Koordinatlar: 39°56′32″N, 32°55′23″E
Mamak, Ankara'nın metropol ilçelerindendir ve nüfus itibariyle en büyüklerinden birisidir. Bulundurduğu askeri birlik ve hapishanesi ile adı özdeşleşmiştir.
Mamak’ın kuruluşu 1200’lü yılların ikinci yarısıdır. Kurucuları ise Ahilerdir. Ankara’da hüküm süren Ahi Hükümeti, değişik mekânları kuran ve yönetenlerin isimlerini o mekanlara verirlerdi. Daha doğru bir ifade ile o bölgeler, orayı idare eden Ahi büyüklerinin isimleri ile anılırları. Ahi Mamak, Ahi Etimesgut, Ahi Tura gibi… Mamak’ı ahiler tarafından kurulan çiftliği de Ahi Mamak yönetmiş ve buraya ismini vermiştir. Ankara’nın Osmanlılara geçmesinden sonra ise buradaki çiftliğe Tahir isminde bir komutan atanır. Kaynaklarda bu komutanı Tahir Mamak olarak görürüz. Anadolu’nun Türkler tarafından ele geçirilmesiyle birlikte, Türk obaları birer birer Mamak’ın şimdiki köylerine yerleştirilir. Bu bölgedeki isimlerin tamamına yakını Türk obalarından alır. Dodurga,Kıbrıs, Kızılca, Bayındır, Kayaş, Kızılca gibi. Moğol saldırıları ile sarsılan Anadolu düzeni Ankara’yı da etkiler. 40 yıl Moğol egemenliğinde kalan Ankara’da daha sonra Ahi egemenliğini görürüz. Ahi egemenliği sırasında Mamak Bölgesi ‘Ahi Mamak’ olarak anılır. Ankara’nın Osmanlılar tarafından fethinden sonra Mamak Bölgesi, ‘bölgenin meyve hanesi’ olarak anılmaya başlar. Hatip Çayı istikametince onlarca su değirmeni vardır. Osmanlı arşivlerinde bu değirmenlerin el değiştirdiğine işaret edilir. Bu su değirmenleri 1950’li yıllara kadar Ankaralılara hizmet etmiştir. 1957 yılında Hatip Çayında meydana gelen sel felaketi bu değirmenlerin birçoğunu yok ederken 135 kişi de hayatını kaybeder. Cumhuriyet Döneminde Mamak, ilk toplu taşım aracının faaliyetine tanıklık eder. Ankara-Kayaş Banliyö Tren Hattı (1929) toplu taşımacılıkta bir ilktir. Mamak Bölgesi Ankara’nın ilk şehir planlamasında gözükmez. Fakat 1930’lu yıllardan itibaren Mamak Bölgesi gecekondulaşmaya başlamıştır. Banliyö Tren Hattı üzerinde gecekondular süratle artar. 1950’li yıllara gelindiğinde, Ankara şehir planı tekrar gözden geçirilir. Devrin Başbakanı Adnan Menderes, Ankara, İstanbul, İzmir ve Konya başta olmak üzere Büyükşehirlerin planlamasının yapılmasını ister.
İlçenin nüfusu 2000 genel nüfus sayımına göre 430.606'dir. Bunun 412.771'i ilçe merkezinde, 17.835'i ise kasaba ve köylerde yaşamaktadır.
İlçe bağlısı olarak merkez hariç olmak üzere ilçe merkezine bağlı; 65 mahalleden oluşmaktadır. Kutludüğün Mamak'a bağlı bir mahelle haline gelmiştir ve Lalahan Mamak'a mahalle olarak bağlanmıştır.
| Yıllara göre ilçe nüfus verileri |
| Yıllar |
Merkez |
Köyler |
Toplam |
| 2009 |
522.444 |
6.402 |
528.846 |
| 2007 |
497.699 |
5.964 |
503.663 |
| 2000 |
412.771 |
17.835 |
430.606 |
| 1997 |
389.229 |
12.853 |
402.082 |
| 1990 |
400.733 |
9.626 |
410.359 |
| 1985 |
371.904 |
|
371.904 |
Abidinpaşa, Akdere, Akşemsettin, Altıağaç, Anayurt, Araplar, Aşıkveysel, Bahçeleriçi, Bahçelerüstü, Balkiraz, Başak, Boğaziçi, Bostancık, Büyükkayaş, Cengizhan, Çağlayan, Çiğiltepe, Demirlibahçe, Derbent, Dostlar, Duralialiç, Dutluk, Ege, Ekin, Fahri Korutürk, Gn Zeki Doğan, Gülseren, Gülveren, Harman, Hürel, Hüseyingazi, Karaağaç, Kartaltepe, Kazımorbay, Kıbrıs, Köstence, Kutlu, Küçükkayaş, Mehtap, Misket, Mutlu, Peyami Sefa, PTT Evleri, Saimekadın, Ş. Cengiz Topel, Şafaktepe, Şahapgürler, Şahintepe, Şirintepe, Tepecik, Tuzluçayır, Türközü, Üreğil, Yatıkmusluk, Yenibayındır, Yeşilbayır, Yukarı İmrahor.Kuruçay Köyü,Kusunlar Mahallesi'ne bağlıdır.
[değiştir] Sonradan Mahalle Olan Yerler
Bayındır, Gökçeyurt, Kızılcaköy, Kusunlar, Ortaköy, Lalahan, Kutludüğün.
[değiştir] Dış bağlantılar
Türkiye
