Kurguda Dünya dışı varlıklar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Dünyaların Savaşı'ndan Mars kontrollü Tripod.

Dünya dışı varlıklar, modern bilim-kurgunun ortak bir teması. Samsatlı Lukianos'un ikinci yüzyıl parodisi Gerçek Tarih adlı eseri gibi birçok eserde de konu olmuştur.

Dünya dışı varlık ya da uzaylı, kökeni Dünya'dan olmayan herhangi bir Dünya dışı yaşam biçimidir. Dünya dışı kavramı ilk kez Bilim Kurgunun Altın Çağı sırasında 1956 yılında kullanılmıştır.[1]

Bilim kurguda uzaylıların kullanılmasıyla alakalı olarak Gary Westfahl şöyle yazmıştır:

"Bilim kurgu uzaylıları hem metafor hem de olması mümkün uzaylılardır. Kişi, insan doğasını uzaylılarla araştırıp açıklar ve yorumlar. Yine de uzaylı ziyaretçilerine yaygın inançla (bkz. UFOlar) ve dünya dışı radyo sinyallerini tespit etme çabalarıyla insanlar, ayrıca büyük, soğuk bir evrende arkadaşlık istemektedir ve uzaylılar bulamadığımız garip dostların umut verici ve telafi edici imgelerini temsil edebilmektedir. Böylece, uzaylılar muhtemelen karşılaştıkları zamana kadar bilim kurgu alanında merkezi bir tema olarak kalacaktır."[2]

Tarihteki fikirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bambu Kesicisinin Hikayesi'nde Kaguya-hime Ay'a geri dönüyor (yaklaşık 1650).

Ön modern bilim kurgu[değiştir | kaynağı değiştir]

Kozmik çoğulculuk, insanlık alanının ötesinde yaşanmış birçok dünyalar olduğunu varsayıp, modernlik ve günmerkezlilik modelinin gelişimini öngörür ve dünyaçapındaki mitolojierde yaygın olarak görülür. 2. yüzyıl hiciv yazarı Lukianos, Gerçek Tarih adlı eserinde Sabah Yıldızı'nın sömürgeleştirilmesi üzerine, Güneş halkıyla savaşta olan ve çeşmeye yerleştirilmiş insanlar tarafından gönderilen geminin gönderildiğinde ayı ziyaret ettiklerini söylemiştir.[3] Diğer dünyalar; 10. yüzyıl Japon anlatıları, Bambu Kesicinin Hikayesi ve ortaçağ Arap hikâyesi Bulukiya'nın Maceraları (Binbir Gece Masalları'ndan) gibi ilk çalışmalarda tasvir edilmiştir.[4]

Erken modern bilim kurgu[değiştir | kaynağı değiştir]

Dar anlamda (jenerik kozmik çoğulculuğa karşıt olarak) dünya dışı yaşam varsayımı, Güneş sistemi ile ilgili günmerkezlilik anlayışın geliştirilmesiyle ve daha sonra Erken Modern Dönem boyunca yıldızlararası mekânın anlaşılmasıyla mümkün hâle gelerek 17 ve 18. yüzyılda edebiyatın ppüler bir konusu oldu.

Johannes Kepler'in 1634 yılında çıkardığı Düş adlı romanında Duracotus adlı karakterin şeytanlar tarafından aya taşınması konu edildi. Hikâyenin çoğu fantezi olsa da ay hakkındaki bilimsel gerçekler ve ayın çevresinin insan olmayan sakinleri nasıl şekillendirdiği bilim kurgusunu oluşturmuştu.

Fontanelle'in "Conversations on the Plurality of Worlds" adlı kitabı 1686 yılında İngilizce'den tercüme edildi. Kitapta uzaylı hayatım imkânı üzerine yaptığı gezilerden bahsedilmişti.[5] "The Excursion" (1728) adlı kitapta David Mallet, "On bin dünya öne çıkıyor; herbiri kendi treniyle / İnsanlar dünyasının."diye bağırdı.[6] 1752 yılında Voltaire tarafından çıkarılan "Micromegas"ta dünyayı ziyaret eden bir devden bahsedildi ve Washington Irving'in A History of New York from the Beginning of the World to the End of the Dutch Dynasty adlı romanında Aylıların dünyayı ziyaret etmesinden bahsedildi.[7]

Biyoloji biliminin ilerleme kaydettiği bir dönemde yaşayan Camille Flammarion (1842-1925), La pluralité des mondes habités (Yaşayan Dünyaların Çoğulculuğu) (1862), 1873 yılında Sonsuzluk Hikâyeleri olarak çevrilen Recits de L'Infini (1872) gibi eserlerde başka gezegenlerde hayatın nasıl geliştiğine dair spekülasyonlar yaptı. Bilim kurgu türünün önce yazılmış hikayeleri kendi biçimini bulmuştu.

Modern çağa en yakın olan kitap, J.-H. Rosny'nin Les Xipéhuz (1887) adlı kısa öyküsüdür. Öykünün konusu iletişim kurmanın imkansız olduğu bir maden hayatı formuna dönüşen insan ile uzaylı buluşması oldu.

Great Moon Hoax'dan litograf
Erken bilim kurgu ürünü olan tek gözlü canavar

Modern dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başı[değiştir | kaynağı değiştir]

H. G. Wells, Olaf Stapledon ve Edgar Rice Burroughs gibi yazarlar bilim kurgu ve fantezilerde uzaylılarla karşılaşmanın uyarı niteliğindeki ve kutlama hikâyelerini yazdı. Westfahl modern dönemi "Bilim kurgu uzaylılarını anlamak için, onları fizyoloji, karakter ve insanlıkla olan nihai ilişkileriyle sınıflandırabilirsiniz" olarak özetledi.

Dünyanın hayvanlarına benzeyen birçok kurgusal uzaylı arasında Westfahl birkaçını listeledi:

Westfahl, "Bununla birlikte A Martian Odyssey (1934) hikâyesiyle Stanley G. Weinbaum, yazarları sadece insanlardan veya hayvanlardan değil, gerçekten olağandışı uzaylılar oluşturmaya teşvik etti. Ayrıca Olaf Stapledon, Star Maker adlı eserinde duygusal yıldızlar da dhail olmak üzere evreni farklı uzaylılarla doldurdu. Daha sonra sert bilim kurgu yazarı Hal Clement, Cycle of Fire (1957) gibi serlerinde tuhaf uzaylılar geliştirdi." diyerek sözüne devam etti.[2]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Douglas, Harper. "extraterrestrial". Online Etymology Dictionary. 
  2. ^ a b c Westfahl, Gary (2005). "Aliens in Space". Gary Westfahl (Ed.). The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy: Themes, Works, and Wonders. Vol. 1. Westport, Conn.: Greenwood Press. ss. 14-16. ISBN 0-313-32951-6. 
  3. ^ Grewell, Greg (2001). "Colonizing the Universe: Science Fictions Then, Now, and in the (Imagined) Future". Rocky Mountain Review of Language and Literature. 55 (2), s. 25-47. 
  4. ^ Irwin, Robert (2003). The Arabian Nights: A Companion. Tauris Parke Paperbacks. s. 204 ve 209. ISBN 1-86064-983-1. 
  5. ^ Fontenelle, Bernard le Bovier de (1686). Conversations on the Plurality of Worlds. ISBN 0-520-07171-9. 
  6. ^ Mallet, David (1728). The Excursion. 
  7. ^ Barger, Andrew (2013). Mesaerion: The Best Science Fiction Short Stories 1800-1849. ABD: Bottletree Books LLC. ss. 43-44. ISBN 978-1-933747-49-1. 

Daha fazla okuma[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Roth, Christopher F., "Ufology as Anthropology: Race, Extraterrestrials, and the Occult." In E.T. Culture: Anthropology in Outerspaces, ed. by Debbora Battaglia. Durham, N.C.: Duke University Press, 2005.
  • Sagan, Carl. 1996. The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark: chapter 4: "Aliens"