İETT
 |
Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
 |
|
| Kuruluş | 1871 |
|---|---|
| Merkez | İstanbul |
| Genel Müdür | Hayri Baraçlı |
| İnternet sitesi | iett.gov.tr |
İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri (kısaca İETT), İstanbul'da toplu taşıma hizmeti veren, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı ulaşım işletmesidir. Filosunda toplam 2812 otobüs bulunmaktadır.
Konu başlıkları |
[değiştir] Tarihçe
İstanbul kent içi ulaşımı 1869 yılında Dersaadet Tramvay Şirketi`nin kurulması ve Tünel Tesisleri`nin inşaasıyla başlar. 1871 yılında ilk atlı tramvay hizmete girer. Şubat 1914`te elektrikli tramvay işletmeciliğine geçilir. Bir süre muhtelif yabancı şirketler tarafından işletilen Elektrik, Tramvay ve Tünel İşletmeleri 1939 yılında millileştirilerek 3645 sayılı yasa ile İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel (İETT) İşletmeleri Umum Müdürlüğü adı altında bugünkü hüviyetine kavuşur. 1945 yılında Yedikule ve Kurbağalıdere havagazı fabrikaları ile bu fabrikaların beslediği İstanbul ve Anadolu havagazı dağıtım sistemleri İETT’ye devredilir. 1961’de işletmeye alınan Troleybüsler, 1984’e kadar İstanbullular’a hizmet verir. 1982 yılında çıkarılan bir yasa ile tüm elektrik hizmetleri, hak ve vecibeleriyle Türkiye Elektrik Kurumu’na (TEK) devredilir. Daha sonra 1993 yılında havagazı üretim ve dağıtım faaliyetleri sona erdirilir. Bugün yalnızca kent içi toplu ulaşım hizmeti sunan İETT; otobüs, tramvay ve tünel işletmeciliğinin yanında Özel Halk Otobüsleri’nin yönetim, yürütüm ve denetiminden sorumludur. İETT ayrıca İstanbul`daki raylı sistemlerin (Metro, Hafif Metro) bir bölümünün yapımını (Eminönü-Kabataş, Sultançiftliği-Edirnekapı, Edirnekapı-Topkapı, Otogar-Başakşehir) üstlenmiştir.
Türkiye’de ilk elektrik dağıtım işletmesi İstanbul’da hayata geçirilir. 1908 yılında Meşrutiyet’in ilanıyla gelişen modernizasyon hareketleri sırasında, Osmanlı İmpataratorluğu’nda yapılan araştırmalar sonucu İstanbul’da elektrik dağıtım imtiyazı, merkezi Peşte’de bulunan Ganz Anonim Şirketi’ne verilir. Daha sonra başka ortaklarla 1910 yılında Osmanlı Anonim Elektrik Şirketi’ne dönüşen yapı, birinci dünya savaşı ve sonrasında Silahtar’ta özellikle tramvaylar için elektrik üretmeye başlar. Cumhuriyet’in ilanıyla Ankara hükümeti; personelinin Türk vatandaşı olması, yatırım mecburiyeti ve hizmetin geliştirilmesi konularında ek anlaşmalar yaparak şirketi tanır. Özel Elektrik Şirketi, 31 Aralık 1937’de 11 milyon 500 bin Liraya kamulaştırılarak Nafıa Vekaleti’ne bağlı Elektrik İşleri Umum Müdürlüğü adını alır ve elektrik üretimi ve dağıtımından sorumlu olur.
16 Haziran 1939’da kurulan İETT İşletmeleri Umum Müdürlüğü, elektrik üretim ve dağıtım işini üstlenir. 1952 yılına kadar üretim ve dağıtımı bir arada yürüten İETT, bu tarihten sonra Etibank’tan cereyan almaya başlar. 1970 yılında Türkiye Elektrik Kurumu yasasıyla elektrik dağıtımından Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) sorumlu olur. 1982’de ise elektrik dağıtım hizmeti tamamen TEK’e devredilir.
İstanbul’da havagazı üretimine, ilk kez 1853 yılında Dolmabahçe Sarayı’nın aydınlatılması amacıyla başlanır. 1878’e kadar Yedikule’de, 1891’de Kadıköy’de yabancı sermayeli özel şirketlerce yürütülen üretim ve dağıtım işi birkaç el değiştirdikten sonra, 1945 yılında 4762 sayılı devir yasasıyla İETT’ye devredilir.
1984 yılında imtiyazı dolan Beyoğlu Poligon Havagazı Fabrikası’nın da devredilmesiyle İETT, havagazı üretimi ve dağıtımında tekel olur. Kok üretimi ve satışı da yapan, yaklaşık bin kişinin çalıştığı, günlük ortalama kapasitenin 300 bin metreküpü bulduğu, 80 bin abonesiyle İstanbul’a onyıllar boyu yaz kış demeden hizmet veren işletme, doğalgazın günlük yaşama girmesi ve geri teknoloji nedeniyle Haziran 1993’te tasfiye edilir.
İstanbullular’a her iki yakada uzun yıllar hizmet veren tramvayların 1960’larda kentin ihtiyacını karşılayamaz hale gelmesi üzerine; otobüslere oranla daha ekonomik olması da göz önüne alınarak Troleybüs sisteminin kurulmasına karar verilir. Güç beslenmesi çift havai elektrik hattından sağlanan Troleybüsler için ilk hat Topkapı-Emönönü arasında döşenir. İtalyan Ansaldo San Giorgia firmasına 1956-57 yıllarında sipariş edilen Troleybüsler 27 mayıs 1961’de hizmete girer. Toplam uzunluğu 45 km. olan şebeke, 6 kuvvet merkezi ve 100 troleybüslük işletmenin maliyeti o günün rakamıyla 70 milyon TL’yi bulur. Şişli ve Topkapı garajlarına bağlı olarak hizmet veren ve kapı numaraları birden yüze kadar sıralanan araçlara 1968 yılında tamamen İETT işçilerinin üretimi olan ‘Tosun’ da katılınca araç sayısı 101 olur. Tosun, 101 kapı numarasıyla İstanbullular’a onaltı yıl süreyle hizmet verir.
Elektrik kesintileri yüzünden sık sık yollarda kalan ve seferleri aksayan Troleybüsler, trafiği engellediği gerekçesiyle 16 Temmuz 1984’te işletmeden kaldırılır. Araçlar İzmir Belediyesi’ne bağlı ESHOT (Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Troleybüs) Genel Müdürlüğü’ne satılır. Troleybüslerin 23 yıllık İstanbul macerası böylece son bulur.
[değiştir] Günümüz
[değiştir] Filo
İETT bünyesinde 2,841 otobüs barındırmaktadır. Otobüsler günlük olarak 7,889 durak, 468 hat üzerinden 448,000km yol kat etmektedir. 2003 yılındaki istatistiklere göre yıl başına 435 milyon insan taşınmıştır.
| Otobüs | Adet | Koltuk sayısı | Ekzost emisyonu |
|---|---|---|---|
| MAN SL202 (körüklü) | 200 | 30 | ECE-R 49 |
| MAN SL202 (körüklü) | 170 | 44 | ECE-R 49 |
| Ikarus (taşıt) 260 (tek) | 1113 | 21 | ECE-R 49 |
| Ikarus (taşıt) 280 (körüklü) | 126 | 37 | ECE-R 49 |
| Ikarus 280 (körüklü) | 12 | 38 | EURO 1 |
| Mercedes-Benz O345 (tek) | 479 | 36 | EURO 2 |
| Mercedes-Benz O530 Citaro (tek) | 394 | 29 | EURO 3 |
| Mercedes-Benz O345G (körüklü) | 85 | 49 | EURO 2 |
| Mercedes-Benz O530G Citaro G (körüklü) | 100 | 42 | EURO 3 |
| Mercedes-Benz O530GL Citaro GL 'CapaCity' (körüklü) | 50/31 | 42/42 | EURO 4/EURO 5 |
| DAF DB250/Optare Spectra (çift katlı) | 26 | 62 | EURO 1 |
| DAF DB250/MJT (çift katlı) | 52 | 72 | EURO 3 |
| Berkhof (engelli otobüsü) | 3 | 27+2 | EURO 2 |
| Total | 2841 |
1985'ten ihtibaren özel işletme otobüsleri (ÖHO) İETT'ye bağlı olarak hatlarda çalışmaktadır . Günümüzde 1,366 adet özel hat otobüsü bulunmaktadır.
[değiştir] Garajlar
[değiştir] Galeri
-
Nostaljik tramvay
[değiştir] Dış bağlantılar
|
|||||||||||||||||||||||||
