Hava kirliliği

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Hava kirliliği, canlıların sağlığını olumsuz yönde etkileyen ve havadaki yabancı maddelerin, normalin üzerinde miktar ve yoğunluğa ulaşmasıdır.

Bir başka deyişle hava kirliliği; havada katı, sıvı ve gaz şeklindeki yabancı maddelerin insan sağlığına, canlı hayatına ve ekolojik dengeye zarar verecek miktar, yoğunluk ve uzun sürede atmosferde bulunmasıdır. İnsanların çeşitli faaliyetleri sonucu meydana gelen üretim ve tüketim aktiviteleri sırasında ortaya çıkan atıklarla hava tabakası kirlenerek, yeryüzündeki canlı hayatını olumsuz yönde etkilemektedir.

Hava kirliliği yüzünden her sene 7 milyon kişi ölmekte.[1][2]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Motorlu taşıtlardan kaynaklanan hava kirliliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfus artışı ve gelir düzeyinin yükselmesine paralel olarak, sayısı hızla artan motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları, hava kirliliğinde en önemli bir faktör oluşturmaktadır, mesela partikül [3] ve azot dioksit.

Isınmadan kaynaklanan hava kirliliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Isınma amaçlı, düşük kalorili ve kükürt oranı yüksek kömürlerin [4] yaygın olarak kullanılması ve yanlış yakma tekniklerinin [kaynak belirtilmeli] uygulanması hava kirliliğine yol açar.

Sanayiden kaynaklanan hava kirliliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Sanayi tesislerinin kuruluşunda yanlış yer seçimi, çevrenin korunması açısından gerekli tedbirlerin alınmaması (baca filtresi, arıtma tesisi olmaması vb.), uygun teknolojilerin kullanılmaması, enerji üreten yakma ünitelerinde vasıfsız ve yüksek kükürtlü yakıtların kullanılması, hava kirliliğine sebep olur.[5]

Hava kirliliğinin sonuçları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kirli hava, insanlarda kronik obstrüktif akciğer hastalığının v.s. artmasına sebep olmaktadır.[6] Örneğin; kurşunun alyuvarnın gelişmesini ve olgunlaşmasını engellediği, kanda ve idrarda birikerek sağlığı olumsuz yönde etkilediği, karbon monoksit (CO)'in ise, kandaki hemoglobin ile birleşerek oksijen taşınmasını aksattığı bilinmektedir. Bununla birlikte kükürt dioksit (SO2)'in, üst solunum yollarında keskin, boğucu ve tahriş edici etkileri vardır. Özellikle duman akciğerden alveollere kadar girerek olumsuz etki yapmaktadır. Cilt hastalıkları, saç dökülmesi, akciğer hastalıkları ve kansere yol açtığı somut bir gerçektir.[7] Ayrıca kükürt dioksit ve ozon bitkiler için zararlı olup; özellikle ozon, ürün kayıplarına sebep olmakta ve ormanlara zarar vermektedir. Kirli hava kilo yapar [8] ve genleri etkiliyor.[9] Azot dioksit(NO2) çocuklarda astım ve akciğer hastalıklarına yol açabiliyor.[10]

300 milyon çocuk 'zehir soluyor'.[11]

Sanayi, endüstri ve ısınmada kullanılan fosil yakıtlar ile ormanların tahribi ve arazi değişmesi sonucu, atmosferdeki karbondioksit miktarının %5 oranında arttığı tespit edilmiştir. Bunun ise küresel ısınmaya yol açabileceği öngörülmektedir.

Hava kirliliğini önlemek için alınabilecek tedbirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hükûmet[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kentlerde kömür yasaklanmalı [12]
  • Kömür santraller kapatılmalı [13][14]
  • İnsanlar toplu taşımacılığa özendirilmeli, elektrikli toplu ulaşım araçlarında kullanılması yaygınlaştırılmalı [15]
  • Kentlerde arabaların egzozlarından kaynaklanan kirliliğin azaltılması için önlemler alınmalıdır.[16]
  • Karbon piyasası yaratılmalı [17]
  • Sanayi tesislerinin bacalarına filtre takılması sağlanmalı, ayrıca sanayi kuruluşları yer seçimi düzenli yapılmalı,[18]

Günlük Hayatta[değiştir | kaynağı değiştir]

Maliyet[değiştir | kaynağı değiştir]

Hava kirliliğinin maliyeti 225 milyar dolar.[22] Temizliğin getirdiği fayda masraflardan daha büyük.[23]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "DSÖ: Hava kirliliği nedeniyle dünyada her yıl 7 milyon kişi ölüyor!". Medikal Akademi. 29 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161229030821/https://www.medikalakademi.com.tr/dso-hava-kirliligi-nedeniyle-her-yil-7-milyon-kisi-oluyor/. 
  2. ^ "İlk kez hava kirliliği ve enerji raporunu açıklayacak". Businiss Ankara. 4 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160404184733/http://www.businessankara.com/ekonomi-haberleri/ilk-kez-hava-kirliligi-ve-enerji-raporunu-aciklayacak.html. 
  3. ^ "Kirli hava sağlığımızı nasıl etkiliyor?". BBC. 13 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170313224326/http://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-39183134. 
  4. ^ [www.mdpi.com/2071-1050/8/1/73/pdf "Assessing Air Quality in Turkey"]. www.mdpi.com/2071-1050/8/1/73/pdf. 
  5. ^ "Aynı kentin farklı hava soluyan ilçeleri". BBC. 13 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170313213735/http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-39183141. 
  6. ^ "Hava Kirliliği Ve Hekimler Sempozyumu". 23 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160323192055/http://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/adana-haberleri/hava-kirliligi-ve-hekimler-sempozyumu_239397/. 
  7. ^ "Hava Kirliliği ve İstanbul; Alarm zilleri". Heinrich Böll Stiftung Derneği. 23 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160823121158/https://tr.boell.org/tr/2016/04/12/hava-kirliligi-ve-istanbul-alarm-zilleri. 
  8. ^ "Kirli hava neden kilo yapar?". BBC. 28 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161228124047/http://www.bbc.com/turkce/haberler/2016/03/160303_vert_fut_hava_kirliligi_obezite. 
  9. ^ "Kirli hava genleri nasıl etkiliyor?". BBC. 28 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161228124001/http://www.bbc.com/turkce/haberler/2016/02/160211_vert_fut_hava_kirliligi.shtml. 
  10. ^ "Paris'te hava kirliliği yüzünden tek-çift plaka uygulaması". AA. 14 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170314063802/http://aa.com.tr/tr/dunya/pariste-hava-kirliligi-yuzunden-tek-cift-plaka-uygulamasi/700050. 
  11. ^ "BM: 300 milyon çocuk 'zehir soluyor'". BBC. 28 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161228035217/http://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-37824310. 
  12. ^ "“Hava Kirliliği İle Mücadelede Temiz Enerji Kaynaklarına Yönelmeliyiz”". 13 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170313043733/http://unibasin.istanbul.edu.tr/?p=29242. 
  13. ^ "Çin hava kirliliği sebebiyle 85 kömür santralinin inşasını iptal etti". 13 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170313044350/http://t24.com.tr/haber/cin-hava-kirliligi-sebebiyle-85-komur-santralinin-insasini-iptal-etti,383707. 
  14. 14,0 14,1 "Hava kirliliği hakkında ne biliyorsunuz?". BBC. 13 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170313044352/http://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-39181169. 
  15. ^ "İzmir’in elektrikli otobüsleri geldi". 22 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170222043715/http://www.hurriyet.com.tr/izmirin-elektrikli-otobusleri-geldi-40368603. 
  16. ^ "Havayı en çok dizel ve benzinli araçlar kirletiyor". 13 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170313044551/http://www.iha.com.tr/haber-havayi-en-cok-dizel-ve-benzinli-araclar-kirletiyor-552945/. 
  17. ^ "Prof. Akbay: Hava kirliliğine çözüm, karbon piyasası". Hürriyet. 28 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161228032253/http://www.hurriyet.com.tr/prof-akbay-hava-kirliligine-cozum-karbon-piy-40276507. 
  18. ^ "İzmir’in iki yüzü: Kanserli köy ve güneş enerjili ilçe". BBC. 13 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170313044312/http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-39208396. 
  19. ^ "Vatandaşa kömür yerine doğalgaz yardımı yapılsın". Durus Gazetesi. 28 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161228032419/http://www.durusgazetesi.com/siyaset/vatandasa-komur-yerine-dogalgaz-yardimi-yapilsin-h37443.html. 
  20. ^ "Zonguldak’ta hava kirliliğine bisikletli tepki". Hürriyet. 14 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170314063359/http://www.hurriyet.com.tr/zonguldak-ta-hava-kirliligine-bisikletli-tepki-37285362. 
  21. ^ "Elektrikli araçlar 10 yıl içinde hava kirliliğini ortadan kaldıracak". Donanım Haber. 14 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170114005814/https://www.donanimhaber.com/otomobil-teknolojileri/haberleri/Elektrikli-araclar-10-yil-icinde-hava-kirliligini-ortadan-kaldiracak.htm. 
  22. ^ "Hava Kirliliği En Ölümcül Çevre Kirliliği". VOA. 30 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161230002815/http://www.amerikaninsesi.com/a/hava-kirliligi-en-olumcul-cevre-kirliligi/3520932.html. 
  23. ^ "Co-benefits of mitigating global greenhouse gas emissions for future air quality and human health". Nature. DOI:10.1038/nclimate2009. http://www.nature.com/nclimate/journal/v3/n10/full/nclimate2009.html. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]