Kurbankulu Berdimuhammedov

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Kurbankulu Berdimuhammedov
2. Türkmenistan Cumhurbaşkanı
Görevde
Makama geliş
24 Aralık 2006
Yerine geldiği Saparmurat Türkmenbaşı
Cumhurbaşkanı Yardımcısı
Görev süresi
1 Mart 2001 - 14 Şubat 2007
Yerine geldiği Makin Yevgeny Zemskov
Yerine gelen Raşit Meredov
Kişisel bilgiler
Doğum 29 Haziran 1957 (1957-06-29) (62 yaşında)
Sovyetler Birliği Babarap, SSCB
Vatandaşlığı Türkmenistan Türkmenistan
Dini Sünni İslam

Kurbankulu Berdimuhammedov (Türkmence: Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow, Kiril: Гурбангулы Мәликгулыевич Бердимухамедов, 29 Haziran 1957; Babarap, Göktepe, Ahal), Türkmen siyasetçi ve Türkmenistan'nın ikinci cumhurbaşkanıdır. Mesleğe göre dişhekimi olan Berdimuhamedow, 1997'de başlayarak Cumhurbaşkanı Saparmurat Niyazov yönetiminde ve 2001'de başlayarak Başkan Yardımcısı olarak görev yaptı. 21 Aralık 2006'da Niyazov'un ölümünden sonra Başkan Vekili oldu ve ardından Şubat 2007 cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazandı.

Selefinde olduğu gibi Berdimuhamedov'un etrafında bir kişilik kültü teşvik edilir. İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne göre Berdimuhamedov, akrabaları ve meslektaşları sınırsız güce sahiptir ve kamusal yaşamın tüm yönleri üzerinde tam kontrole sahiptir.[1] Türkmen dilinde "koruyucu" anlamına gelen Arkadag adlı onurlu unvanını kullanmaktadır.[2]

Berdimuhammedov seçimlerde 2015 yılına kadar tüm Türkmen vatandaşlara internet hizmetini gerçekleştirme sözünü verdi.

Eğitim yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurbankulu Melikkuliyeviç Berdimuhammedov; 1979 yılında Türkmen Devlet Tıp Enstitüsü'nün Diş Hekimliği Fakültesini bitirdi. Daha sonra Sağlık Bakanlığı'na bağlı kurumlarda çalıştı ve aynı zamanda Tıp enstitüsünde öğretim görevlisi olarak 1997 yılına kadar çalıştı.

Siyasi yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1996 yılında S. A. Niyazov hastanesinin başhekimi görevindeyken, tanınmış Türk iş adamlarından Ahmet Muhittin Türk ile Stomadent isimli Protez diş fabrikasını kurdu. Kanuni olarak bakanların ticaret yapmalarının yasak olmasından dolayı ortaklıktan ayrılarak 1997 yılında sağlık bakanlığı görevine atandı. 2001 yılında Saparmurat Türkmenbaşı tarafından Devlet Başkan Yardımcılığı görevine getirildi ve aynı zamanda sağlık bakanlığı görevini de sürdürdü. 2004 yılında sağlık alanında yaptığı reformlar çok eleştiri almıştır.

Saparmurat Türkmenbaşı'nın ölümü sonrasında 21 Aralık 2006 cenaze töreni komisyon başkanı seçildi; aynı gün de Türkmenistan Meclisi kendisini geçici cumhurbaşkanı olarak seçti.[3]

Berdimuhammedov; 26 Aralık meclis toplantısında 11 Şubat 2007 tarihinde yapılan cumhurbaşkanı seçimleri için aday gösterildi. Bu seçimlerde kendisiyle birlikte altı aday yarıştı. Berdimuhammedov, seçmenlerin % 99'unun oylamaya katıldığı seçimde oyların % 89,23'unu alarak kazandı.[4]

14 Şubat 2007 gününde cumhurbaşkanı, yemin töreni sonrasında resmen görevine başlayarak Türkmenistan'ın ikinci devlet başkanı oldu. Görev süresi 5 yıldır. Yemin törenine Türkiye'den başbakan Recep Tayyip Erdoğan katıldı. Kazakistan'dan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev, Afganistan'dan Devlet Başkanı Hamid Karzai, Gürcistan'dan Devlet Başkanı Mihail Saakaşvili, Ukrayna'dan Cumhurbaşkanı Viktor Yuşçenko, Özbekistan'dan Meclis Başkanı Halilov Erkin katıldı.[5]

Şubat 2012 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, oyların % 97'si ile yeniden seçildi. Şubat 2017 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oyların % 97,69'uyla üçüncü bir dönem için tekrar seçildi.[6][7]

Eleştiri[değiştir | kaynağı değiştir]

Totaliterizm suçlamaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşkabat, Türkmenistan Ulusal at yarışı zemin dışında sergilenen Berdimuhamedov'un görüntüsü

Berdimuhamedov göreve geldikten sonra, kırsal alanlarda seyahat kısıtlamalarını ve kütüphaneleri yeniden açtı. Ayrıca Niyazov'un geniş kişilik kültünü engellemek için adımlar attı. Daha önce cumhurbaşkanı herhangi bir yere vardığında onu selamlamak amacıyla yapılan ayrıntılı müzik ve dans yarışmasına son verilmesi çağrısında bulundu. Ayrıca herhangi bir simge, kurum veya şehri yeniden adlandırma hakkından vazgeçti,[8] ayların geleneksel isimlerini restore etti ve altından yapılmış, etrafında dönen meşhur Niyazov heykelini Aşkabat'ın merkez meydanından taşıma planlarını açıkladı.[9] Ancak, açıkça Batı tarzı demokrasiye doğru her türlü hareketi reddetti.[10]

2008 yılında, uzun süredir başkanlık güvenlik detaylarının şefi ve eski başkan Niyazov'un kişilik kültünün ana savunucularından Akmurat Recepov'u görevden aldı.[11] 2011 yılında YouTube'da yayınlanan bir videoda şarkı söyledi.[12]

Temmuz 2013'te Jennifer Lopez, Berdimuhamedov’a söylediği Doğum Günün Kutlu Olsun şarkısı için açıkça özür diledi! Sponsorlu bir konser sırasında gösteri öncesinde Türkmenistan'daki insan hakları konularının farkında olmadığını ifade etti.[13] Ağustos 2013'te Berdimuhamedov görünüşte "partizan siyasetinin üstünde" kalmak ve "çok partili bir sistemi desteklemek" için Türkmenistan Demokrat Partisi üyeliğini başkanlığı süresince askıya aldı.[14]

Mayıs 2013'te bir yarış sırasında atından düştü. Düşüşü televizyonda sansürlendi, ancak online ortama sızdı.[15] 11 Ağustos 2019'da, HBO'nun John Oliver'la Geçen Hafta Tonight bölümünde bir olay iki klip yer aldı.

2015 yılında Aşkabat'ta beyaz mermer bir sütunun üstünde ata binen altın bir Berdimuhamedov heykeli dikildi.[16][17]

Uluslararası gözlemcilere göre, Berdimuhamedov günümüzde "dünyanın en baskıcı" ve "kapalı" rejimlerinden birini yönetiyor. Freedom House, Berdimuhamedov'un göreve başlamasından bu yana Türkmenistan'ı Dünya sıralamasında Özgürlüğünün dibine yakın bir yere yerleştirdi; 2017 yılında ülke, siyasi ve medeni haklar konusunda toplam puanların en düşük olduğu 11 ülkeden biriydi.[18] İnsan Hakları İzleme Örgütü Berdimuhamedov'un sadece kamusal yaşam üzerinde tam bir kontrole sahip olmadığını, aynı zamanda "alternatif siyasi veya dini ifadeyi" tolere etmeyen ve medya üzerinde tam bir kontrole sahip olduğu bir rejime başkanlık ettiğini belirtti.[19] Sınır Tanımayan Gazeteciler, Berdimuhamedov'un görev süresinin çoğu için Türkmenistan'ı Basın Özgürlüğü Endeksi'nin en altına yerleştirdi. 2017 yılında RWB, Eritre ve Kuzey Kore'den önce ankete katılan 180 ülkeden 178'inci Türkmenistan'ı seçti. RSF, Türkmenistan'da internet erişiminin oldukça sansürlendiğini ve uydu çanaklarının hükûmet yetkilileri tarafından kaldırıldığını belirtti.[20]

Eylül 2016'da Türkmenistan Parlamentosu cumhurbaşkanlığı görevinin dönem sınırlarını kaldırdı ve bu da Berdimuhamedov'un üçüncü bir dönem için çalışmasına izin verdi.[21] Temmuz 2018'de torunu ile bir rap videosunda yer aldı. Daha önce kamerada ağırlık kaldırmış ve aynı zamanda DJ rolünü üstlenmiştir.[22]

Ocak 2019'da Berdimuhamedov'un kararnamesi ile hükûmet Türkmenistan Bilimler Akademisi'nin devlet finansmanını yavaş yavaş sona erdirecek; üç yıl içinde kullanımdan kaldırılacaktır.[23]

Bireysel hakların ihlali[değiştir | kaynağı değiştir]

Berdimuhamedow adlı Dış Politika dergisi, dünyanın en kötü 23 diktatörünün 5'ini seçti. Basın Özgürlüğü Endeksi'nde (Sınır Tanımayan Gazeteciler), Türkmenistan 178 ülke arasından 176. sırada yer alıyor.[24]

Türkmenistan, eski SSCB'nin tüm ülkelerinden siyasi mahkûmların başında geliyor.[25]

Bozulma[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke ekonomisi tam devlet kontrolü altındadır. Yabancı yatırımcıları ülkeye çekmeye yönelik çok sayıda girişim genellikle uluslararası mahkemelerde açılan davalarla sonuçlanmaktadır. 2018'de Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü Merkezi (tahkim, Dünya Bankası örgütlerinin bir parçası) Sece Inşaat (Türkiye) ve yatırım şirketi Unionmatex Industrieanlagen GmbH'den (Almanya) Türkmenistan aleyhine davalar açmışlardır.

2019'da Belarus inşaat şirketi Belgorkhimprom, Türkmenistan'ın yaklaşık 200 milyon dolar ödemesi gerektiğini belirterek mahkemeye benzer bir iddiada bulundu.[26][27]

Yatırımcılar Türkmen yetkililere karşı ayrımcılık, siyasallaştırılmış bürokrasi ve yüksek düzeyde yolsuzluktan bahsedilmektedir.[28]

Şeffaflık Uluslararası Yolsuzluk Algılama Endeksi'nde Türkmenistan 2018'de 180 ülke arasında 161. sırada yer aldı. Bu, Doğu Avrupa ve Orta Asya'daki ülkeler arasında en düşük puandır.[29][30]

Türkmenistan 2019'da ekonomik özgürlük sıralamasında 180 ülke arasında 164. sırada yer almıştır.[31]

Sağlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

20 Temmuz 2019'da bir Türkmen muhalefet medyasının YouTube kanalı, Berdimuhamedov'un 61 yaşında tatildeyken öldüğünü bildirdi. 15 Temmuz'dan beri izinli olduğu söyleniyordu. Bu raporlar, ertesi gün birçok Rus medya kuruluşu tarafından yayınlandı.[32][33] Türkmenistan'ın Kırgızistan Büyükelçisi Shadurdy Mereov ve Kırgızistan Dışişleri Bakanlığı bu iddiaları 21 Temmuz'da reddetti. Türkmenistan Kroniği'ne göre Berdimuhamedov, annesi orada tıbbi tedavi gördüğü ve durumu kritik olduğu için Almanya'ya gitti.[34]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "World Report 2014: Turkmenistan". Hrw.org. Erişim tarihi: 28 Ocak 2015. 
  2. ^ "Turkmenistan: President Gurbanguly Berdymukhammedov is awarded the status of Arkadag – protector - Ferghana Information agency, Moscow". Enews.fergananews.com. Erişim tarihi: 5 Eylül 2015. 
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Şubat 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2007. 
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2007. 
  5. ^ http://www.cbsnews.com/stories/2007/02/14/ap/world/mainD8N9AF083.shtml
  6. ^ Turkmen President Extends Rule In Tightly Controlled Vote Radio Free Europe/Radio Liberty (www.rferl.org). 13 Şubat 2017. Retrieved on 24 February 2017.
  7. ^ "Turkmen president sworn in for second term". xinhuanet.com. 
  8. ^ "Turkmenistan Restricts Presidential Prerogatives". RadioFreeEurope/RadioLiberty. Erişim tarihi: 5 Eylül 2015. 
  9. ^ "Ex-Turkmen leader's statue moved". BBC News. 3 Mayıs 2008. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2010. 
  10. ^ "Fresh optimism in Turkmenistan". BBC News. 21 Aralık 2007. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2010. 
  11. ^ "Turkmenistan: New President Sacks Long-Serving Security Chief". EurasiaNet.org. 15 Mayıs 2007. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2015. 
  12. ^ The Talented Mr. Berdymukhammedov, Rferl.org, 16 Ağustos 2011
  13. ^ Jared Anderson, Jennifer Lopez Apologizes for Celebrating Resource-Rich Dictator, Cnbc.com, 2 Temmuz 2013
  14. ^ "Turkmen president quits top party". The Japan Times. 
  15. ^ Gurbanguly Berdymukhamedov, Turkmenistan President, Falls Off Horse During Race (VIDEO), Huffingtonpost.com, 6 Aralık 2017
  16. ^ "A horse, a horse … Turkmenistan president honours himself with statue". The Guardian. 25 Mayıs 2015. Erişim tarihi: 9 Haziran 2015. 
  17. ^ Adam Taylor, Turkmenistan’s leader, infamous for falling off a horse, unveils a giant statue of himself riding a horse, Washingtonpost.com, 25 May 2015
  18. ^ Freedom in the World 2017
  19. ^ "World Report 2017: Turkmenistan". Human Rights Watch. Erişim tarihi: 30 Haziran 2017. 
  20. ^ Turkmenistan at 2017 Press Freedom Index
  21. ^ Damien Sharkov, Turkmenistan votes to allow president rule indefinitely, Newsweek.com, 14 Eylül 2016
  22. ^ Turkmenistan's president performs in rap video with his grandson – video, Theguardian.com, 11 Temmuz 2018
  23. ^ "Turkmenistan to cut state funding for science". The Washington Post. 30 Ocak 2019. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2019. [ölü/kırık bağlantı]
  24. ^ "В рейтинг худших диктаторов мира попало трое из СНГ". Политика (Rusça). Erişim tarihi: 28 Ağustos 2019. 
  25. ^ "2014 OSCE Human Dimension Implementation Meeting, Working Session 5, Wednesday 24 Eylül 2014: Rule of Law 2". 
  26. ^ Editor (1 Şubat 2019). ""Туркменхимия" задолжала "Белгорхимпрому" более $150 млн за строительство Гарлыкского ГОКХроника Туркменистана". Хроника Туркменистана (Rusça). Erişim tarihi: 28 Ağustos 2019. 
  27. ^ "Ад инвестора. Несколько реальных историй людей и компаний, решившихся вложить деньги в Туркменистан". 
  28. ^ "Как Туркменистан, кидая инвесторов, подтверждает свои подвальные индексы | http://infopressa.com" (Rusça). Erişim tarihi: 28 Ağustos 2019.  |başlık= dış bağlantı (yardım)
  29. ^ "Transparency International: Туркмения лидирует в мировом рейтинге коррупции". EADaily (Rusça). Erişim tarihi: 28 Ağustos 2019. 
  30. ^ e.V, Transparency International. "Corruption Perceptions Index 2018". transparency.org. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2019. 
  31. ^ "Index of Economic Freedom: Promoting Economic Opportunity and Prosperity by Country". heritage.org (İngilizce). Erişim tarihi: 28 Ağustos 2019. 
  32. ^ "Пресс-служба президента Узбекистана подтвердила, что лидер Туркмении жив". govoritmoskva.ru. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2019. 
  33. ^ "Умер президент Туркменистана Гурбангулы Бердымухамедов, сообщили СМИ". gazeta.ru (Rusça). 21 Temmuz 2019. 21 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2019. 
  34. ^ "Embassy of Turkmenistan refutes media reports about death of Gurbanguly Berdimuhamedov". Akipress.com. 21 Temmuz 2019. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2019. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]