Toju Tuvaları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Toju Tuvaları
(Тугалар / Тухалар)
Tozhu Tuvan.jpg
İy [Ий] Nehri civarında bir Toju Tuva erkeği, 1897
Toplam nüfus
4.442 (2002)[1]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Rusya Rusya (Tuva Cumhuriyeti) 4.435 [1]
Diller

Tuvaca

Din

Tengricilik, Lamaizm

İlgili etnik gruplar

Duhalar, Tofalar, Tubalar, Tuvalar

Çum adı verilen göçebeliğe uygun Sibirya Türk çadırı

Toju Tuvaları (kendilerince: Тугалар Tugalar ya da Тухалар Tuhalar; Rusça Тувинцы-тоджинцы Tuvintsı-tocintsı, Тоджинцы Tocintsı), Rusya Federasyonunda Tuva Cumhuriyetinin kuzeydoğu bölgesindeki Toju kojuununda (Тожу кожуун) yaşayan Türk halklarından Tuvaların bir boyu.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde Toju Tuvalarının yaşadığı Toju kojuununda eskiden Samoyed halkları ile Yenisey dillerini konuşan halklar yaşardı ve bunların bir kısmı Tuva adı altında Türkleşmiştir[2]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Toju Tuvalarının dili Sayan dilleri grubunun Tayga alt grubundan Tuvacanın Doğu (Kuzeydoğu) lehçeleri grubuna girer ve İrkutsk oblastındaki Tofalar ile Moğolistan'daki Duhalar ve Buryatya'daki Soyotların dillerine yakındır.

Edebiyat[değiştir | kaynağı değiştir]

Toju Tuva edebiyatının sözlü gelenekleri arasında destanlar, masallar, şarkılar, atasözü ve deyimler sayılabilir. Şiirleri değişik türlerdedir. Tuva müziği epiktir[2].

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Toju Tuvaları diğer Batı ve Merkezi Tuvaların aksine taygada yaşarlar ve burada rengeyiği yetiştiriciliği yaparlar. Bunun yanı sıra avcılık, balıkçılık ve yabani bitki toplayıcılık da yaparlar. Toju Tuva kadınları sarana adı verilen Türk zambağı (Lilium martagon) soğanlarını da toplarlar ve bu toplama aile başına 100 kilo veya daha fazla tutar ve bu soğanlar kurutulup deri çanta içinde muhafaza edilir. Sibirya sediri (Pinus sibirica) adı verilen çam türünün fıstıkları da toplanır. Huş ağacı kabuğu üretimi ve deri ve post işleme evde yapılan uğraşlardandır. En bilinen meslekleri arasında demircilik ile marangozluk gelir[2].

Barınak[değiştir | kaynağı değiştir]

Geleneksel Toju Tuva barınağı çum tipinde çadırlardır ve bunlar huş ağacı kabuğuyla kaplı sırıklara sığın geyiğinin derisiyle kaplanmasıyla yapılır[2].

Şenlikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Yılbaşı (шагаа şagaa), keçe alışveriş festivalleri, düğün, doğum töreni, saç kesme töreni ve Lamaizm (Tibet Budizmi) gerekleri ile güreş (хуреш hureş), at yarışı gibi şenlikler Toju tuvalarının bir araya gelip eğlendikleri etkinliklerdir[2].

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b "Всероссийская перепись населения 2002 года". 2011-08-21 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/616BvJEEv. Erişim tarihi: 2009-12-24. 
  2. ^ a b c d e http://www.severcom.ru/nations/item32.html Информация о тоджинцах на сайте Совета Федерации РФ

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Chadamba, Z. B. Тоджинский диалект тувинского языка (Tuva dilinin Toju dialekti). Kızıl: Tuvknigoizdat, 1974
  • Вайнштейн 1961 – Вайнштейн С.И. Тувинцы-тоджинцы. Историко-этнографические очерки. - М., 1961.
  • Donahoe 2002 - Donahoe B. "Hey, You! Get offa my Taiga!" : comparing the sense of property rights among the Tofa and Tozhu-Tyva. – Halle/Saale: Max Planck Inst. for Social Anthropology Working Paper Series No. 38, 2002.
  • Donahoe 2004 - Donahoe B. A line in the Sayans: history and divergent perceptions of property among the Tozhu and Tofa of South Siberia. - Bloomington : Indiana University, 2004.
  • Donahoe 2006 - Donahoe B. Who owns the Taiga?: inclusive vs. exclusive senses of property among the Tozhu and Tofa of southern Siberia. - In Sibirica (5:1), 2006. - P.87-116.
  • Донахо 2008 – Донахо Б. Тувинцы-тоджинцы: очерк современной культуры // Тюркские народы Восточной Сибири / Отв. ред. Д.А. Функ, Н.А. Алексеев. М., 2008. С. 186-204.