XII. Karl

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
XII.Karl

XII. Karl ya da Demirbaş Şarl, (d. 17 Haziran 1682 - ö. 30 Kasım 1718).

İsveç kralı on birinci Şarl'ın oğlu olan Demirbaş Şarl, 1697 yılında babasının yerine kral olmuştur. Rusya, Danimarka ve Polonya arasındaki ittifakı bahane edip, Danimarka'ya savaş açmış ve büyük bir zafer kazanmıştı. Daha sonra Rusya ve Polonya'ya savaş açtı. Osmanlıya uzun süre sığındığı için yeniçeriler tarafından demirbaş denmiştir.

Rus çarı Deli Petro karşısında önceleri başarılı olduysa da, Moskova'ya kadar ilerlediği sırada kışın ve ordusundaki salgın hastalığın etkisiyle Poltava Savaşın'da yenildi(28 Haziran 1709). Demirbaş Şarl ordusundan artakalan 1500 kadar Karoliner ve Kazak'tan oluşan kuvvetle güneye çekilerek Osmanlı'ya iltica etmek istemiştir. Kralın iltica talebi, yardımcılarından Leh General Stanislaw Poniatowski bizzat Özü kalesi komutanı Abdurrahman Paşa'ya giderek 2.000 altın vermesinden sonra kabul edilmiş ve Rus ordusunun eline düşmek üzere olan kral, son anda Bug (Aksu) nehrini geçerek kaleye sığınabilmişti. İsveç kralı, tekrar ülkesine dönebilmek ve Rusya ile savaşı sürdürebilmek için Osmanlı Devleti'nin askeri ve ekonomik kaynaklarına başvurmaktan başka çaresi olmadığını düşünmekteydi. Bu nedenle Rus askeri hazırlıklarını yakından izleyen ve sıkı bir Rus düşmanı olarak tanınan Kırım Hanı Devlet Giray ile Bender Muhafızı Çerkes Yusuf Paşa'nın siyasi nüfuz ve askeri gücünden yararlanmaya çalıştı. Nitekim Osmanlılara sığındıktan hemen sonra bu iki önemli isimle dostluk kurdu ve bizzat Yusuf Paşa'nın davetlisi olarak Bender'e yerleşmiştir.

Demirbaş Şarl, Sultan III. Ahmed saltanatında Bender'de beş sene gibi uzun bir süre oturmuş, bu süre içerisinde, Osmanlı Devletini Ruslara karşı sürekli kışkırtarak, askeri ve siyasi olarak Rusya'ya karşı azımsanamayacak bir mücadele vermiştir. Kurduğu yakın ilişkilerle, Rus düşmanı olan Leh, Kazak ve Tatar kuvvetlerini Bender'e toplamayı başardı. Bu birleşik orduyla zaman zaman sınırı geçerek, stratejik önemi olan Rus üslerine yıpratıcı baskınlar düzenledi.

XII. Karl'a 1916 yılında yapılan otopsi sonucu kafatasındaki mermi izi.

Ayrıca İstanbul'daki özel temsilcisi General Stanislaw Poniatowski aracılığıyla saray ve devlet adamları arasında yoğun bir Rus düşmanlığı propagandası yaptı. General Poniatowski'nin padişahtan sonra görüştüğü kişiler arasında padişahın annesi Gülnuş Valide Sultan da vardı. Poniatowski, Valide Sultan'a yaptığı haftalık ziyaretlerinde Fransa elçisi Ferriol'ün tavsiyesi ile Valide Sultan'ın pek meraklı olduğu Fransız parfümlerinden armağanlar verebilmenin yanı sıra Rusların sınır bölgelerinde yaptıklarını biraz abartarak da olsa aktarma olanağı buluyordu. Nitekim etkili ve başarılı propaganda sonucunda, Çar'a ve Rusya'ya duyulan nefret iyice arttı. Bu yolla oluşturulan kamuoyu, Osmanlı Devleti'nin birkaç yıl sonra Rusya'ya karşı savaş kararı almasını etkileyen önemli sebeplerden biri olacaktı.

Diğer bir deyişle, Baltacı Mehmed Paşa'nın Rus Çarı Deli Petro'yu yenmesiyle sonuçlanan Prut savaşı, onun teşvikiyle çıkmıştı. Prut Savaşı sonunda Ruslarla barış antlaşması yapıldığı halde Osmanlı devletini savaşması için kışkırtmaya devam eden Demirbaş Şarl, Bender'den çıkarılmak istendi.

Demirbaş Şarl'ın yeniçerilerce Bender'de zaptı.

Şarl ve askerleri 1 şubat 1713'te direnişle karşılaşan bir baskın sonucu ele geçirilerek Edirne'de Meriç Köprüsü çıkışında I. Ahmet döneminden beri devlet konukevi işlevi gören Demirtaş Kasrı'nda zorunlu ikamete tabi tutuldu (Demirbaş Şarl'ın yeniçerilerce ele geçirilme olayı İsveççe "Kalabaliken i Bender", İngilizce "Skirmish at Bender" olarak tarihte yerini almıştır).Edirne'de kaldığı süre içerisinde de ülkesini uzaktan yönetmeye devam eden Demirbaş Şarl, sonunda askerleriyle birlikte buradan ayrılarak at sırtında Macaristan ve Almanya üzerinden 15 günde İsveç'e geçmeyi başardı. Kısa süre içerisinde yeniden Norveç'e karşı sefer açtı, ancak Frederiksten kalesini kuşattığı sırada başından vurularak öldürüldü.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]