Kur'ancılık

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Kur'an'ın kapağı
Kur'an'ın ilk sayfası

Kur'anizm,[1] Kur'ancılık (Arapça: القرآنية‎; al-Qur'āniyya) ya da Kur'an Müslümanlığı, Kur'anİslâm'ın tek ve ana kaynağı olarak kabul eden ve mezhep ayrılığını reddeden düşünce sistemi.[2] Kur'ancıların bir kısmı hadis, icma ve kıyas gibi diğer kaynakların sadece bilime ve etiğe ters düşen kısımlarını reddedip bu kriterlere uyanları kabul ederken (Ilımlı Kur'anizm), bazı Kur'ancılar tüm dış kaynakları reddeder.

Kur'ancılar genel manada Kur'an'ın herhangi bir açıklamaya ihtiyaç olmaksızın anlaşılabileceğini, bunun yanında hadislerin korunmadığını, korunan kitabın ve sözün yalnız Kur'an olduğunu ve sağlam kabul edilen hadislerin dahi şüphe taşıdığını, bilim ile ters düştüğünü, şüphe taşıyan hiçbir metnin dinî kaynak olamayacağını söylerler.[3] Kur'ancılar bu düşünceleriyle İslam'ın iki ana mezhebi olan Sünnilik ve Şiilik'ten ayrılırlar.[2]

Doktrin[değiştir | kaynağı değiştir]

Kur'ancılar Kur'an'ın dini kanun ve İslami rehberlik için tek kaynak olduğunu savunur ve Hadis ve Sünnet gibi dış kaynakları kabul etmezler. 6:38 ve 6:114-115 gibi ayetleri kaynak göstererek Kur'an'ın yeterli ve tam olduğunu, ve hadis-sünnet gibi dış kaynaklar olmadan dahi tamamen anlaşılabildiğini savunurlar.[4] Kur'an'ı anlamak için yine Kur'an'ı kullanırlar.[5]

تِلْكَ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِٱلْحَقِّ ۖ فَبِأَىِّ حَدِيثٍۭ
بَعْدَ ٱللَّهِ وَءَايَٰتِهِۦ يُؤْمِنُونَ

İşte bunlar, Allah'ın ayetleridir ki, onları sana hak olarak okuyoruz. Hal böyle iken Allah'tan ve onun ayetlerinden sonra hangi söze inanıyorlar?

—(Kur'an, Casiye Suresi, 45:6)

أَفَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَمًا وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلًا ۚ وَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ ۖ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

Allah size Kitap'ı ayrıntılı kılınmış bir halde indirmişken, Allah'ın dışında bir hakem mi arayayım? Kendilerine Kitap verdiklerimiz, onun, Rabbinden hak olarak indirildiğini biliyorlar. Sakın kuşkuya düşenlerden olma.

—(Kur'an, En'âm Suresi, 6:114)

وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا ۚ لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِهِ ۚ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

Rabbinin sözü hem doğruluk hem de adalet bakımından tamamlanmıştır. O'nun sözlerini değiştirecek hiçbir kuvvet yoktur. En iyi işiten, en iyi bilendir O.

—(Kur'an, En'âm Suresi, 6:115)

وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُمْ ۚ مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِنْ شَيْءٍ ۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ

Yeryüzünde debelenen hiçbir canlı, iki kanadıyla uçan hiçbir kuş istisna olmamak üzere hepsi sizin gibi ümmetlerdir. Biz bu Kitap'ta, herhangi birşeyi ne eksik bıraktık ne fazla yaptık. Onlar, sonunda Rableri önünde haşredilirler.

—(Kur'an, En'âm Suresi, 6:38)

Bu Kur'an'ı yorumlama yöntemi, Sünni ve Şii Müslümanlar tarafından kabul edilen metodlardan farklıdır. Sünniler, Kur'an'ın yeterince detaylı olduğuna inanmaz. Sünnilere göre, "Kur'an'ın sünnete, sünnetin Kur'an'a olduğundan daha fazla ihtiyacı vardır".[6]

Kur'ancıların hadis ve sünneti reddetme derecesi değişebilir,[7] bazı Kur'ancılar hadisleri kabul etmeden önce süzgeçten geçirirken bazıları tamamen reddeder ve bunun için çeşitli sebepler sunar. Kur'ancılara göre, hadis Kur'anda İslami yasa olarak yoktur, peygamberden çok sonra yazılmıştır,[8] iç çelişkiler ve hata içerir.[4][7]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Kur'ancılar inançlarını, hadis yazmayı yasaklayan Muhammed peygamberin zamanına dayandırırlar.[9][10] Muhammed'in sahabelerinden biri ve halefi olan Ömer de hadis yazmayı yasaklamış ve Halife olarak yönetimi sırasında mevcut koleksiyonları yok etmiştir.[10] Ömer, Kufe'ye bir vali atadığında, ona şöyle dedi: "Kuran'ın uğultusunun arıların uğultusu gibi olduğu bir kasabanın halkına geleceksiniz. Bu nedenle hadislerle dikkatlerini dağıtmayın, onlarla meşgul olmayın. Kuran'ı yalın bırakın ve rivayeti Allah'ın elçisinden (Allah'ın rahmeti ve bereketi onun üzerine olsun) ayırın!"[10].

Bununla birlikte, Kufelilerin dini hayatında Ömer'in tanımladığı Kuran'ın merkezi konumu hızla değişiyordu. Birkaç on yıl sonra, Emevî halifesi Abdülmelik'e Kufelilerle ilgili bir mektup gönderildi: "Rablerinin hükmünü terk ettiler ve dinleri için hadisler aldılar; Kuran'dan başka bilgiler edindiklerini iddia ediyorlar...Tanrı'dan olmayan, insanların eliyle yazılmış bir kitaba inanıyorlardı; sonra onu Resulullah'a atfettiler."[11]

Sonraki yıllarda hadislerin yazılmasına ve takip edilmesine karşı tabu o kadar geriledi ki, Emevi lideri II. Ömer hadislerin ilk resmi koleksiyonunun hazırlanmasını emretti. Ebu Bekir ibn Muhammed ibn Hazm ve İbn Şihab Zuhrî, II. Ömer'in emriyle hadis yazanlar arasındaydı.[12]

Hadislere yönelik eğilime rağmen, hadislerin otoritelerinin sorgulanması Abbasi hanedanlığı döneminde devam etti ve Şafii döneminde, "Ehl-i Kelam" olarak bilinen bir grup, Muhammed'in peygamber olarak örnekliğinin Hadis'ten ziyade "sadece Kuran'ı takip etmekte" olduğunu savundu.[13][14] Daha sonra, muhalifleri tarafından Mutezile olarak bilinen ve kendini "tektanrıcı ve adaletli insanlar" (Ehl-i Tevhid ve Adl) olarak adlandıran benzer bir grup da hadis naklini yeterince güvenilir bulmuyordu.[15] Onlara göre hadis sadece bir varsayım, zan ve bid'atti. Allah'ın kitabı tam ve mükemmel iken hadislerin onu desteklemesi veya tamamlaması gerekmiyordu.[16]

Dırâr bin Amr gibi hadisi reddeden önemli âlimler vardı.[17] "Kitâbü Tenâḳużi’l-ḥadîs̱"[17] yani Hadis Çelişkileri isimli bir kitap yazdı. Bununla birlikte, hadis anlayışı önceki yüzyıllara göre o kadar değişmişti ki, Dırar'ın hadis taraftarları tarafından dövüldüğü ve ölümüne kadar saklanmak zorunda kaldığı söylendi.[18] Dırâr bin Amr gibi, alim Ebu Bekir el-Esam da hadisleri çok az kullanmıştır.[19][20]

Abbasi hanedanlığı döneminde şair, ilahiyatçı ve hukukçu İbrahim Nazzam, sözlü hadislerin otoritesini reddeden Nazzamiyya adlı bir mezhep kurdu.[21] Ünlü öğrencisi El-Cahiz, hadisi takip edenleri eleştirdi, hadis karşıtlarına al-nabita ("aşağılıklar") diye atıfta bulundu.[22]

Kur'ancı akımlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Abdullah Çakralavi'nin öncülüğündeki "Ehl-i Kur’an"[23][24] Gulam Ahmed Pervez öncüğündeki Tolu-i İslam[25] Hindistan ve Pakistan'daki önemli Kur'ancı akımlardandır. Bu akımlar hadisi referans kabul etmemekle birlikte hadisleri de tamamen reddetmezler.[26][27]

Reşad Halife'nin kurduğu Uluslararası Birleşmiş Teslimiyetçiler grubu ise hadis ve sünneti tamamen reddeder, namaz ve dualarda Muhammed'in adını anmayı Allah'a ortak koşma (şirk) olarak kabul ederler.[28] Bu grup, Reşad Halife'yi "Tanrı'nın Kur'an'da vaadedilen elçisi", Muhammed'i ise "Tanrı'nın son peygamberi (kitap gönderilen elçisi)" olarak kabul eder.[29][30] Türkiye doğumlu Edip Yüksel, Reşad Halife'nin öğrencisi ve bu grubun önemli kişilerindendir.[3]

Türkiye'de Kur'ancılık (Kur'ân-ı Kerîm'in Özüne Dönüş Hareketi) akımının öncüsü Yaşar Nuri Öztürk'tür.[31] Günümüzde Caner Taslaman[32] ve Mehmet Okuyan[33] Kur'ancılığı savunanlardandır.

Yasal durum[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde çeşitli Kur'ancı yazarlar, yaptırımlardan kaçınmak için eserlerini gerçek adları yerine anonim bir biçimde sahte isimler altında yayımlamaktadır.[34] Kur'ancı düşüncelere sahip akademisyen ve diğer kişilere bazı devletler tarafından cezai yaptırımlar uygulanmaktadır. Mısırlı Kur'ancı yazar Ahmed Subhi Mansur, Kur'ancı kişilerin "İslam'ı aşağıladıkları" gerekçesi ile tutuklandıklarını, cezalandırıldıklarını ve sürgüne yollandıklarını belirterek Mısır'da yer alan El-Ezher Üniversitesi'nden Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etmek zorunda kaldığını yazmıştır.[35]

2015'de Sudan'da yaşları 15 ile 51 arasında değişen 25 erkek, Sünnet'i kabul etmedikleri ve sadece Kur'an'ı otorite kabul ettikleri nedeniyle tutuklanarak ölüm istemiyle yargılanmıştır. Sudan'da Kur'ancı düşünceler dinden çıkma olarak değerlendirilmektedir.[36]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Sülün, Murat (2005). Türk toplumunun Kur'an-ı Kerim kültürü. Ayışığı Kitapları. 
  2. ^ a b "The Quranist Path". 20 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2011. 
  3. ^ a b Edip Yüksel, Layth Saleh al-Shaiban, Martha Schulte-Nafeh, Quran: A Reformist Translation, Brainbow Press, 2007
  4. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; The Quranists isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  5. ^ Jens Zimmermann, Hermeneutics: A Very Short Introduction, Oxford University Press, 2015, pg. 90
  6. ^ Jane Dammen McAuliffe, Encyclopaedia of the Qur'an, Vol. 5, Brill, 2006, pg. 165
  7. ^ a b Voss, Richard Stephen (Nisan 1996). "Identifying Assumptions in the Hadith/Sunnah Debate". Monthly Bulletin of the International Community of Submitters. 12 (4). 29 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Aralık 2013. 
  8. ^ "Archived copy". 11 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2006. 
  9. ^ Musa, Aisha Y. (2008). Hadith as Scripture: Discussions on The Authority Of Prophetic Traditions in Islam. Palgrave. ISBN 978-0-230-60535-0. 
  10. ^ a b c Aisha Y. Musa, Hadith as Scripture: Discussions on the Authority of Prophetic Traditions in Islam, Palgrave Macmillan, 2008, pp.25-29
  11. ^ Aisha Y. Musa, Hadith as Scripture: Discussions on the Authority of Prophetic Traditions in Islam, Palgrave Macmillan, 2008, pp. 37-38
  12. ^ "Archived copy". 11 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Eylül 2006. 
  13. ^ Brown, Rethinking tradition in modern Islamic thought, 1996: p.15-16
  14. ^ excerpted from Abdur Rab, ibid, pp. 199–200.
  15. ^ Sabine Schmidtke, The Oxford Handbook of Islamic Theology, Oxford University Press, 2016, pp. 264-265
  16. ^ Azami, M. A., Studies in Hadith Methodology and Literature, Islamic Book Trust, Kuala Lumpur, 92; cited in Akbarally Meherally, Myths and Realities of Hadith – A Critical Study, (published by Mostmerciful.com Publishers), Burnaby, BC, Canada, 6; available at http://www.mostmerciful.com/Hadithbook-sectionone.htm 13 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.; excerpted from Abdur Rab, ibid, p. 200.
  17. ^ a b "DIRÂR b. AMR - TDV İslâm Ansiklopedisi". islamansiklopedisi.org.tr (İngilizce). Erişim tarihi: 18 Kasım 2020. 
  18. ^ Josef Van Ess, Theology and Society in the Second and Third Centuries of the Hijra. Volume 3, Brill, 2018, pp. 35-37 and 55-57
  19. ^ "ESAM, Ebû Bekir - TDV İslâm Ansiklopedisi". islamansiklopedisi.org.tr (İngilizce). Erişim tarihi: 18 Kasım 2020. 
  20. ^ Josef Van Ess, Theology and Society in the Second and Third Centuries of the Hijra. Volume 2, Brill, 2017, pg. 461
  21. ^ Abdul-Raof, Hussein (2012). Theological Approaches to Quranic Exegesis: A Practical Comparative-Contrastive Analysis. Londra: Routledge. ss. 33–34. ISBN 978-0-41544-958-8. 
  22. ^ Zaman, Muhammad Qasim (1997). Religion and Politics Under the Early 'Abbasids: The Emergence of the Proto-Sunni Elite. Leiden: E.J. Brill. s. 55. ISBN 978-9-00410-678-9. 
  23. ^ http://www.albalagh.net/prophethood/response_rejecters.shtml
  24. ^ http://www.aboutquran.com/ba/ba.htm
  25. ^ "Bazm-e-Tolu-e-Islam". 22 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2013. 
  26. ^ http://www.quranists.com/pillars.html
  27. ^ Rethinking Tradition in Modern Islamic Thought - Page 38, Daniel W. Brown - 1999
  28. ^ Masjid Tucson
  29. ^ Khalifa, Rashad (2007). Appendix 2, from Quran: The Final Testament : Authorized English version. Tucson, [Arizona]: United Submitters International. s. 536. ISBN 978-1-890825-00-3. 
  30. ^ Khalifa, Rashad (2007). Introduction, from Quran : The Final Testament : Authorized English version. Tucson, [Arizona]: United Submitters International. s. 536. ISBN 978-1-890825-00-3. 
  31. ^ http://www.milliyet.com.tr/yasar-nuri-ozturk-hayatini-kaybetti-gundem-2267149/
  32. ^ "Profesör Taslaman: Bir şey Kuran'la çelişiyorsa din adına reddedilmelidir". CNN Türk Haber. 4 Mayıs 2017. 
  33. ^ "Prof. Dr. Okuyan: Kuran'a aykırı söylemleri asla kaynak alamayız". Hürriyet. 12 Mart 2018. 
  34. ^ Musa: Ḥadīth as Scripture. 2008, S. 83.
  35. ^ Ahmed Subhy Mansour (03.02.2009): Egypt Persecutes Muslim Moderates. The New York Times, online unter: https://www.nytimes.com/2009/01/23/opinion/23iht-edmansour.1.19632638.html 1 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Zugriff: 21. Januar 2020.
  36. ^ Zeinab Mohammed Salih (16.12.2015): Sudan Threatens 25 Muslims With Death on Charges of Apostasy. The Guardian, online unter: https://www.theguardian.com/world/2015/dec/16/sudan-charges-25-death-penalty-apostasy-sharia-law, Zugriff: 21. Januar 2020.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]