Kesme işareti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
’ '

Kesme işareti
kesme işareti ( ’ ' )
ayraçlar ( [ ], ( ), { }, ⟨ ⟩ )
iki nokta ( : )
virgül ( , )
kısa çizgi ( - )
uzun çizgi ( )
üç nokta ( …, ..., . . . )
ünlem işareti ( ! )
nokta ( . )
soru işareti ( ? )
tırnak işareti ( “ ” )
tek tırnak işareti ( ‘ ’ )
denden işareti ( " )
noktalı virgül ( ; )
eğik çizgi ( / )
boşluk ( ) ( ) ( ) (␠) (␢) (␣)
ve işareti ( & )
kuyruklu a ( @ )
yıldız işareti ( * )
ters eğik çizgi ( \ )
madde işareti ( )
düzeltme işareti ( ^ )
telif hakkı simgesi ( © )
derece ( ° )
Ters ünlem işareti ( ¡ )
Ters soru işareti ( ¿ )
diyez işareti ( # )
yüzde işareti ( % )
paragraf işareti ( )
türev işareti ( )
tescilli marka ( ® )
çengel işareti ( § )
tilde ( ~ )
alt çizgi ( _ )
Ayrıca bakınız
Diyakritik işaretler

Kesme işareti ya da apostrof[1] (Yunanca απόστροφος, apóstrophos); bir noktalama işareti. Türkçede başlıca olarak özel isimlerden sonra gelen ekleri ayırmada kullanılır.

Kesme işareti ait olduğu kelimenin sağına bitişik olarak yazılır ve kesme işareti ile sonra gelen ek arasında boşluk bırakılmaz. Oysa diğer noktalama işaretlerinden sonra bir harf boşluğu kadar ara verilir.

Kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

1. Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır.

a. Kişi adları, soyadları ve takma adlar:
  • Atatürk’ün, Fatih Sultan Mehmet’e, Gül Baba’ya, Sultan Ana’nın, Yurdakul’dan, Kâzım Karabekir’i, Yunus Emre’yi, Refik Halit Karay’mış, Ahmet Cevat Emre’dir, Namık Kemal’se.

Sonunda p, ç, t, k ünsüzlerinden biri bulunan Ahmet, Çelik, Çiçek, Halit, Mehmet, Mesut, Murat, Özbek, Recep, Yiğit, Bosna-Hersek, Gaziantep, Kerkük, Sinop, Tokat, Zonguldak gibi özel adlara ünlüyle başlayan ek getirildiğinde kesme işareti yazımda "kullanılır" ancak Ahmedi, Çeliği, Çiçeği, Halidi, Mehmedi, Mesudu, Muradı, Özbeği, Recebi, Yiğidi, Bosna-Herseği, Gaziantebi, Kerküğü, Sinobu, Tokadı, Zonguldağı biçiminde son ses yumuşatılarak söylenir.

Özel adlar için yay ayraç içinde bir açıklama yapıldığında kesme işareti yay ayraçtan "önce" kullanılır:

  • Yunus Emre’nin (1240?-1320), Yakup Kadri’nin (Karaosmanoğlu) vb.
b. Millet, boy, oymak adları:
  • Türk’üm, Alman’sınız, İngiliz’den, Rus’muş, Oğuz’un, Kazak’a, Kırgız’ım, Özbek’e, Karakeçili’nin, Hacımusalı’ya.
c. Devlet adları:
  • Türkiye Cumhuriyeti’ni, Osmanlı Devleti’ndeki, Amerika Birleşik Devletleri’ne, Azerbaycan Cumhuriyeti’nden.
ç. Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar adları:
  • Allah’ın, Tanrı’ya, Cebrail’den, Zeus’u.

Tanrı, melek gibi mitolojik varlıklardan bahsederken eğer belirli bir varlıktan bahsedilmiyorsa (cins isim olarak kullanılıyorsa) ilk harf küçük yazılır ve sonra gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz:[2][3]

  • Çandra, Hiznduizm'de bir ay tanrısıdır.
d. Kıta, deniz, nehir, göl, dağ, boğaz, geçit, yayla; ülke, bölge, il, ilçe, köy, semt, bulvar, cadde, sokak vb. coğrafyayla ilgili yer adları:
  • Asya’nın, Marmara Denizi’nden, Akdeniz’i, Meriç Nehri’ne, Van Gölü’ne, Ağrı Dağı’nın, Çanakkale Boğazı’nın, Zigana Geçidi’nden, Uzunyayla’ya, Türkiye’dir, İç Anadolu’da, Doğu Anadolu’ya, Ankara’ymış, Sungurlu’ya, Ziya Gökalp Bulvarı’ndan, Yıldız Mahallesi’ne, Taksim Meydanı’ndan, Reşat Nuri Sokağı’na.

Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman ekten önce kesme işareti kullanılır:

  • Hisar’dan, Boğaz’dan.
e. Gök bilimiyle ilgili adlar:
  • Jüpiter’den, Venüs’ü, Halley’in, Merih’e, Büyükayı’da, Yedikardeş’ten, Samanyolu’nda.
f. Saray, köşk, han, kale, köprü, anıt vb. adları:
  • Dolmabahçe Sarayı’nın, Çankaya Köşkü’ne, Sait Halim Paşa Yalısı’ndan, Ankara Kalesi’nden, Horozlu Han’ın, Galata Köprüsü’nün, Bilge Kağan Abidesi’nde, Çanakkale Şehitleri Anıtı’na.
g. Kitap, dergi, gazete ve sanat eseri (tablo, heykel, müzik vb.) adları:
  • Nutuk’ta, Safahat’tan, Kiralık Konak’ta, Sinekli Bakkal’ı, Hürriyet’te, Resmî Gazete’de, Onuncu Yıl Marşı’nı, Yunus Emre Oratoryosu’nu, Atatürk Uluslararası Barış Ödülü’nü.
ğ. Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge ve genelge adları:
  • Millî Eğitim Temel Kanunu’na, Medeni Kanun’un, Atatürk Uluslararası Barış Ödülü Tüzüğü’nde, Telif Hakkı Yayın ve Satış Yönetmeliği’nin.

Belli bir kanun, tüzük, yönetmelik kastedildiğinde büyük harfle yazılan kanun, tüzük, yönetmelik sözlerinin ek alması durumunda kesme işareti kullanılır:

  • Bu Kanun’un 17. maddesinin c bendi...
  • Yukarıda adı geçen Yönetmelik’in 2’nci maddesine göre...
h. Hayvanlara verilen özel adlar:
  • Sarıkız’ın, Karabaş’a, Pamuk’u, Minnoş’tan.

2. Kişi adlarından sonra gelen saygı sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur:

  • Nihat Bey’e, Ayşe Hanım’dan, Mahmut Efendi’ye, Enver Paşa’ya.

3. Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur:

  • TBMM'nin, TDK'nin, BM'de, ABD'de, TV'ye.

4. Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur:

  • 1985'te, 8'inci madde, 2'nci kat; 7,65’lik, 9,65’lik.
  • 1919 senesi Mayısının 19'uncu günü Samsun'a çıktım. (Mustafa Kemal Atatürk)

5. Şiirde seslerin ölçü dolayısıyla düştüğünü göstermek için kesme işareti kullanılır:

  • Bir ok attım karlı dağın ardına, Düştü n'ola sevdiğimin yurduna, İl yanmazken ben yanarım derdine, Engel aramızı açtı n'eyleyim (Karacaoğlan)

6. Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için konur:

  • a'dan z'ye kadar, b'nin m'ye dönüşmesi, Türkçede -lık'la yapılmış sözler.

7. Akım, çağ ve dönem adlarından sonra gelen ekler kesmeyle ayrılır:

  • Eski Çağ' ın, Yükselme Dönemi' nin, Cumhuriyet Dönemi' nde, Türk Edebiyatı' na.

İstisnalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurum, kuruluş, kurul ve işyeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:

  • Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanlığına, Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğüne, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığının; Bakanlar Kurulunun, Danışma Kurulundan, Yürütme Kuruluna; Mavi Köşe Bakkaliyesinden

Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz:

  • Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Müslümanlık, Hristiyanlık, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Aydınlı, Konyalı, Bursalı, Ahmetler, Mehmetler, Yakup Kadriler, Türklerin, Türklüğün, Türkleşmekte, Türkçenin, Müslümanlıkta, Hollandalıdan, Hristiyanlıktan, Atatürkçülüğün.

Özel adlar yerine kullanılan "o" zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrıl­maz.

Sonunda nokta bulunan kısaltmalar ile üslü kısaltma ve rakamlar kesmeyle ayrılmaz. Bu tür kısaltmalardaki ekler, noktadan ve üs işaretinden sonra kelimenin ve üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır:

  • vb.leri, Alm.dan, İng.yi; cm³e (santimetre küpe), m²ye (metre kareye), 64ten (altı üssü dörtten).

Unvanlardan sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:

  • Cumhurbaşkanınca, Başbakanca, Türk Dil Kurumu Başkanına göre.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "apostrof." Dilbilim Terimleri Sözlüğü, 1949, Türk Dil Kurumu. Erişim: 2 Kasım 2011.
  2. ^ "God." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  3. ^ "angel." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]