Damdaki Kemancı (film, 1971)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Damdaki Kemancı
Fiddler on the Roof
Damdaki Kemancı (Fiddler on the Roof)
Filmin, Bill Gold tarafından hazırlanmış afişi
Yönetmen Norman Jewison
Yapımcı Norman Jewison
Patrick Palmer
Senarist Joseph Stein
Hikâye Tevye the Dairyman
(yada) Tevye and His Daughters
Uyarlama Sholom Aleichem hikayeleri
Anlatıcı Tevye
Oyuncular Haim Topol
Norma Crane
Leonard Frey
Paul Mann
Molly Picon
Rosalind Harris
Michele Marsh
Neva Small
Paul Michael Glaser
Ray Lovelock
Alfie Scopp
Vernon Dobtcheff
Müzik Jerry Bock
Sheldon Harnick (müzikal)
John Williams
Görüntü yönetmeni Oswald Morris
Sanat yönetmeni Robert F. Boyle
Michael Stringer
Peter Lamont
Dağıtıcı United Artists
Cinsi Sinema filmi
Türü Müzikal
Renk Renkli
Yapım yılı 1971, ABD
Çıkış tarih(ler)i 3 Kasım 1971
Süre 181 dk. (1979 yeni yayımında 149 dk.)
Ülke ABD
Dil İngilizce ve İbranice
Bütçe 22 milyon $[1]
Hasılat 50 milyon $
Diğer adları Fiddler on the Roof

Damdaki Kemancı, Fiddler on the Roof adlı müzikal eserden uyarlanan, 1971 yapımı müzikal film. Fiddler on the roof filminin Türkçe'de yaygın olarak bilinen adı Damdaki Kemancı'dır ve filmin aynı adla 1973 yılında çekilmiş Türkçe bir uyarlaması da mevcuttur. Film, Sholom Aleichem hikayelerinden Sütçü Tevye (Tevye the Dairyman) ya da Tevye ve Kızları (Tevye and His Daughters) adıyla bilinen hikayenin 1964 yapımı Broadway'de sahnelenen müzikal gösterisinin, müzikal film olarak çekilmiş halidir. Film, 1905 yılında Rus Çarlığı topraklarındaki bir Yahudi köyü olan Anatevka'da yaşayan fakir, geleneklerine bağlı Sütçü Tevye ve onun kızlarının başından geçen hikayeleri anlatırken arka planda Rus toplumundaki değişimleri ve Yahudi toplumunun yaşadığı zorlukları anlatmaktadır.

Yapım Aşaması[değiştir | kaynağı değiştir]

Film, Yugoslavya'nın bir parçası olan Hırvatistan Sosyalist Cumhuriyeti'nde, Lekenik ve Mala Gorica köylerinde ve Zagreb kentinde çekilmiş, filmin sonunda da bu yerleşim yerlerinde yaşayanlara teşekkür edilmiştir. Filmin büyük üne kavuşmasında önemli payı olan ve Damdaki Kemancı karakterinin canlandırdığı sololar da dahil olmak üzere filmin müziklerinde kemanıyla katkı yapan sanatçı ise Isaac Stern'dir.

Norman Jewison filmin hem yapımcılığını üstlenmiş hem de yönetmenliğini yapmıştır, filmin senaryosunu ise Joseph Stein hazırlamıştır. Filmin başrolü olan Tevye karakterine müzikal gösterilerde hayat veren ve bu sayede üne kavuşan Zero Mostel, bu rol için düşünülen adaylar arasında olmasına rağmen bu rolü canlandırması için Haim Topol (kısaca Topol) tercih edilmiştir.

Eserin İçeriği[değiştir | kaynağı değiştir]

Filmin Konusu[değiştir | kaynağı değiştir]

Film 1905 yılında Rus Çarlığı topraklarında yer alan Yahudi köyü Anatevka'da yaşayan Tevye ve ailesi etrafında gelişen olaylar merkezinde geçmektedir. Anatevka, iki ana grubun yerleştiği bir köydür; köyün büyük toplumunda Ortodoks Hristiyanlar yer alırken, Tevye'nin de aralarında bulunduğu Ortodoks Yahudiler de köyün küçük toplumunu oluşturmaktadır. Filmde Tevye biz onları rahatsız etmeyiz, şimdiye kadar onlar da bizi. diyerek iki toplumun birbiriyle ilişkisini ifade etmiştir. Tevye Anatevka'yı izleyiciye anlatırken yalnızca fakirliğin zorluklarından, köy yaşamının yoksunluğundan şikayet etmez, aynı zamanda Yahudi olmayan toplumdan gelebilecek tacizlerden sürekli bir korkuyu da ifade etmektedir.

Sütçülük yapan Tevye, Anatevka'da yaşayan diğer Yahudiler gibi çok fakir, geleneklerine bağlı ve çalışkandır. Karısı Golde (Norma Crane) ve beş kızından oluşan ailesi vardır. Karısı Golde kızlarına çeyiz dahi yapamayacak durumda olmaları nedeniyle kızlarını zengin kişilerle evlendirmek istemektedir, Tevye ise bilgili bir damadı tercih etmektedir. Fakat kasabadaki geleneklere göre kızların evliliği ancak çöpçatanın yani Çöpçatan Yente'nin (Molly Picon) uygun bir eşleşmeyi sağlayacak çifti seçmesiyle yapılmaktadır.

Tevye karakteri izleyiciye dönerek doğrudan onlara seslenip konuşarak, gökyüzüne bakıp Tanrı'yla konuşur gibi yaparak filmin bazı sahnelerinde dördüncü duvarı aşmaktadır. Hikayenin çoğunluğu müzikal formda anlatılmaktadır.Film 2 ana bölümden oluşmaktadır ve 181 dakika sürmektedir.

Filmin Özeti[değiştir | kaynağı değiştir]

1. Bölüm[değiştir | kaynağı değiştir]

Film, Anatevka'da yeni bir güne hazırlanan sütçü Tevye'nin seyirciye yönelik konuşmasıyla başlar. "Dengede kalabilmelerinin" ancak "gelenekleri" sayesinde olabildiğini söylemesiyle ve köydeki herkesin bir çeşit damdaki kemancı olduğunu ifade etmesiyle devam eder. Böylece filmin girişindeki kısa sahnelerin ardından Gelenek (Tradition) adlı ilk müzikal parçaya geçiş yapılır. Tevye'nin günün ilk saatlerindeki hayatı anlatılırken Anatevka'daki annelerin, babaların, oğulların ve kızların günlerini ve hayatlarını nasıl geçirdiği de görülmektedir.

Bu girişin ve ardından gelen jeneriğin sonrasında filmin ilk sahnesinde Golde ve çöpçatan Yente'nin buluşması vardır. Tzeitel için müstakbel damat adayları hakkında konuşurlar ve Yente burada kasap Lazar Wolf'un evlenme niyetini ve Tevye'yle görüşme isteğini Golde'ye iletir. Golde de bu konuyu Tevye'ye açacak ve kasapla Şabat duasından sonra konuşması için onu ikna edecektir. Bu iki sahne arasında kızların söylediği Çöpçatan (Matchmaker) parçası bulunur; bu parçada evlilikleri ve ailelerinin istedikleri adaylar hakkında yorumlar yaparlar. Evde bunlar olurken Tevye satış sırasında ayağı sakatlanan atını ahıra bırakmak için evine geri döner, daha sonrasında da köy meydanına geri dönecektir. Tevye, bu iki sahne arasında filmin en ünlü parçası olan Ah Bir Zengin Olsam (If I Were a Rich Man) parçasını seslendirir. Ardından köy meydanına satış yapmak için gidecektir. Burada satış yapmaya başladığında, bölgedeki Yahudilere uygulanması için Çar'ın çıkardığı kararnamelerin ilk haberleri köye ulaşmaya başlamıştır. Köydekiler bu konuyu tartışırken, konuya yorumlarıyla dahil olan devrimci üniversiteli genç Perchik ile Tevye tanışır. Sohbetin ardından Tevye onu evine, Şabat yemeğine davet eder ve kızlarının eğitiminde kısa süreliğine yardımcı olmasını ister.Yemek, Şabat duası adlı parçayla devam eder. Yemeğin ardından Lazar Wolf ile konuşmaya giden Tevye, karşılıklı içilen içkilerin ardından büyük kızı ile kasabın evliliğini kabul eder ve bunu kutlamak için kasabanın meyhanesine giderler. Meyhanedeki eğlence To Life! (L'Chaim!) parçasıyla başlar. Bu parça söylenirken köydeki Yahudi toplumuyla Ortodoks toplumunun ortak alanlardaki ilişkileri, birbirlerinden nasıl çekindikleri, hatta birbirlerine kızdıkları ve eğlencede ortaklık bulmaları işlenir.

Sabah olduğunda Perchik kızlara dini hikayeleri kendi görüşlerine göre yorumlayarak aktarmaktadır. Dersin sonrasında Hodel ile Perchik arasındaki ilk duygusal yakınlaşma gerçekleşir ve birlikte dans ederler. Tevye ise sabah kalktığında evlilik haberini önce karısı Golde'ye, sonra kızı Tzeitel'a verir. Tzeitel bu söze karşı çıkar ve babasına onu evlendirmemesi için yalvarır; ki Tevye de bu isteği sonunda kabul edecektir. Bu sahnenein ardından Tzeitel ile evlenmek isteyen ve Tzeitel'ın da sevdiği terzi Motel gelerek Tevye'den kızını ister. Tevye, kendi kendiyle ve Tanrı'yla konuşur gibi yaptığı monoloğun ardından evliliklerine onay verir. Bu damat değişikliğine karısını ikna edebilmek için ise karısının batıl inançlarını kullanır. Akrabalarının ve Lazar Wolf'un eski karısının rüyasına girerek bu evliliği istemediği hikayesini uydurur ki Golde de bu hikayeyi bir işaret olarak yorumlayıp kızının evliliğine razı olur. Evlilik kararını Mucizelerin mucizesi olarak yorumlayan Tzeitel ve Motel bunu kutlarken, evlilik çağına gelmiş olan küçük kız Chava da kasabanın Ortodoks halkından olan Fyedka ile okuma merakları vesilesiyle tanışır ve arkadaşlıklarını geliştirmeye başlarlar.

Tzeitel ve Motel'ın düğünlerinin yapılmasıyla birinci bölüm sonlanmaktadır. Düğün sahnesinde, önce Gündoğumu, Günbatımı (Sunrise, Sunset) parçası, evlilik töreni sonrası kutlamada ise Şişe Dansı ve Evlilik Kutlaması (Wedding Celebration/The Bottle Dance) parçaları yer alır. Düğünün sırasında Rus polis memurunun daha önceden Tevye'ye haber verdiği tatsız olaylar yaşanır ve Yahudi karşıtı kalabalık düğünü basar. Köydeki evlerin bazılarını yakar ve Yahudi halka ait olan mallara zarar verirler. Tevye'nin dağılmış düğün alanındaki sahnesiyle birlikte birinci bölüm biter ve araya girilir.

2. Bölüm[değiştir | kaynağı değiştir]

Filmin ikinci bölümüne geçildiğinde artık köye sonbahar gelmiştir ve hasat dönemidir. Devrimci görüşlerini gerçekleştirmek için Kiev'e gitmeye karar veren Perchik, bunu Hodel'a söyler. Aralarındaki ayrılık konuşması birbirlerine sevgilerini ilan etmelerine vesile olur. Sonunda Hodel'a evlilik teklif eden Perchik, eve dönüş yolunda Hodel ile birlikte Tevye'ye rastlarlar. Tevye önce bu nişanlanmaya karşı çıksa da sonunda kabul eder. Her kızının evliliği Tevye'nin inandığı değerlere, geleneklerine daha büyük bir darbe vurmaya devam etmektedir. Kiev'de eylem sırasında tutuklanan Perchik'ten haber alan Hodel, onun peşinden Sibirya'ya gitmeye karar verir ve Hodel da böylece aileden ayrılır.

Motel'ın uzun süredir almak istediği dikiş makinesini aldığı gün, köy meydanında Chava ile Fyedka Tevye'nin yanına gelirler. Chava'nın evlenme isteğine Tevye bu sefer kesinkes karşı çıkar ve farklı inançtan birisiyle evlenmesine izin vermez. Evden ayrılan Chava giderek Ortodoks kilisesinde Fyedka ile evlenir ve kiliseye gidip papazla bu konuyu konuşan Golde durumu öğrenir. Tevye ise bu haberi aldıktan sonra Chava ile yolda karşılaşır. Kızının onların evliliğini kabullenmesini istemesini inancına, cemaatine arkasını dönmek olarak yorumlayan Tevye, bunu kabul etmenin kimliğinden feragat etmek olduğumu söyleyip bunu reddeder.

Evine dönen Tevye ise köylülerin evinde bekleştiğini görmüştür. Rus polis şefi Tevye'nin evine geldiğinde köylüleri orada toplanmış halde bulur. Bütün bölgedeki köylerden Yahudi halkın sürüldüğünü ve bölgeyi üç gün içinde boşaltmaları gerektiğini söyler. Bu haberi duyan Anatevkalı Yahudiler göçe hazırlanır ve hepsi farklı farklı ülkelere gitmeye hazırlanmaya başlar. Tevye ve ailesi de Tevye'nin erkek kardeşi Avram'ın yaşadığı New York'a gidecektir. Tzeitel ve ailesi ise para biriktirmek için bir süre daha şehirde kalacaktır. Bu sürgünden rahatsız olan Chava ve Fyedka da bölgeden göç edip Kraków'a gidecektir ve Chava babasıyla vedalaşmaya geldiğinde ... ve Tanrı sizinle olsun... sözüyle Tevye o dakikaya kadar yok saydığı kızı ve damadıyla vedalaşır.

Filmin son sahnesinde Tevye bütün eşyalarını arabaya yüklemiş, ailesiyle birlikte yolda ilerlerken arkalarından gelen "Damdaki Kemancı"'nın keman sesiyle film sona erer. Kemancının çaldığı parça, tıpkı filmin başlangıcında olduğu gibi Gelenek (Tradition) parçasıdır.

Türkçe Uyarlaması[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu filmin Cüneyt Gökçer, Cihan Ünal, Ayten Gökçer, Engin Çağlar ve Esin Püsküllü'nün aralarında bulunduğu oyuncu kadrosu tarafından 1972 yılında Hulki Saner tarafından Türkiye'de çekilmiş bir uyarlaması da mevcuttur. [2]

20 Eylül 2007 tarihinde başlayan ve Atv'de gösterilen Elveda Rumeli dizisi de Damdaki Kemancı hikayesinden esinlenilerek yaratılan bir dizidir. Erdal Özyağcılar'ın canlandırdığı Sütçü Ramiz karakteri ve beş kızının başından geçen ve dizinin ana yapısını oluşturan hikayeler, Damdaki Kemancı'daki hikayenin Balkanlar'da yaşayan Müslüman Türklere uyarlanmış halidir.

Oyuncu Kadrosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Oynayan Oyuncu Filmdeki Karakteri
Haim Topol Tevye
Norma Crane Golde
Leonard Frey Motel Kamzoil
Molly Picon Yente the Matchmaker (Çöpçatan Yente)
Paul Mann Lazar Wolf
Isaac Stern Fiddler on the Roof (Damdaki Kemancı) (Müzikal Solist)
Rosalind Harris Tzeitel
Michèle Marsh Hodel
Neva Small Chava
Michael Glaser Perchik
Raymond Lovelock Fyedka
Elaine Edwards Shprintze
Candy Bonstein Bielke
Shimen Rushkin Mordcha
Zvee Scooler Rabbi
Louis Zorich Constable (Polis Şefi)
Alfie Scopp Avram
Howard Goorney Nachum the Beggar (Dilenci Nachum)
Barry Dennen Mendel
Vernon Dobtcheff Rus memur
Ruth Madoc Fruma-Sarah
Patience Collier Büyükanne Tzeitel
Tutte Lemkow Fiddler on the Roof (Damdaki Kemancı)
Stella Courtney Shandel
Jacob Kalich Yankel
Brian Coburn Berl
George Little Hone
Stanley Fleet Farcel
Arnold Diamond Moishe
Marika Rivera Rifka
Mark Malicz Ezekial

Müzikal Parçaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Parçanın Sırası Müzikal Parçasının Adı Türkçe Karşılığı Parçayı Söyleyen
1. Prologue/Tradition Giriş/Gelenek Tevye ve Anatevkalılar
2. Main Title Giriş Müziği Damdaki Kemancı
3. Matchmaker Çöpçatan Tzeitel, Hodel, Chava, Shprintze, Bielke
4. If I Were a Rich Man Ah Bir Zangin Olsam Tevye
5. Sabbath Prayer Şabat Duası Tevye, Golde, Anatevkalılar Korosu
6. To Life! Hayata, Şerefe! Tevye, Lazar Wolf, Meyhanedeki Anatevkalı Yahudiler, Meyhanedeki Anatevkalı Ruslar
7. Tevye's Monologue (Tzeitel and Motel) Tevye'nin Tzeitel ve Motel İçin Konuşması Tevye
8. Miracle of Miracles Mucizelerin Mucizesi Motel
9. Tevye's Dream Tevye'nin Rüyası Tevye, Golde, Büyükanne Tzeitel, Rabbi (Haham), Fruma-Sarah, Hayalet korosu
10. Sunrise, Sunset Gündoğumu, Günbatımı Tevye, Golde, Perchik, Hodel, Düğün Korosu
11. Wedding Celebration/The Bottle Dance Düğün Kutlaması/Şişe Dansı Düğün Orkestrası
12. Entr'acte ARA Damdaki Kemancı
13. Tevye's Monologue (Hodel and Perchik) Tevye'nin Hodel ve Perchik için Konuşması Tevye
14. Do You Love Me? Beni Seviyor musun? Tevye, Golde
15. Far from the Home I Love Sevdiğim Evden Uzakta Hodel
16. Tevye's Monologue (Chava and Fyedka) Tevye'nin Chava ve Fyedka için Konuşması Tevye
17. Chava Ballet Sequence (Little Bird, Little Chavaleh) Küçük Kuş, Küçük Havva Tevye
18. Avatevka Anatevka Tevye, Golde, Lazar Wolf, Yente, Mendel, Mordcha, Anatevkalılar Korosu
19. Finale SON Damdaki Kemancı


Adaylıklar ve Ödüller[3][değiştir | kaynağı değiştir]

Aday Gösterildiği Yıl Aday Gösterildiği Ödül Aday Gösterildiği Dal Ödüle Aday Gösterilen Açıklama
1972 44. Akademi Ödülleri (Oscar) En İyi Film Damdaki Kemancı (film, 1971) Aday Gösterildi
En İyi Yönetmen Norman Jewison Aday Gösterildi
En İyi Erkek Oyuncu Haim Topol Aday Gösterildi
En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Leonard Frey Aday Gösterildi
En İyi Sinematografi Oswald Morris Kazandı
En İyi Ses Miksajı Gordon K. McCallum ve David Hildyard Kazandı
En İyi Film Müziği John Williams Kazandı
En İyi Sanat Yönetmeni-Set Dekorasyonu Robert F. Boyle, Michael Stringer, Peter Lamont Aday Gösterildi
1972 29. Altın Küre Ödülleri (Golden Globe) En İyi Sinema Filmi Altın Küre Ödülü - Müzikal veya Komedi Damdaki Kemancı (film, 1971) Kazandı
En İyi Yönetmen Altın Küre Ödülü Norman Jewison Aday Gösterildi
En İyi Erkek Oyuncu Altın Küre Ödülü - Müzikal veya Komedi (Sinema) Haim Topol Kazandı
En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Altın Küre Ödülü - Sinema Paul Mann Aday Gösterildi
1972 BAFTA En İyi Sinematografi Oswald Morris Aday Gösterildi
En İyi Film Müziği Les Wiggins, David Hildyard ,Gordon K. McCallum Aday Gösterildi
En İyi Film Editorlüğü Antony Gibbs, Robert Lawrence Aday Gösterildi
1972 David di Donatello Ödülleri En İyi Yabancı Aktör Haim Topol Kazandı
1972 American Cinema Editors Eddie Ödülü En İyi Kurgulanmış Uzun Metraj Film (Komedi veya Müzikal) Antony Gibbs, Robert Lawrence Aday Gösterildi
1971 British Society of Cinematographers (İngiliz Görüntü Yönetmenleri Topluluğu) En İyi Görüntü Yönetmeni Ödülü Oswald Morris Kazandı
1972 Motion Picture Sound Editors Golden Reel Ödülü En İyi Ses Düzenlemesi Damdaki Kemancı (film, 1971) Kazandı
1972 Sant Jordi Awards Yabancı Filmde En İyi Performans Haim Topol Kazandı
1972 Writers Guild of America Ödülü En İyi Uyarlama Senaryo - Komedi Joseph Stein Aday Gösterildi
2007 Satellite Ödülleri En İyi DVD Eklentisi Damdaki Kemnacı (film, 1971) (collector's edition) Aday Gösterildi


Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]