Düzeltme işareti
|
^
Düzeltme işareti |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Düzeltme işareti[1] (^), bir noktalama işareti ve bir tipografik işarettir. İnceltme işareti, şapka işareti ve uzatma işareti olarak da adlandırılır.Teknik olarak işaretlendiği (üstünde bulunduğu) değil bir önceki harfi inceltir.Kural oluşturulurken kabul edilen bu durum genel geçer olarak Türkçe diline yerleşmiştir. Teknik olarak Türkçe dilinde hiç bir sesli harf incelmez.İnceltme işareti sessiz harfleri incelterek düzeltme yapar. Yine teknik olarak inceltme işareti sadece sesli harflerin üzerine konularak (işaretlenerek)hece uzaması sağlanır.
Alfabetik sıralamalarda kısa ünlüler önce gelir. Örneğin alem kelimesi âlem kelimesinden önce yazılır.
Konu başlıkları |
Türkçede kullanımı [değiştir]
Uzatma amaçlı [değiştir]
- Yazılışları aynı, anlam ve okunuşları farklı olan kelimeleri birbirinden ayırt etmek için okunuşları uzun olan ünlülerin üzerine düzeltme işareti konur.[1]
Örnek:
- adem: kendini bi şey sanmak
- âdem: Yaratılan ilk insan
- adet: Tane
- âdet: gelenek, alışkanlık
- alem: bayrak, minare ve cami kubbelerinin üstündeki hilâl
- âlem: dünya, evren
- alim: Bilen
- âlim: Bilgin
- aşık: eklem kemiği, aşık kemiği
- âşık: aşk içinde yanan
- hakim: hikmet sahibi
- hâkim: yargıç
- hal: sebze-meyve satılan yer; çözme, çözülme; tahttan indirme
- hâl: durum, vaziyet
- hala: babanın kız kardeşi
- hâlâ: henüz
- şura:şu bölge
- şûra: danışma kurulu
- Eğer bu tür bir karışıklık meydana gelmiyorsa düzeltme işareti kullanılmaz.[1]
Örnek: tarih, cahil, takip, layık.
- Katil (öldürme) ve kadir (değer) kelimeleriyle karışma olasılığı olduğu hâlde katil (a uzun) (öldüren) ve kadir (a uzun) (güçlü) kelimelerinin düzeltme işareti konmadan yazılması yaygınlaşmıştır.[1]
İnceltme amaçlı [değiştir]
- Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerde bulunan ince g, k ünsüzlerinden sonra gelen a, u ünlülerinin üzerine düzeltme işareti konur. Bu düzeltme işareti a, u ünlülerinden önce gelen g, k ünsüzlerinin ince okunmasını sağlar.[1]
Örnek: dergâh, gâvur, ordugâh, tezgâh, yadigâr, Nigâr; dükkân, hikâye, kâfir, kâğıt, Hakkâri, Kâzım, mahkûm, mekân, mezkûr, sükûn, sükût, kâr, mezkûr, kâbus, rüzgâr, hikâye
- Kişi ve yer adlarında ince l ünsüzünden sonra gelen a ve u ünlüleri de düzeltme işareti ile yazılır.[1]
Örnek: Halûk, Lâle, Nalân; Balâ, Elâzığ, İslâhiye, Lâdik, Lâpseki
- Cins isimlerde ince l'yi göstermek için düzeltme işareti kullanılmaz.[1]
Örnek: ahlak, felaket, ilave, kelam, billur, ilaç, lale, lazım, üslup
Nispet i'si [değiştir]
- Nispet i'sinin ismin belirtme hâli ve iyelik eki ile ya da başka bir sözcükle karışabileceği durumlarda nispet i'si üzerine düzeltme işareti konur.[1]
Örnek:
- askerî: askerlikle ilgili (askerî okul)
- askeri: "asker"in belirtme hâli (Türk askeri)
- dinî: dinle ilgili, dinsel (dinî bilgiler)
- dini: "din"in belirtme hâli (İslam dini)
- ilmî: ilimle ilgili, bilimsel (ilmî tartışmalar)
- ilmi: "ilim"in belirtme hâli (fizik ilmi)
- millî: milletle ilgili, ulusal (millî meseleler)
- milli: mili olan
- resmî: devletin olan, devletle ilgili (resmî kuruluşlar)
- resmi: "resim"in belirtme hâli (Atatürk'ün resmi)
- Eğer bu tür bir karışıklık meydana gelmiyorsa düzeltme işareti kullanılmaz.[1]
Örnek: siyasi, hukuki, insani, iktisadi
- Nispet i'si alan kelimelere Türkçe ekler getirildiğinde düzeltme işareti olduğu gibi kalır.[1]
Örnek: millîleştirmek, millîlik, resmîleştirmek, resmîlik.
İngilizcede kullanımı [değiştir]
- İngilizce'de "caret" adını alan inceltme işareti, bir metin gözden geçirilirken metnin herhangi bir yerinde düzeltme yapılmasını gerektiğini ortaya koyar. Daha çok bir noktalama işaretinin yokluğuna, kelime eksikliğine ya da yarım bırakılmış cümlelere işaret eder.
Bilgisayarda kullanımı [değiştir]
- Bilgisayarcılıktaki programlama dillerinde kullanılan bir işarettir. "Üssü" anlamına gelir.
Bilgisayarda Yazımı [değiştir]
Bir harfin üzerine ^ işareti eklemek için önce Shift + 3 [Mac OS X'de Alt (Option) + H] kombinasyonunu tuşlayın, sonra uzatma işareti eklemek istediğiniz harfi tuşlayın. Eğer uzatma işaretini sadece sembol olarak kullanmak istiyorsanız kombinasyonu tuşladıktan sonra Boşluk tuşuna basın.
