Birleşik Devletleri, Fransa, İrlanda, İtalya, Hollanda, İsveç, Finlandiya, Norveç, Danimarka, İspanya, Almanya ve Japonya satış listelerinde de bir numaraya yükselmeyi başardı.[120][121][122][123][124][125][126][127][128] 8 Şubat 2014 itibarıyla dünya çapında 4,3 milyondan fazla kopyası satılmıştır.[129]

Adaylık ve ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

E3 2012'deki tanıtımının ardından, piyasaya sürülmesinden önce The Last of Us'ın elde ettiği başarılar aşağıdaki gibidir:

Ödül Kategori Ödülü veren Tarih
E3 2012'nin En İyileri[130] En İyi PS3 Oyunu IGN 02012-6-06 6 Haziran 2012
E3 2012'nin En İyileri[131] En İyi Gösteri PlayStation Universe 02012-6-11 11 Haziran 2012
En Çok Beklenen Oyun
Destructoid: E3 2012'nin En İyileri[103] En İyi Gösteri Destructoid 02012-6-06 6 Haziran 2012
En İyi PS Oyunu
E3 2012'nin En İyileri[132] En İyi Gösteri Machinima.com 02012-6-12 12 Haziran 2012
E3 2012'nin En İyisi: Editörün Seçimi[133] E3'nin En İyisi GameSpot 02012-6-06 6 Haziran 2012
E3'nin En İyisi[134] En İyi PS3 Oyunu G4TV 02012-6-06 6 Haziran 2012
E3'nin En İyisi[135] En İyi Sony Oyunu Digital Trends 02012-6-06 6 Haziran 2012
E3'nin En İyisi[136] Yalnızca PS3'e Çıkan En İyi Oyun Game Informer 02012-6-13 13 Haziran 2012
E3'nin En İyisi[137] E3'nin En İyisi The Electric Playground 02012-6-12 12 Haziran 2012
E3'nin En İyisi[138] En İyi Gösteri The Daily Telegraph 02012-6-12 12 Haziran 2012
E3 2012'nin En Değerli Oyunları[139] En Değerli Oyun GamesRadar 02012-6-12 12 Haziran 2012
E3 2012'nin En İyileri[140] En İyi Gösteri Electronic Gaming Monthly 02012-6-11 11 Haziran 2012
En İyi PS3 Oyunu
E3 2012: Editörün Seçimi[141] E3 2012: Editörün Seçimi Polygon 02012-6-12 12 Haziran 2012
E3 2012'nin En İyileri[142] E3 2012'nin En İyisi Yahoo! Games 02012-6-12 12 Haziran 2012
E3 2012'nin En İyileri[143] GameRevolution: E3 2012'nin En İyisi GameRevolution 02012-6-12 12 Haziran 2012
E3 2012'nin En İyileri[144] En İyi Oyun Cheat Code Central 02012-6-11 11 Haziran 2012
En Çok Beklenen Oyun
E3 2012'nin En İyileri[145] En İyi Gösteri Oyun Eleştirmenleri Ödülleri 02012-6-26 26 Haziran 2012
En İyi Konsol Oyunu
En Orijinal Oyun
En İyi Aksiyon-Macera Oyunu
Ses Konusunda Özel Övgü

Yayınlanmasının ardından oyunun aday gösterildiği ve kazandığı ödüller ise aşağıdaki gibidir:

Ödül Kategori Adaylar veya kazanlar Tarih Sonuç
2014 Games Ödülleri[146] Elektronik Oyunlar: En İyi Yeni Aksiyon Oyunu The Last of Us 15 Ekim 2013 Kazandı
2013 Altın Joystick Ödülleri[147][148] Yılın Oyunu The Last of Us 25 Ekim 2013 Adaylık
En İyi Yeni Oyun The Last of Us Kazandı
En İyi Hikâye The Last of Us Kazandı
Yılın Stüdyosu Naughty Dog Kazandı
En İyi Görsel Tasarım The Last of Us Adaylık
En İyi Oyun Anı The Last of Us (Joel'un kayboluşu) Adaylık
2013 Good Game Ödülleri En İyi Oyun[149] The Last of Us 3 Aralık 2013 Kazandı
En Akılda Kalıcı An[150] The Last of Us (Zürafa sahnesi) Adaylık
2013 PlayStation Ödülleri[151] Kullanıcıların Seçimi The Last of Us 3 Aralık 2013 Kazandı
7. Cheat Code Central Cody Ödülleri Yılın Oyunu[152] The Last of Us 3 Aralık 2013 Kazandı
Yılın Stüdyosu[153] Naughty Dog Kazandı
En İyi Ses[154] The Last of Us Adaylık
En İyi Grafik[155] The Last of Us Adaylık
En İyi Erkek Karakter[156] Joel Kazandı
En İyi Kadın Karakter[157] Ellie Kazandı
En İyi PlayStation Oyunu[158] The Last of Us Kazandı
En İyi Aksiyon/Macera Oyunu[159] The Last of Us Adaylık
5. Yıllık Inside Gaming Ödülleri[160][161] Yılın Oyunu The Last of Us 4 Aralık 2013 Adaylık
En İyi Ses The Last of Us Kazandı
En Çok Saran Oyun The Last of Us Adaylık
En İyi Hikâye The Last of Us Adaylık
En İyi Seslendirme The Last of Us Kazandı
Oyuncuların Seçimi The Last of Us Adaylık
2013 VGX[162] Yılın Oyunu The Last of Us 7 Aralık 2013 Adaylık
Yılın Stüdyosu Naughty Dog Kazandı
En İyi Aksiyon-Macera Oyunu The Last of Us Adaylık
En İyi PlayStation Oyunu The Last of Us Kazandı
En İyi Erkek Seslendirme Sanatçısı Troy Baker (Joel) Kazandı
En İyi Kadın Seslendirme Sanatçısı Ashley Johnson (Ellie) Kazandı
En İyi Soundtrack The Last of Us Adaylık
2013 GamesRadar Platinum Chalice Ödülleri[163] Kısa Zamanda Unutamayacağımız Başlangıç The Last of Us 13 Aralık 2013 Kazandı
Kısa Zamanda Unutamayacağımız Son The Last of Us Adaylık
2013'ün En İyi Ellen Page'i Ellie Kazandı
2013 GameSpot Yılın Oyunu Ödülleri[164] Yılın PS3 Oyunu The Last of Us 13 Aralık 2013 Kazandı
2013 GamesRadar Yılın En İyi Oyunları[165] Yılın Oyunu The Last of Us 13 Aralık 2013 Kazandı
En İyi Aksiyon-Macera Oyunu The Last of Us Kazandı
2013 Kotaku Ödülleri[166][167][168] Editörün Seçimi: Yılın Konsol Oyunu The Last of Us 13 Aralık 2013 Adaylık
Okurların Seçimi: Yılın Oyunu The Last of Us Kazandı
Okurların Seçimi: Yılın Konsol Oyunu The Last of Us Kazandı
Okurların Seçimi: Yılın En Büyük Sürprizi The Last of Us Adaylık
2013 Hardcore Gamer Yılın Oyunu Yılın Oyunu[169] The Last of Us 22 Aralık 2013 Kazandı
En İyi PS3 Oyunu[170] The Last of Us Kazandı
En İyi Aksiyon Oyunu[171] The Last of Us Kazandı
En İyi Geliştirici[172] Naughty Dog Kazandı
En İyi Yeni Karakter[173] Ellie Kazandı
En İyi Yeni Fikrî Mülkiyet[174] The Last of Us Kazandı
En İyi Seslendirme[175] The Last of Us Kazandı
En İyi Senaryo[176] The Last of Us Kazandı
Troy Baker Ödülü[177] Troy Baker (Joel) Kazandı
En İyi Özgün Müzik[178] The Last of Us Adaylık
En İyi Ses Tasarımı[179] The Last of Us Adaylık
En İyi Hikâye[180] The Last of Us Adaylık
2013 Edge Ödülleri En İyi Oyun[181] The Last of Us 26 Aralık 2013 Adaylık
En İyi Ses Tasarımı[182] The Last of Us 28 Aralık 2013 Kazandı
Yılın Stüdyosu[183] Naught Dog 30 Aralık 2013 Adaylık
41. Annie Ödülleri[184] En İyi Animasyon Video Oyunu The Last of Us 1 Şubat 2014 Kazandı
17. DICE Ödülleri[185] Yılın Oyunu The Last of Us 6 Şubat 2014 Kazandı
Oyun Yönetiminde Olağanüstü Başarı The Last of Us Kazandı
Oyunlarda Olağanüstü Yenilik The Last of Us Kazandı
Yılın Çevrimiçi Oyunu The Last of Us Adaylık
Yılın Macera Oyunu The Last of Us Kazandı
Görsel Mimaride Olağanüstü Başarı The Last of Us Kazandı
Oynanış Mimarisinde Olağanüstü Başarı The Last of Us Adaylık
Hikâyede Olağanüstü Başarı The Last of Us Kazandı
Ses Tasarımında Olağanüstü Başarı The Last of Us Kazandı
Olağanüstü Karakter Performansı Ashley Johnson (Ellie) Kazandı
Olağanüstü Karakter Performansı Troy Baker (Joel) Adaylık
Animasyonda Olağanüstü Başarı The Last of Us Kazandı
Sanat Yönetiminde Olağanüstü Başarı The Last of Us Kazandı
10. BAFTA Video Oyunu Ödülleri[186] En İyi Oyun The Last of Us 12 Mart 2014 Kazandı
Aksiyon & Macera The Last of Us Kazandı
Oyun Tasarımı The Last of Us Adaylık
Çok Oyunculu The Last of Us Adaylık
Hikâye The Last of Us Kazandı
Müzik The Last of Us Adaylık
Sanatsal Başarı The Last of Us Adaylık
Ses Başarısı The Last of Us Kazandı
Performans Ashley Johnson (Ellie) Kazandı
Performans Troy Baker (Joel) Adaylık

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Islam, Zak (20 Mayıs 2012). "Naughty Dog on The Last of Us' Graphics Engine Improvements" (İngilizce). PlayStationLifeStyle.net. 26 Mayıs 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20120526075129/http://playstationlifestyle.net/2012/05/20/naughty-dog-on-the-last-of-us-graphics-engine-improvements/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  2. ^ "The Last of Us" (İngilizce). Havok.com. 14 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131014221731/http://havok.com/client-projects/games/last-us. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  3. ^ Gibson, Ellie (5 Temmuz 2013). "The Last of Us isn't the solution to sexism in games, but it's a start" (İngilizce). Eurogamer. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203201532/http://www.eurogamer.net/articles/2013-07-05-the-last-of-us-isnt-the-solution-to-sexism-in-games-but-its-a-start. Erişim tarihi: 3 Aralık 2013. 
  4. ^ a b c d e Halilbeyoğlu, Murat (9 Haziran 2013). "The Last of Us". Merlin'in Kazanı. http://www.merlininkazani.com/The_Last_of_Us-inceleme-62513p1.html. Erişim tarihi: 3 Aralık 2013. 
  5. ^ a b c "The Last Of Us review" (İngilizce). Edge. 5 Haziran 2013. 1 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131101035325/http://www.edge-online.com/review/the-last-of-us-review/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  6. ^ Grant, Scott (5 Haziran 2013). "E3 2012: The Last of Us Impresses with Adaptive AI" (İngilizce). The Controller Online. 8 Eylül 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130908022306/http://thecontrolleronline.com/2012/06/e3-2012-the-last-of-us-impresses-with-adaptive-ai/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  7. ^ Williamson, Steven (5 Haziran 2013). "The Last Of Us Survival Guide - 20 tips to help you live longer" (İngilizce). PlayStation Universe. 15 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131215091614/http://www.psu.com/a019643/The-Last-Of-Us-Survival-Guide---20-tips-to-help-you-live-longer. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  8. ^ a b Prahl, Kyle (4 Şubat 2013). "Meet the Clickers and Runners, two Infected in The Last of Us" (İngilizce). PlayStation Universe. 15 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131215090621/https://www.psu.com/a018184/Meet-the-Clickers-and-Runners-two-Infected-in-The-Last-of-Us. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  9. ^ Ingrassia, Nunzio (10 Haziran 2013). "Review: "The Last of Us"" (İngilizce). CBS News. 15 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131215103900/http://www.cbsnews.com/news/review-the-last-of-us/. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  10. ^ Harradence, Michael (15 Temmuz 2013). "Badass Bosses: Bloater (The Last of Us)" (İngilizce). PlayStation Universe. 15 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131215090805/http://www.psu.com/a020167/Badass-Bosses--Bloater-(The-Last-of-Us). Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  11. ^ a b Wilson, Iain (14 Haziran 2013). "Feature: The Last of Us guide: Eight essential tips for surviving the apocalypse" (İngilizce). Computer and Video Games. 14 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131014130204/http://www.computerandvideogames.com/413808/features/the-last-of-us-guide-eight-essential-tips-for-surviving-the-apocalypse/. Erişim tarihi: 3 Aralık 2013. 
  12. ^ Hurricane, Johnny (18 Haziran 2013). "The Last Of Us Guide: Weapon Location Guide" (İngilizce). GamersHeroes.com. 11 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131111035325/http://www.gamersheroes.com/2013/06/18/the-last-of-us-guide-weapon-location-guide/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  13. ^ a b c Yoon, Andrew (20 Mayıs 2013). "A guide to crafting in The Last of U" (İngilizce). Shacknews. 23 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131123185057/http://www.shacknews.com/article/79254/the-last-of-us-crafting-guide/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  14. ^ Wilson, Tony (20 Haziran 2013). "The Last of Us collectible locations" (İngilizce). GamesRadar. 6 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131006205002/http://www.gamesradar.com/last-us-collectible-locations-guide-walkthrough/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  15. ^ a b c "The Last of Us Multiplayer Review" (İngilizce). STFUandPlay. 11 Temmuz 2013. 15 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131215092413/http://www.stfuandplay.com/story/content/the-last-of-us-multiplayer-review. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  16. ^ "The Last of Us" (İngilizce). Behind The Voice Actors. 14 Haziran 2013. 23 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131023005430/http://www.behindthevoiceactors.com/video-games/The-Last-of-Us/. Erişim tarihi: 27 Kasım 2013. 
  17. ^ Denton, Jake (30 Kasım 2011). "PS3 News: Video Game Awards (VGA's) to premiere 'a PS3 exclusive you won't believe'" (İngilizce). Computer and Video Games. http://www.computerandvideogames.com/327914/vgas-to-premiere-a-ps3-exclusive-you-wont-believe/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  18. ^ Miller, Greg (3 Aralık 2011). "New PS3 Exclusive: The Last of Us" (İngilizce). IGN. 6 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131206155258/http://www.ign.com/articles/2011/12/03/new-ps3-exclusive-the-last-of-us. Erişim tarihi: 6 Aralık 2013. 
  19. ^ Miller, Greg (4 Aralık 2011). "The Last of Us: It's About Brain Fungus?" (İngilizce). IGN. 13 Nisan 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130413042543/http://www.ign.com/articles/2011/12/04/the-last-of-us-its-about-brain-fungus. Erişim tarihi: 6 Aralık 2013. 
  20. ^ Moriarty, Colin (7 Aralık 2011). "The Last of Us: The First Screenshots (Updated)" (İngilizce). IGN. 6 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131206162528/http://www.ign.com/articles/2011/12/08/the-last-of-us-the-first-screenshots-updated. Erişim tarihi: 6 Aralık 2013. 
  21. ^ Hillier, Brenna (29 Aralık 2011). "Rumour – The Last of Us teased in Uncharted 3" (İngilizce). VG247. 9 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131109002451/http://www.vg247.com/2011/12/09/rumour-the-last-of-us-teased-in-uncharted-3/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  22. ^ Meikleham, David (30 Mayıs 2013). "The Last Of Us was nearly spoiled… by Naughty Dog. Dev almost accidentally leaked game early through forgotten Uncharted 3 Easter egg" (İngilizce). PlayStation Official Magazine. 9 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131109004215/http://www.officialplaystationmagazine.co.uk/2013/05/30/the-last-of-us-was-almost-spoiled-by-naughty-dog-developer-almost-let-the-joel-shaped-tabby-out-of-the-bag-thanks-to-forgotten-uncharted-3-easter-egg/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  23. ^ Cullen, Johnny (12 Aralık 2011). "Naughty Dog's The Last of Us announced at VGAs" (İngilizce). VG247. 11 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131111174000/http://www.vg247.com/2011/12/11/naughty-dogs-the-last-of-us-announced-at-vgas/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  24. ^ Wells, Evan (10 Aralık 2011). "Naughty Dog Reveals The Last of Us at 2011 VGAs" (İngilizce). Sony Computer Entertainment America. 11 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131111161212/http://blog.us.playstation.com/2011/12/10/naughty-dog-reveals-the-last-of-us-at-2011-vgas/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  25. ^ "Second Naughty Dog team at work on The Last of Us for two years" (İngilizce). VG247. 13 Aralık 2011. 11 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131111151040/http://www.vg247.com/2011/12/13/second-naughty-dog-team-at-work-on-the-last-of-us-for-two-years/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  26. ^ Taormina, Anthony (8 Mayıs 2013). "What is Naughty Dog's Next Game After 'The Last of Us'?" (İngilizce). Gamerant.com. 2 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131202234828/http://gamerant.com/the-last-of-us-ps4-game-naughty-dog-uncharted/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  27. ^ Hussain, Tamoor (12 Aralık 2011). "PS3 News: The Last of Us gets Enslaved lead designer, doesn't star Ellen Page" (İngilizce). Computer and Video Games. 2 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131202230242/http://www.computerandvideogames.com/329270/the-last-of-us-gets-enslaved-lead-designer-doesnt-star-ellen-page/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  28. ^ a b c d Minkley, Johnny (13 Aralık 2011). "The Last of Us Preview" (İngilizce). Eurogamer. 21 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131021140917/http://www.eurogamer.net/articles/2011-12-13-the-last-of-us-preview. Erişim tarihi: 3 Aralık 2013. 
  29. ^ Yin, Wesley (11 Aralık 2011). "The Last of Us confirmed as a new Naughty Dog PlayStation 3 exclusive" (İngilizce). Eurogamer. 11 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131111144343/http://www.eurogamer.net/articles/2011-12-11-the-last-of-us-confirmed-as-a-new-naughty-dog-playstation-3-exclusive. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  30. ^ Moriarty, Colin (13 Aralık 2011). "New Details About The Last of Us" (İngilizce). IGN. 6 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131206213928/http://www.ign.com/articles/2011/12/13/new-details-about-the-last-of-us. Erişim tarihi: 6 Aralık 2011. 
  31. ^ "Neil Druckmann: «Survival encompasses the gameplay for The Last of Us»" (İngilizce). Gamestar.ru. 30 Temmuz 2012. 2 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131202232041/http://gamestar.ru/english/1969.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  32. ^ Parker, Laura (1 Şubat 2013). "Staying Human in the Inhuman World of The Last of Us" (İngilizce). GameSpot. http://www.gamespot.com/articles/staying-human-in-the-inhuman-world-of-the-last-of-us/1100-6403. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  33. ^ Prestia, Gaetano (6 Haziran 2013). "The Last Of Us inspired by Ico, RE4" (İngilizce). PS3.MMGN.com. 9 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131009194106/http://ps3.mmgn.com/News/the-last-of-us-inspired-by-ico-re4. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  34. ^ Roth, Alex (28 Haziran 2012). "The Last of Us – 6 post-apocalyptic visions that inspired the game" (İngilizce). GamesRadar. http://www.gamesradar.com/last-us-post-apocalyptic-visions-inspired-game/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  35. ^ Grin, Jush (10 Şubat 2012). "Strife Breeds Strife: Inspiration For The Last Of Us" (İngilizce). Game Informer. http://www.gameinformer.com/games/the_last_of_us/b/ps3/archive/2012/02/10/strife-breeds-strife-inspiration-for-the-last-of-us.aspx. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  36. ^ Ritchie, Elspeth (11 Aralık 2012). "The Last of Us – First Impressions" (İngilizce). SquareGo. 19 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131219214123/http://square-go.com/last-of-us/. Erişim tarihi: 19 Aralık 2013. 
  37. ^ Kaye, Darryl (13 Aralık 2011). "Naughty Dog Launches Damning Verdict, Wants Other Devs To Wake Up" (İngilizce). GamingUnion.net. 1 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131101211719/http://www.gamingunion.net/news/naughty-dog-launches-damning-verdict-wants-other-devs-to-wake-up--7249.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  38. ^ Minkley, Johnny (13 Aralık 2011). "Naughty Dog wants to "change the f***ing industry" with The Last of Us" (İngilizce). Eurogamer. 2 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131102182016/http://www.eurogamer.net/articles/2011-12-13-naughty-dog-wants-to-change-the-f-ing-industry-with-the-last-of-us. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  39. ^ Wehner, Mike. "Devs Had to Demand Female Focus Testers for The Last of Us" (İngilizce). The Escapist. 10 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131110063858/http://www.escapistmagazine.com/news/view/123139-Devs-Had-to-Demand-Female-Focus-Testers-for-The-Last-of-Us. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  40. ^ Chalk, Andy (15 Mayıs 2013). "The Last of Us goes gold" (İngilizce). The Escapist. 2 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131202230337/http://www.escapistmagazine.com/news/view/124050-The-Last-Of-Us-Goes-Gold. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  41. ^ Klepek, Patrick. "The Last of Us (Game)" (İngilizce). Giant Bomb. http://www.giantbomb.com/the-last-of-us/3030-36989/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  42. ^ "The Last of Us demo early access via God of War: Ascension has been dated" (İngilizce). Pixel Enemy. 8 Mart 2013. http://pixelenemy.com/the-last-of-us-demo-early-access-via-god-of-war-ascension-has-been-dated/. Erişim tarihi: 19 Kasım 2013. 
  43. ^ "The Last of Us Demo Tarihi Belli Oldu". Pixel Enemy. 9 Mart 2013. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203205325/http://leadergamer.com.tr/us-demo-tarihi-belli-oldu-37888.html. Erişim tarihi: 19 Kasım 2013. 
  44. ^ Goldfarb, Andrew (29 Mart 2013). "The Last of Us TV Spot To Air During Walking Dead Season Finale" (İngilizce). IGN. 8 Mayıs 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130508205715/http://www.ign.com/articles/2013/03/29/the-last-of-us-tv-spot-to-air-during-walking-dead-season-finale. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  45. ^ Moriarty, Colin (10 Mayıs 2013). "Check Out The Last of Us’ New TV Commercial" (İngilizce). IGN. 7 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131207194452/http://www.ign.com/articles/2013/05/11/check-out-the-last-of-us-new-tv-commercial. Erişim tarihi: 7 Aralık 2013. 
  46. ^ "The Last of Us Demo Now Available via God of War: Ascension" (İngilizce). Naughty Dog. 31 Mayıs 2013. 4 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131204203553/http://www.naughtydog.com/site/post/the_last_of_us_demo_now_available_via_god_of_war_ascension/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  47. ^ Moss, Sebastian (13 Aralık 2011). "Double Academy Award Winning Gustavo Santaolalla to Score The Last of Us" (İngilizce). PlayStationLifeStyle.net. 6 Mart 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20120306181727/http://playstationlifestyle.net/2011/12/13/double-academy-award-winning-gustavo-santaolalla-to-score-the-last-of-us/. Erişim tarihi: 19 Aralık 2013. 
  48. ^ "The Last of Us (Video Game Soundtrack)" (İngilizce). iTunes. 24 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131024060425/https://itunes.apple.com/us/album/last-us-video-game-soundtrack/id655118434. Erişim tarihi: 15 Kasım 2013. 
  49. ^ "The Music of The Last of Us: Gustavo Santaolalla" (İngilizce). Naughty Dog. 17 Mayıs 2013. 4 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131204070311/http://www.naughtydog.com/site/post/the_music_of_the_last_of_us_gustavo_santaolalla/. Erişim tarihi: 22 Şubat 2014. 
  50. ^ a b c Perona, Mick (22 Ocak 2013). "The Last of Us: Survival Edition, Post-Pandemic Edition Revealed" (İngilizce). PlayStation Blog. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203014526/http://blog.us.playstation.com/2013/01/22/the-last-of-us-survival-edition-post-pandemic-edition-revealed/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  51. ^ Futter, Mike (11 Şubat 2014). "The Last Of Us Volume 2 Soundtrack Out Now, Features Music From Left Behind" (İngilizce). Game Informer. 22 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140222211214/http://www.gameinformer.com/b/news/archive/2014/02/11/the-last-of-us-volume-2-soundtrack-out-now-features-music-from-left-behind.aspx. Erişim tarihi: 22 Şubat 2014. 
  52. ^ "The Last of Us, Vol. 2 (Original Motion Picture Soundtrack)" (İngilizce). iTunes. 22 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140222211450/https://itunes.apple.com/us/album/last-us-vol.-2-original-motion/id813686936. Erişim tarihi: 22 Şubat 2014. 
  53. ^ "The Last of Us Delayed" (İngilizce). IGN. 12 Şubat 2013. 8 Mayıs 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130508180226/http://www.ign.com/articles/2013/02/12/the-last-of-us-delayed. Erişim tarihi: 7 Aralık 2013. 
  54. ^ Yin-Poole, Wesley (5 August 2013). "Naughty Dog confirms European version of The Last of Us censored" (İngilizce). Eurogamer. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203025124/http://www.eurogamer.net/articles/2013-08-05-naughty-dog-confirms-european-version-of-the-last-of-us-censored. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  55. ^ Dunning, Jason (23 Ocak 2013). "Sony Explains Why The Last of Us Post-Pandemic Edition is GameStop and USA Exclusive" (İngilizce). PlayStationLifeStyle.net. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203045648/http://www.playstationlifestyle.net/2013/01/23/heres-why-the-last-of-us-post-pandemic-edition-is-gamestop-and-usa-exclusive/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  56. ^ Linger, Elliott (22 Ocak 2013). "The Last of Us: Joel Edition and Ellie Edition announced!" (İngilizce). PlayStation Blog. 5 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131205142322/http://blog.eu.playstation.com/2013/01/22/the-last-of-us-joel-edition-and-ellie-edition-announced/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  57. ^ "The Last of Us: Pre-Order the Digital Edition & Season Pass, DLC Detailed – PlayStation.Blog" (İngilizce). Blog.us.playstation.com. http://blog.us.playstation.com/2013/05/28/the-last-of-us-pre-order-the-digital-edition-season-pass-dlc-detailed/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  58. ^ Moriarty, Colin (14 Haziran 2013). "Sony, Naughty Dog Rapidly Fix The Last of Us' Auto-Save Bug" (İngilizce). IGN. 23 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131023151219/http://www.ign.com/articles/2013/06/14/serious-auto-save-problems-plague-the-last-of-us. Erişim tarihi: 7 Aralık 2013. 
  59. ^ Mallory, Jordan (29 Haziran 2013). "The Last of Us patch 1.02 removes sex hotline numbers, includes multiplayer fixes" (İngilizce). Joystiq. 5 Eylül 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130905163758/http://www.joystiq.com/2013/06/29/the-last-of-us-patch-1-02-removes-sex-hotline-numbers-includes/. 
  60. ^ "The Last of Us - Patch 1.02" (İngilizce). Naughty Dog. 28 Haziran 2013. 6 Ağustos 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130806004804/http://www.naughtydog.com/site/post/the_last_of_us_patch_102/. Erişim tarihi: 7 Aralık 2013. 
  61. ^ Jackson, Mike (28 Ağustos 2013). "The Last of Us update 1.03 brings MP mode 'Interrogation'" (İngilizce). Computer and Video Games. 7 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131207200544/http://www.computerandvideogames.com/426850/the-last-of-us-update-103-brings-mp-mode-interrogation/. Erişim tarihi: 7 Aralık 2013. 
  62. ^ "The Last of Us: Abandoned Territories Map Pack and Patch 1.05 Available Now" (İngilizce). Naughty Dog. 15 Ekim 2013. 7 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131207201037/http://www.naughtydog.com/site/post/the_last_of_us_abandoned_territories_map_pack_and_patch_105_available_now/. Erişim tarihi: 7 Aralık 2013. 
  63. ^ "The Last of Us Patch 1.06 Available Today!" (İngilizce). Naughty Dog. 13 Şubat 2014. 14 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140214184116/http://www.naughtydog.com/site/post/the_last_of_us_patch_106_available_today. Erişim tarihi: 16 Şubat 2014. 
  64. ^ Kubba, Sinan (10 Aralık 2012). "The Last of Us pre-order bonuses detailed, trailer unveiled" (İngilizce). Joystiq. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203172227/http://www.joystiq.com/2012/12/10/the-last-of-us-pre-order-bonuses-detailed-trailer-unveiled/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  65. ^ Monacelli, Eric (28 Mayıs 2013). "The Last of Us: Pre-Order the Digital Edition & Season Pass, DLC Detailed" (İngilizce). PlayStation Blog. 2 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131102103951/http://blog.us.playstation.com/2013/05/28/the-last-of-us-pre-order-the-digital-edition-season-pass-dlc-detailed/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  66. ^ "The Last of Us v1.05 Update Launched Along with Abandoned Territories Map Pack, Trailer Available" (İngilizce). Gamers Hell. 15 Ekim 2013. 29 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131029231344/http://www.gamershell.com/news_157271.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  67. ^ "The Last of Us - Abandoned Territories Map Pack and patch 1.05 available tomorrow" (İngilizce). PlayStation Blog. 15 Ekim 2013. 16 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131016003526/http://blog.eu.playstation.com/2013/10/15/the-last-of-us-abandoned-territories-map-pack-and-patch-1-05-available-tomorrow/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  68. ^ Cundydate, Matt (5 Kasım 2013). "The Last of Us Nightmare Bundle DLC brings new multiplayer items – images" (İngilizce). DLCentral. 9 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131109144822/http://www.dlcentral.com/ps3/ps3news/the-last-of-us-nightmare-bundle-dlc-brings-new-multiplayer-items-images/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  69. ^ Karmali, Luke (15 Ocak 2014). "The Last of Us: Left Behind Release Date Confirmed" (İngilizce). IGN. 20 Ocak 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140120160144/http://www.ign.com/articles/2014/01/15/the-last-of-us-left-behind-release-date-leaks. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  70. ^ Nunneley, Stephany (12 Şubat 2014). "EU PS Store update, February 12: The Last Us: Left Behind, The LEGO Movie Videogame, Far Cry Classic, more" (İngilizce). VG247. 14 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140214100155/http://www.vg247.com/2014/02/12/eu-ps-store-update-february-12-the-last-us-left-behind-the-lego-movie-videogame-far-cry-classic-more/. Erişim tarihi: 16 Şubat 2014. 
  71. ^ Moriarty, Colin. "The Last of Us is Coming to PlayStation 4" (İngilizce). IGN. 28 Mart 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140328004907/http://www.ign.com/articles/2014/03/27/the-last-of-us-is-coming-to-playstation-4. Erişim tarihi: 10 Nisan 2014. 
  72. ^ Schreier, Jason (27 Mart 2014). "Sony Announces, Doesn't Announce The Last of Us For PS4" (İngilizce). Kotaku. 8 Nisan 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140408002643/http://kotaku.com/sony-announces-doesnt-announce-the-last-of-us-for-ps4-1552832234. Erişim tarihi: 10 Nisan 2014. 
  73. ^ Maiberg, Emanuel (29 Mart 2014). "PS4 The Last of Us “Complete Edition” listed on Spanish retailer site" (İngilizce). GameSpot. 31 Mart 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140331023350/http://www.gamespot.com/articles/ps4-the-last-of-us-complete-edition-listed-on-spanish-retailer-site/1100-6418644/. Erişim tarihi: 10 Nisan 2014. 
  74. ^ Williams, Katie (9 Nisan 2014). "The Last of Us: Remastered Revealed for PS4" (İngilizce). IGN. 9 Nisan 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140409162302/http://www.ign.com/articles/2014/04/09/the-last-of-us-remastered-revealed-for-ps4. Erişim tarihi: 10 Nisan 2014. 
  75. ^ Kubba, Sinan (9 Nisan 2014). "Sony confirms The Last of Us Remastered is coming to PS4 [Update: Summer"] (İngilizce). Kotaku. 10 Nisan 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140410085251/http://www.joystiq.com/2014/04/09/the-last-of-us-ps4/. Erişim tarihi: 10 Nisan 2014. 
  76. ^ Gaston, Martin (9 Nisan 2014). "The Last of Us: Remastered confirmed for PS4 by Sony" (İngilizce). GameSpot. 10 Nisan 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140410042511/http://www.gamespot.com/articles/the-last-of-us-remastered-confirmed-for-ps4-by-sony/1100-6418860/. Erişim tarihi: 10 Nisan 2014. 
  77. ^ Cheng, Jennifer (12 Ekim 2013). "NYCC: NEIL DRUCKMAN, FAITH ERIN HICKS & DARK HORSE INTRODUCE "THE LAST OF US"" (İngilizce). 8 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131108000714/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=41595. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  78. ^ "The Last of Us: American Dreams #1" (İngilizce). Dark Horse Comics. 13 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131113010933/http://www.darkhorse.com/Comics/22-392/The-Last-of-Us-American-Dreams-1. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  79. ^ "THE LAST OF US: AMERICAN DREAMS #1 SELLS OUT!" (İngilizce). Dark Horse Comics. 1 Mayıs 2013. 3 Haziran 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130603080702/http://www.darkhorse.com/Blog/1386/last-us-american-dreams-1-sells-out. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  80. ^ "The Last of Us: American Dreams #2" (İngilizce). Dark Horse Comics. 5 Eylül 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130905063055/http://www.darkhorse.com/Comics/22-393/The-Last-of-Us-American-Dreams-2. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  81. ^ "The Last of Us: American Dreams #3" (İngilizce). Dark Horse Comics. 1 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131201191138/http://www.darkhorse.com/Comics/22-394/The-Last-of-Us-American-Dreams-3. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  82. ^ "THE LAST OF US: AMERICAN DREAMS #4" (İngilizce). Dark Horse Comics. 29 Haziran 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130629001409/http://www.darkhorse.com/Comics/22-395/The-Last-of-Us-American-Dreams-4. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  83. ^ "THE LAST OF US: AMERICAN DREAMS TPB" (İngilizce). Dark Horse Comics. 24 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131024062106/http://www.darkhorse.com/Books/22-396/The-Last-of-Us-American-Dreams-TPB. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  84. ^ O'Brien, Lucy (28 Kasım 2013). "The Last of Us Movie Domains Registered by Sony" (İngilizce). IGN. 10 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131210193017/http://www.ign.com/articles/2013/11/29/the-last-of-us-movie-domains-registered-by-sony. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  85. ^ Kumaş, Tayfun (29 Kasım 2013). "Sony, The Last of Us filmi için alan adları aldı". Merlin'in Kazanı. 2 Ocak 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140102183957/http://www.merlininkazani.com/Sony_The_Last_of_Us_filmi_icin_alan_adlari_aldi-haber-68395p1.html. Erişim tarihi: 2 Ocak 2014. 
  86. ^ a b "The Last of Us for PlayStation 3" (İngilizce). GameRankings. http://www.gamerankings.com/ps3/652686-the-last-of-us/index.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  87. ^ a b "The Last of Us for PlayStation 3 Reviews" (İngilizce). Metacritic. http://www.metacritic.com/game/playstation-3/the-last-of-us. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  88. ^ Kelly, Andy (5 Haziran 2013). "The Last of Us review: Apocalypse wow" (İngilizce). Computer and Video Games. 2 Eylül 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130902043438/http://www.computerandvideogames.com/409703/the-last-of-us-review-survival-horror-masterpiece-is-naughty-dogs-finest-moment/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  89. ^ Patterson, Eric (5 Haziran 2013). "EGM Review: The Last of Us" (İngilizce). Electronic Gaming Monthly. 1 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131201193023/http://www.egmnow.com/articles/reviews/egm-review-the-last-of-us/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  90. ^ a b Welsh, Oli (5 Haziran 2013). "The Last of Us review" (İngilizce). Eurogamer. 21 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131021165534/http://www.eurogamer.net/articles/2013-06-05-the-last-of-us-review. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  91. ^ "Famitsu Review Scores: Issue 1276" (İngilizce). Gematsu.com. 19 Haziran 2013. 1 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131201193226/http://gematsu.com/2013/06/famitsu-review-scores-issue-1276. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  92. ^ Klepek, Patrick (5 Haziran 2013). "The Last of Us Review" (İngilizce). Giant Bomb. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203234840/http://www.giantbomb.com/reviews/the-last-of-us-review/1900-580/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  93. ^ Helgeson, Matt (5 Haziran 2013). "The Last of Us review" (İngilizce). Game Informer. 2 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131102203524/http://www.gameinformer.com/games/the_last_of_us/b/ps3/archive/2013/06/05/the-last-of-us-review-naughty-dogs-grim-masterpiece.aspx. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  94. ^ a b Mc Shea, Tom (5 Haziran 2013). "The Last of Us review" (İngilizce). GameSpot. 6 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131006184900/http://www.gamespot.com/the-last-of-us/reviews/the-last-of-us-review-6409197/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  95. ^ "The Last of Us review" (İngilizce). GamesTM. 5 Haziran 2013. 21 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131021081814/http://www.gamestm.co.uk/reviews/the-last-of-us-review/. 
  96. ^ Houghton, David (5 Haziran 2013). "The Last of Us review" (İngilizce). GamesRadar. 1 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131201090556/http://www.gamesradar.com/the-last-of-us-review/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  97. ^ "The Last of Us Video Game, Review; Game Trailers & Videos" (İngilizce). GameTrailers.com. http://www.gametrailers.com/reviews/rt9xz3/the-last-of-us-review. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  98. ^ a b Moriarty, Colin (5 Haziran 2013). "The Last of Us review" (İngilizce). IGN. 11 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131211074133/http://www.ign.com/articles/2013/06/05/the-last-of-us-review. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  99. ^ a b Mitchell, Richard (5 Haziran 2013). "The Last of Us review: Humans, conditioned" (İngilizce). 11 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131511031200/http://www.joystiq.com/2013/06/05/the-last-of-us-review/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  100. ^ Meikleham, David (5 Haziran 2013). "The Last Of Us review SPOILER FREE – Naughty Dog's latest masterpiece is apocalypse wow". PlayStation Official Magazine. 30 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131030015345/http://www.officialplaystationmagazine.co.uk/review/the-last-of-us-review-spoiler-free-naughty-dogs-latest-masterpiece-is-a-case-of-apocalypse-wow/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  101. ^ a b "The Last of Us review" (İngilizce). Polygon. http://www.polygon.com/game/the-last-of-us/3040. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  102. ^ Miller, Simon (5 Haziran 2013). "The Last of Us Review" (İngilizce). VideoGamer.com. http://www.videogamer.com/reviews/the_last_of_us_review.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  103. ^ a b c Sterling, Jim (5 Haziran 2013). "Review: The Last of Us" (İngilizce). Destructoid. 2 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131202234819/http://www.destructoid.com/review-the-last-of-us-255287.phtml. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  104. ^ Portillo, Esmeralda (5 Haziran 2013). "The Last of Us Review" (İngilizce). Machinima.com. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203045146/http://www.insidegamingdaily.com/2013/06/05/the-last-of-us-review/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  105. ^ Hoggins, Tom (5 Haziran 2013). "Review: The Last of Us, Playstation 3" (İngilizce). The Daily Telegraph. 5 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131105010032/http://www.telegraph.co.uk/technology/video-games/10101001/Review-The-Last-of-Us-Playstation-3.html. Erişim tarihi: 19 Aralık 2013. 
  106. ^ Sartori, Paul (5 Haziran 2013). "The Last of Us – review" (İngilizce). The Guardian. 19 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131219211521/http://www.theguardian.com/technology/gamesblog/2013/jun/05/the-last-of-us-ps3-video-game-review. Erişim tarihi: 19 Aralık 2013. 
  107. ^ "The Last of Us: First PS3 Title and Second Overall to Have Over 40 Perfect Reviews on MetaCritic" (İngilizce). Gamepur.com. http://www.gamepur.com/news/11481-last-us-first-ps3-title-and-second-overall-have-over-40-perfect-reviews-met.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  108. ^ "Good Game Stories - The Last of Us" (İngilizce). Good Game. 11 Haziran 2013. 14 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131214221804/http://www.abc.net.au/tv/goodgame/stories/s3779177.htm. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  109. ^ Kamen, Matt (31 Mayıs 2013). "The Last Of Us" (İngilizce). Empire. http://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?GID=973. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  110. ^ Scammel, David (31 Mayıs 2013). "The Last of Us 'an easy contender for best game of the generation', says first review" (İngilizce). VideoGamer.com. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203003944/http://www.videogamer.com/ps3/the_last_of_us/news/the_last_of_us_an_easy_contender_for_best_game_of_the_generation_says_first_review.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  111. ^ "Second The Last of Us Review Score" (İngilizce). Baziwood. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203012905/http://baziwood.ir/1392/03/13/second-the-last-of-us-review-score/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  112. ^ "The Last of Us: Left Behind" (İngilizce). Metacritic. http://www.metacritic.com/game/playstation-3/the-last-of-us-left-behind. Erişim tarihi: 22 Şubat 2014. 
  113. ^ "The Last of Us: Left Behind" (İngilizce). GameRankings. http://www.gamerankings.com/ps3/739571-the-last-of-us-left-behind/index.html. Erişim tarihi: 22 Şubat 2014. 
  114. ^ Tassi, Paul (18 Haziran 2013). "'The Last of Us' Has The Biggest Launch Of The Year With 1.3M Sold" (İngilizce). Forbes. 13 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131213034440/http://www.forbes.com/sites/insertcoin/2013/06/18/the-last-of-us-is-the-biggest-game-of-the-year-with-1-3m-sold/. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  115. ^ Yin-Poole, Wesley (9 Temmuz 2013). "Sony declares The Last of Us a success with over 3.4 million global sales" (İngilizce). Eurogamer. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203012818/http://www.eurogamer.net/articles/2013-07-09-sony-declares-the-last-of-us-a-success-with-over-3-4-million-global-sales. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  116. ^ Karmali, Luke (9 Temmuz 2013). "The Last of Us Sells 3.4 Million Copies in Three Weeks" (İngilizce). IGN. 7 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131107101412/http://www.ign.com/articles/2013/07/09/the-last-of-us-sells-34-million-copies-in-three-weeks. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  117. ^ D'Angelo, William (24 Eylül 2013). "Grand Theft Auto V Smashes Global Week One Sales Record" (İngilizce). VG Chartz. 2 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131202194408/http://www.vgchartz.com/article/251317/grand-theft-auto-v-smashes-global-week-one-sales-record/. Erişim tarihi: 5 Aralık 2013. 
  118. ^ Weber, Rachel (22 Temmuz 2013). "6 weeks on top for The Last Of Us" (İngilizce). Gamesindustry.biz. 2 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131202222228/http://www.gamesindustry.biz/articles/2013-07-22-6-weeks-on-top-for-the-last-of-us. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  119. ^ Long, Neil (22 Temmuz 2013). "UK charts: The Last Of Us claims its sixth number one" (İngilizce). Edge. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203084734/http://www.edge-online.com/news/uk-charts-the-last-of-us-claims-its-sixth-number-one/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  120. ^ Hillier, Brenna (19 Temmuz 2013). "NPD June: The Last of Us, Animal crossing top charts" (İngilizce). VG247. 27 Eylül 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130927195915/http://www.vg247.com/2013/07/19/npd-june-the-last-of-us-animal-crossing-top-charts/. Erişim tarihi: 2 Aralık 2013. 
  121. ^ "Chaque semaine, le SELL et GfK vous présentent les meilleures ventes de jeux vidéo. Semaine 24-2013" (Fransızca). Syndicat des éditeurs de logiciels de loisirs. 29 Eylül 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130929031409/http://www.sell.fr/top/index/week/24/year/2013. Erişim tarihi: 2 Aralık 2013. 
  122. ^ "TOP 20 ENTERTAINMENT SOFTWARE (ALL PRICES), WEEK ENDING 15 June 2013" (İngilizce). Chart-Track. 27 Eylül 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130927235515/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fsoftware%2Fire%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=210015&arch=t&lyr=2013&year=2013&week=27. Erişim tarihi: 2 Aralık 2013. 
  123. ^ Pugliese, Tommaso. "Le classifiche italiane per il mese di giugno" (İtalyanca). Multiplayer.it. 28 Eylül 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130928132849/http://multiplayer.it/notizie/120894-the-last-of-us-le-classifiche-italiane-per-il-mese-di-giugno.html. Erişim tarihi: 2 Aralık 2013. 
  124. ^ "The Last of Us blijft Game Top 10 domineren" (Felemenkçe). deStantor. 21 Haziran 2013. 2 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131202190312/http://www.destentor.nl/algemeen/multimedia/the-last-of-us-blijft-game-top-10-domineren-1.3879888. Erişim tarihi: 2 Aralık 2013. 
  125. ^ "Games Chart: Week 27 - 2013" (İngilizce). Sewdish Game Industry. 2 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131202190529/http://www.swedishgamesindustry.com/swedish-chart.aspx?t=w&w=27&y=2013. Erişim tarihi: 2 Aralık 2013. 
  126. ^ "Ranking de videojuegos más vendidos" (İspanyolca). Española de Distribuidores y Editores de Software de Entretenimiento. 10 Temmuz 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6I0vcKh5y. Erişim tarihi: 2 Aralık 2013. 
  127. ^ "Germany Weekly Chart, Week Ending 15th Jun 2013" (İngilizce). VG Chartz. 27 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131227214208/http://www.vgchartz.com/weekly/41441/Germany/. Erişim tarihi: 27 Aralık 2013. 
  128. ^ "「The Last of Us」が11万7000本で1位に。「ネプテューヌPP」「クマ・トモ」「さよなら 海腹川背」なども発売された「週間販売ランキング+」" (Japonca). 4gamer.net. 26 Haziran 2013. 2 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131202230842/http://www.4gamer.net/games/117/G011794/20130626070/. Erişim tarihi: 2 Aralık 2013. 
  129. ^ "The Last of Us" (İngilizce). VG Chartz. http://www.vgchartz.com/game/70350/the-last-of-us/. Erişim tarihi: 23 Şubat 2014. 
  130. ^ "IGN's Best of E3 2012 Awards" (İngilizce). IGN. 5 Haziran 2012. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6LaOyNlcn. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  131. ^ "E3 2012 Awards: Best Game" (İngilizce). PlayStation Universe. 12 Haziran 2012. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203020949/http://www.psu.com/a015742/E3-2012-Awards--Best-Game. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  132. ^ "Machinima Announces Best of E3 2012 Winners" (İngilizce). Machinima.com. 15 Haziran 2012. 22 Eylül 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20120922125754/http://www.insidegamingdaily.com/2012/06/15/machinima-announces-best-of-e3-winners. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  133. ^ "Best of E3 2012: Editors' Choice Awards" (İngilizce). GameSpot. 6 Haziran 2012. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203092305/http://www.gamespot.com/articles/best-of-e3-2012-editors-choice-awards/1100-6381276/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  134. ^ "Best of E3 2012 Award Winners Videos" (İngilizce). G4TV. 8 Haziran 2012. 10 Mart 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130310120403/http://www.g4tv.com/videos/59146/best-of-e3-2012-award-winners/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  135. ^ Fleming, Ryan (8 Haziran 2012). "Best of E3 2012 Awards" (İngilizce). Digital Trends. 3 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131103173701/http://www.digitaltrends.com/gaming/best-of-e3-2012-awards/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  136. ^ Bertz, Matt (13 Haziran 2012). "Game Informer's Best of E3 2012 Awards" (İngilizce). Digital Trends. 22 Ekim 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20121022140101/http://www.gameinformer.com/b/features/archive/2012/06/13/game-informer-39-s-best-of-e3-2012-awards.aspx?PostPageIndex=5. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  137. ^ "The Electric Playground:Best of E3" (İngilizce). The Electric Playground. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203022457/http://www.elecplay.com/all/spotlight/the-electric-playgrounds-best-of-e3-winners/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  138. ^ Hoggins, Tom (9 Haziran 2012). "The Telegraph UK: Best of E3" (İngilizce). The Daily Telegraph. 15 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131115145803/http://www.telegraph.co.uk/technology/video-games/e3/9320228/E3-2012-Best-in-show.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  139. ^ "Most Valuable Games" (İngilizce). GamesRadar. 8 Haziran 2012. 7 Ekim 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131007031824/http://www.gamesradar.com/gamesradars-e3-2012-most-valuable-games/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  140. ^ "EGM Presents: The Best of E3 2012" (İngilizce). Electronic Gaming Monthly. 11 Haziran 2012. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203093831/http://www.egmnow.com/platforms/xbox_360/egm-presents-the-best-of-e3-2012/. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  141. ^ "E3 2012: Editor's Choice Awards" (İngilizce). Polygon. 11 Haziran 2012. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203002041/http://www.polygon.com/gaming/2012/6/11/3073906/editors-choice-awards-e3-2012. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  142. ^ "Yahoo! Games: Best of E3 2012 Awards" (İngilizce). Yahoo!Games. 14 Haziran 2012. 19 Ağustos 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130819193630/http://games.yahoo.com/blogs/plugged-in/yahoo-games-best-e3-2012-awards-172932325.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  143. ^ "Best of E3 2012 Awards" (İngilizce). GameRevolution. 15 Haziran 2012. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203033351/http://www.gamerevolution.com/features/best-games-of-e3-2012. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  144. ^ "CheatCodeCenteral Best Of E3" (İngilizce). Cheat Code Central. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203050344/http://www.cheatcc.com/extra/2012E3_bestof/index.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  145. ^ "2012 Winners" (İngilizce). Game Critics Awards. 3 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131203094326/http://www.gamecriticsawards.com/2012winners.html. Erişim tarihi: 1 Aralık 2013. 
  146. ^ "2014 Games of the Year and Other Awards" (İngilizce). Games. 15 Ekim 2013. 6 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131206012944/http://www.gamesmagazine-online.com/gameslinks/gameofyear.html. Erişim tarihi: 10 Aralık 2013. 
  147. ^ Robinson, Andy (29 Ağustos 2013). "Golden Joysticks 2013 voting begins". Computer and Video Games. 28 Eylül 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20130928042947/http://www.computerandvideogames.com/426923/golden-joysticks-2013-voting-begins/. Erişim tarihi: 10 Aralık 2013. 
  148. ^ Hussain, Tamoor (25 Ekim 2013). "Golden Joysticks 2013: Full list of winners" (İngilizce). Computer and Video Games. 15 Kasım 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131115194653/http://www.computerandvideogames.com/435281/golden-joysticks-2013-full-list-of-winners/. Erişim tarihi: 10 Aralık 2013. 
  149. ^ "3 December 2013 Award - Best Game". Australian Broadcasting Corporation. 3 Aralık 2013. 15 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131215193311/http://www.abc.net.au/tv/goodgame/stories/s3903990.htm. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  150. ^ "3 December 2013 Award - Most Memorable Moment". Australian Broadcasting Corporation. 3 Aralık 2013. 15 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131215193402/http://www.abc.net.au/tv/goodgame/stories/s3903992.htm. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  151. ^ Ray Corriea, Alexa (4 Aralık 2013). "Grand Theft Auto 5 goes platinum at Sony PlayStation Awards" (İngilizce). Polygon. 10 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131210204457/http://www.polygon.com/2013/12/4/5174096/grand-theft-auto-5-goes-platinum-at-sony-playstation-awards. Erişim tarihi: 10 Aralık 2013. 
  152. ^ "Game of the Year Winner 2013". Cheat Code Central. 7 Aralık 2013. 14 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131214225123/http://www.cheatcc.com/extra/2013codyawards/gameoftheyear_winner.html. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  153. ^ "Studio of the Year Winner 2013". Cheat Code Central. 7 Aralık 2013. 14 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131214224632/http://www.cheatcc.com/extra/2013codyawards/soty_winner.html. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  154. ^ "Best Sound Winner 2013". Cheat Code Central. 7 Aralık 2013. 14 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131214232029/http://www.cheatcc.com/extra/2013codyawards/sound_winner.html. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  155. ^ "Best Graphics Winner 2013". Cheat Code Central. 7 Aralık 2013. 15 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131215113923/http://www.cheatcc.com/extra/2013codyawards/graphics_winner.html. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  156. ^ "Best Male Character Winner 2013". Cheat Code Central. 7 Aralık 2013. 14 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131214232026/http://www.cheatcc.com/extra/2013codyawards/male_winner.html. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  157. ^ "Best Female Character Winner 2013". Cheat Code Central. 7 Aralık 2013. 14 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131214224630/http://www.cheatcc.com/extra/2013codyawards/female_winner.html. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  158. ^ "Best PlayStation Game Winner 2013". Cheat Code Central. 7 Aralık 2013. 15 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131215113101/http://www.cheatcc.com/extra/2013codyawards/playstation_winner.html. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  159. ^ "Best Action/Adventure Winner 2013". Cheat Code Central. 7 Aralık 2013. 15 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131215112942/http://www.cheatcc.com/extra/2013codyawards/action_winner.html. Erişim tarihi: 15 Aralık 2013. 
  160. ^ P Rubin, Brian (4 Aralık 2013). "Winners of the 5th Annual Inside Gaming Awards Announced" (İngilizce). Machinima. 9 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131209173050/http://www.insidegamingdaily.com/2013/12/04/winners-of-the-5th-annual-inside-gaming-awards-announced/. Erişim tarihi: 10 Aralık 2013. 
  161. ^ Smith, Rob (21 Kasım 2013). "Inside Gaming Awards 2013 Nominees Announced" (İngilizce). Machinima. 5 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131205000625/http://www.insidegamingdaily.com/2013/11/21/inside-gaming-awards-2013-nominees/. Erişim tarihi: 10 Aralık 2013. 
  162. ^ Dane, Patrick (7 Aralık 2013). "'Grand Theft Auto V' Tops Spike VGX 2013 Award Winners List" (İngilizce). Game Rant. 10 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131210204906/http://gamerant.com/vgx-2013-winners-list/. Erişim tarihi: 10 Aralık 2013. 
  163. ^ "The Platinum Chalice Awards 2013" (İngilizce). GamesRadar. 11 Aralık 2013. 19 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131219165058/http://www.gamesradar.com/platinum-chalice-awards-2013/. Erişim tarihi: 20 Aralık 2013. 
  164. ^ "PS3 Game of the Year 2013 Winner" (İngilizce). GameSpot. 13 Aralık 2013. 14 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131214073803/http://www.gamespot.com/articles/ps3-game-of-the-year-2013-winner/1100-6416463/. Erişim tarihi: 14 Aralık 2013. 
  165. ^ "Game of the year 2013" (İngilizce). GamesRadar. 13 Aralık 2013. 19 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131219030359/http://www.gamesradar.com/best-games-2013/. Erişim tarihi: 20 Aralık 2013. 
  166. ^ Serrels, Mark (13 Aralık 2013). "Kotaku Awards 2013: Game Of The Year" (İngilizce). Kotaku. 13 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131213224229/http://www.kotaku.com.au/2013/12/kotaku-awards-2013-game-of-the-year/. Erişim tarihi: 20 Aralık 2013. 
  167. ^ Serrels, Mark (13 Aralık 2013). "Kotaku Awards 2013: Console Game Of The Year" (İngilizce). Kotaku. 13 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131213021245/http://www.kotaku.com.au/2013/12/kotaku-awards-2013-console-game-of-the-year/. Erişim tarihi: 20 Aralık 2013. 
  168. ^ Serrels, Mark (13 Aralık 2013). "Kotaku Award 2013: Biggest Surprise Of The Year" (İngilizce). Kotaku. 12 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131212223836/http://www.kotaku.com.au/2013/12/kotaku-award-2013-biggest-surprise-of-the-year/. Erişim tarihi: 20 Aralık 2013. 
  169. ^ "2013 Game of the Year" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 25 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131225024957/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/22/2013-game-of-the-year-award/67365/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  170. ^ "Best PS3 Game" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 26 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131226075357/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/21/2013-best-ps3-game/67072/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  171. ^ "Best Action Game" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 26 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131226075614/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/19/2013-best-action-game/66916/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  172. ^ "Best Developer" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 24 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131224103344/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/21/2013-best-developer/67159/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  173. ^ "Best New Character" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 24 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131224111117/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/21/2013-best-new-character/67156/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  174. ^ "Best New IP" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 26 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131226075509/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/21/2013-best-new-ip/67142/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  175. ^ "Best Voice Acting" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 24 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131224112229/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/21/2013-best-voice-acting/67133/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  176. ^ "Best Writing" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 24 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131224145221/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/21/2013-best-writing/67123/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  177. ^ "The Troy Baker Award" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 24 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131224110052/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/21/2013-the-troy-baker-award/67191/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  178. ^ "Best Original Soundtrack" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 24 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131224112844/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/21/2013-best-original-soundtrack/67130/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  179. ^ "Best Sound Design" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 21 Ocak 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140121132845/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/21/2013-best-sound-design/67126/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  180. ^ "Best Story" (İngilizce). Hardcore Gamer. 22 Aralık 2013. 24 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131224115121/http://www.hardcoregamer.com/2013/12/21/2013-best-story/67119/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  181. ^ "The Edge awards 2013: best game" (İngilizce). Edge. 28 Aralık 2013. 29 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131228064100/http://www.edge-online.com/features/the-edge-awards-2013-best-game. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  182. ^ "The Edge awards 2013: best audio design" (İngilizce). Edge. 28 Aralık 2013. 29 Aralık 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20131229024348/http://www.edge-online.com/features/the-edge-awards-2013-best-audio-design. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  183. ^ "The Edge awards 2013: studio of the year" (İngilizce). Edge. 30 Aralık 2013. 1 Ocak 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140101055055/http://www.edge-online.com/features/the-edge-awards-2013-studio-of-the-year. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  184. ^ King, Susan (1 Şubat 2014). "'Frozen' wins Annie Award for best animated film, several others" (İngilizce). Los Angeles Times. 9 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140209053500/http://www.latimes.com/entertainment/envelope/moviesnow/la-et-mn-frozen-wins-annie-award-best-animated-film-20140131,0,1741428.story. Erişim tarihi: 16 Şubat 2014. 
  185. ^ "The Last of Us" (İngilizce). Academy of Interactive Arts & Sciences. 16 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140216093347/http://www.interactive.org/games/video_game_details.asp?idAward=2014&idGame=1353. Erişim tarihi: 16 Şubat 2014. 
  186. ^ Hoggins, Tom (12 Mart 2014). "Bafta video game awards 2014: The Last of Us cleans up" (İngilizce). 'The Daily Telegraph'. 17 Mart 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140317115819/http://www.telegraph.co.uk/technology/video-games/video-game-news/10694122/Bafta-video-game-awards-2014-The-Last-of-Us-cleans-up.html. Erişim tarihi: 21 Mart 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]