Sivas Katliamı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Sivas Katliamı

Madımak Oteli'nin 2007'deki görünümü
Bölge Sivas, Türkiye
Tarih 2 Temmuz 1993
Saldırı türü Katliam
Ölü 37 kişi

Sivas Katliamı, Madımak Katliamı ya da Madımak Olayı, 2 Temmuz 1993 tarihinde Sivas'ta Pir Sultan Abdal Kültür Derneği tarafından organize edilmiş olan Pir Sultan Abdal Şenlikleri sırasında Madımak Oteli'nin yakılması ve çoğunluğu Alevi 33 yazar, ozan, düşünür ile 2 otel çalışanının yanarak ya da dumandan boğularak hayatlarını kaybetmesi ile sonuçlanan olaylardır. Ayrıca dışarda toplanan göstericilerden de iki kişi hayatını kaybetmiştir.[1]

Olaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

Pir Sultan Abdal Şenlikleri kapsamında, aralarında Aziz Nesin'in de bulunduğu pek çok sanatçı ve fikir insanı dönemin Sivas valisi Ahmet Karabilgin'in özel davetlisi olarak bu kente geldi. Kültür Merkezi içindeki karşıt grupla çıkan taşlı sopalı çatışma, polis tarafından fazla büyümeden, zor kullanılarak önlendi. [2]

Binlerce kişiden oluşan karşıt grup, Kültür Merkezi’nden yeniden Hükümet Meydanı’na geldi. Hükümet Konağı’nı taşlamaya ve slogan atmaya başlayan grup ardından Madımak Oteli civarına ulaşarak, slogan atmaya devam etti. Grup önce Madımak Oteli önündeki araçları ateşe verdi ve oteli taşladı. Madımak Oteli tutuşturulan perdeler ve alt katta bulunan eşyalarla birlikte yakıldı. Otele sığınmış olan kişilerden, aralarında Asım Bezirci [3], Nesimi Çimen [4],Muhlis Akarsu, Metin Altıok [5] ve Hasret Gültekin'in de bulunduğu 35 kişi yanarak veya dumandan boğularak yaşamını yitirdi. Aralarında Aziz Nesin'in de bulunduğu 51 kişi de olaylardan kendi olanaklarıyla, ağır yaralarla kurtuldu. İtfaiye merdiveniyle kurtarılmaya çalışılan Aziz Nesin, merdivendeki görevli tarafından darp edilip, merdivenden itfaiye aracı etrafında toplanan karşıt görüşlü kalabalığa doğru itildi.[6] Başından yaralanan Aziz Nesin'i linç girişiminden araya giren polisler kurtardı. Yaralılar, polis arabalarıyla Tıp Fakültesi Hastanesi`ne götürüldü.

Olaylar sonucunda 33 konuk, 2 otel görevlisi ve 2 gösterici yaşamını yitirdi. Akşam saatlerinde valilikçe ilan edilen ”2 günlük sokağa çıkma yasağı” ile birlikte, güvenlik güçleri şehirde tam bir hakimiyet sağlayabildi.

Yargılama[değiştir | kaynağı değiştir]

Olaydan bir gün sonra 35 kişi gözaltına alındı. Daha sonra gözaltına alınanların sayısı 190'a çıktı. Gözaltına alınan 190 kişiden 124'ü hakkında "laik anayasal düzeni değiştirip din devleti kurmaya kalkışma" suçlamasıyla dava açıldı,[7] geri kalanlar serbest bırakıldı. Kamuoyunda Sivas Davası olarak bilinen davanın ilk duruşması, Ankara 1 No'lu Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde 21 Ekim 1993 günü yapıldı. 26 Aralık 1994'te karara bağlanan dava sonucunda, 22 sanık hakkında 15'er yıl, 3 sanık hakkında 10'ar yıl, 54 sanık hakkında 3'er yıl, 6 sanık hakkında 2'şer yıl hapis cezası, 37 sanık hakkında da beraat kararı verildi.

Müdahil avukatlar, Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin kararını "taraflı, hukuka ve adalete aykırı" olarak niteleyerek, ayrıntılı bir savunmayla temyize gittiler. Yargıtay 9. Ceza Dairesi katliamın "Cumhuriyete, laikliğe ve demokrasiye yönelik olduğunu" belirterek Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin kararını esastan bozdu. Ankara 1 No'lu Devlet Güvenlik Mahkemesi, Yargıtay'ın bozma kararına uyarak yargılamayı yeniden başlattı.

28 Kasım 1997'de açıklanan kararda, 33 sanık Türk Ceza Yasası'nın 146/1 maddesine göre idama[8] ve 14 sanık 15 yıla kadar değişen hapis cezasına[7] mahkûm edildi. Yargıtay 9. Ceza Dairesi 24 Aralık 1998'de hapis cezalarını onadı, 33 idam cezasını ise usul noksanlıkları nedeniyle bozdu. Şubat 1999 tarihinde usul eksikliklerinin giderilmesi için başlayan yargılama sonucunda 16 Haziran 2000'de 33 sanık Devlet Güvenlik Mahkemesi'nce yeniden idam cezasına çarptırıldı. 2002 yılında idam cezasının yürürlükten kaldırılmasıyla idam cezası hükümlülerinin cezaları müebbet ağır hapis cezasına çevrildi.[7]

Sanıkların avukatlığını üstlenenler arasında olan Refahyol iktidarının Adalet Bakanı Şevket Kazan, bakanlığı sırasında onları hapishanede ziyaret etti.[9] Geniş avukat listesinde çok sayıda Refah Parti üyesi ve yöneticisi olması eleştiri konusu oldu. Bu avukatlar ilerleyen yıllarda AKP ve Saadet Partisi'ne katıldılar ve içlerinden üst yönetim görevlerine yükselenler oldu.[10]

Geçen bu zaman zarfı içerisinde sanık sayısı tahliyelerle 33'e düştü.[9] Olayın kilit ismi olarak nitelendirilen, dönemin Sivas Belediye Meclisi üyesi Cafer Erçakmak[7] ve Yargıtay'ın 1997'deki bozma kararından sonra firar eden 8 sanık ise halen yakalanamamıştır.[9] Davanın firari olan 5 sanık ile ilgili kısmı, 13 Mart 2012 tarihinde zaman aşımından düşürülmüştür.[11]

Sivas Davası İstiklal Mahkemeleri sonrasında tek bir davada bu kadar çok idam cezasının verildiği ilk davadır.[12]

Hayatını kaybedenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Şenlik Katılımcıları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Muhlis Akarsu - 45 yaşında, sanatçı
  • Muhibe Akarsu - 45 yaşında, Muhlis Akarsu'nun eşi
  • Gülender Akça - 25 yaşında
  • Metin Altıok - 53 yaşında, şair, yazar, felsefeci
  • Mehmet Atay - 25 yaşında, gazeteci, fotoğraf sanatçısı
  • Sehergül Ateş - 30 yaşında
  • Behçet Sefa Aysan - 44 yaşında, şair
  • Erdal Ayrancı - 35 yaşında
  • Asım Bezirci - 66 yaşında, araştırmacı, yazar
  • Belkıs Çakır - 18 yaşında
  • Serpil Canik - 19 yaşında
  • Muammer Çiçek - 26 yaşında, aktör
  • Nesimi Çimen - 62 yaşında, şair, sanatçı
  • Carina Cuanna Thuijs - 23 yaşında, Hollandalı gazeteci
  • Serkan Doğan - 19 yaşında
  • Hasret Gültekin - 22 yaşında şair, sanatçı
  • Murat Gündüz - 22 yaşında
  • Gülsüm Karababa - 22 yaşında
  • Uğur Kaynar - 37 yaşında, şair
  • Emin Buğdaycı - 18 yaşında, şair.
  • Asaf Koçak - 35 yaşında, karikatürist
  • Koray Kaya - 12 yaşında
  • Menekşe Kaya - 15 yaşında
  • Handan Metin - 20 yaşında
  • Sait Metin - 23 yaşında
  • Huriye Özkan - 22 yaşında
  • Yeşim Özkan - 20 yaşında
  • Ahmet Özyurt - 21 yaşında
  • Nurcan Şahin - 18 yaşında
  • Özlem Şahin - 17 yaşında
  • Asuman Sivri - 16 yaşında
  • Yasemin Sivri - 19 yaşında
  • Edibe Sulari - 40 yaşında, sanatçı
  • İnci Türk - 22 yaşında
  • Cengizhan Demir - 28 yaşında

Otel çalışanları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ahmet Öztürk - 21 yaşında
  • Kenan Yılmaz - 21 yaşında

Popüler kültüre etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Şiirler, şarkılar ve türküler[değiştir | kaynağı değiştir]

Edebiyat[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Atila Fatih.Ölü Canlar/Roman/Cumhuriyet Kitapları.3.Baskı
  • Aşut, Attila. Sivas Kitabı: Bir Topluöldürümün Öyküsü. Edebiyatçılar Derneği, Ankara, Eylül 1994. ISBN 9757872024.
  • Bener, Yiğit. Öteki Kâbuslar ("Alaz" öyküsü). Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Ağustos 2009. ISBN 9789750816499.
  • Büyüktanır, Zeki. Madımak Çığlığı. Can Yayınları, İstanbul, Ekim 2006. ISBN 9789756358788.
  • Çetinkaya, Hikmet. Zambak Sana da Bulaştı Kan. Çağdaş Yayınları, İstanbul, Şubat 1997. ISBN 979975298055x.
  • Doğan, Soner. Sivas: 2 Temmuz 1993. Ekim Yayınları, İstanbul, Mart 2007. ISBN 9789750109119.
  • Gençay, Güngör. Alevler İnsan Sesi: Sivas Kıyımı Şiirleri. Gerçek Sanat Yayınevi, Temmuz 2005. ISBN 9789753602068.
  • Günel, Burhan. Ateş ve Kuğu. Cumhuriyet Kitapları, Haziran 2009. ISBN 9786054183371.
  • Kaleli, Lütfi. Sivas Katliamı ve Şeriat. Alev Yayınları, İstanbul, Ağustos 1995. ISBN 9753350120.
  • Karababa, Hüseyin. Sivas Davası: Türkiye'nin Gizli Gündemi. İlkim Yayınevi, 2008. ISBN 9789759818234.
  • Karakuş, Hidayet. Şeytan Minareleri. Cumhuriyet Kitapları, Temmuz 2009. ISBN 9786054183432.
  • Koçak, Ahmet. Onlar Işık Oldular: Sivas Katliamının Onuncu Yıldönümü. Alev Yayınevi, Temmuz 2003. ISBN 9789753350389.
  • Nesin, Aziz. Sivas Acısı. Adam Yayınları, İstanbul, Temmuz 1995. ISBN 9754183244.
  • Özdağ, Hamit Çağlar. İsyan Öyküleri: İncir Ağacını Kuş Diker. Siyah Beyaz Yayınları, Nisan 2013. ISBN 9786054777075.
  • Paksoy, Abdülkadir. Yaralı Temmuz: Sivas Kıyımı. Doruk Yayınevi, Ağustos 1996. ISBN 9789755531274.
  • Sarıhan, Şenal. Madımak Yangını: Sivas Katliamı Davası (2 Cilt). Ankara Barosu. Mayıs 2002.
  • Tokatlıoğlu, Hakan. Karikatürlerle Sivas Katliamı. Demos Yayınevi, Haziran 2012. ISBN 9789944387378.
  • Tüleylioğlu, Orhan. Merdivende Üç Şair. Kırmızı Kedi Yayınevi, İstanbul, Temmuz 2012. ISBN 9786055340469.
  • Tüleylioğlu, Orhan. Yüreklerimiz Hala Yangın Yeri: Sivas 2 Temmuz 1993. UM:AG, Kasım 2010. ISBN 9786054274191.
  • Yağcı, Öner. Sivas'ı Unutmak. İleri Yayınları, İstanbul, Mayıs 2006. ISBN 9789756288108.
  • Yıldırım, Ali. Ateşte Semaha Durmak, Yurt Yayınları, Ankara, 1993. ISBN 9789758854196.
  • Yiğenoğlu, Çetin. Şeriatçı Şiddet ve Ölü Ozanlar Kenti Sivas. Ekin Yayınevi, Şubat 1994. ISBN 9789755360256.

Tiyatro oyunları[değiştir | kaynağı değiştir]

Genco Erkal'ın yazıp yönettiği Sivas '93 adlı belgesel tiyatro oyunu, 11 Ocak 2008'de yoğun güvenlik altında Muammer Karaca Tiyarosu'nda sahnelendi.[14] Belgelerden yararlanarak yazılan oyunun anlatıcıları arasında Genco Erkal'la beraber Meral Çetinkaya, Yiğit Tuncay, Nilgün Karababa, Murat Tüzün, Çağatay Mıdıkhan ve Şirvan Akan yer aldı. Oyunun müziğini Fazıl Say besteledi.[15]

Madımak Oteli'nin kamulaştırılması[değiştir | kaynağı değiştir]

17 Haziran 2010 tarihinde Madımak Oteli’nin kamulaştırılması sürecinin başladığı Sivas Valisi Ali Kolat tarafından duyuruldu.[16] Otelin kamulaştırılması bedeli konusunda otel sahipleri ile Sivas İl Özel İdare Sekreterliği'nin kamulaştırma bedeli üzerinde uzlaşmaya varılamaması nedeniyle son kararı Sivas Asliye Hukuk Mahkemesi’nden çıkacak karar belirledi.[17]. Sivas 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 23 Kasim 2010'da aldığı kararla Madımak Oteli'nın bilirkişi raporu doğrultusunda 5 milyon 601 bin lira bedel ile kamulaştırılmasına karar verildi.

Binanın lobi kısmında yer alan ölen 37 kişinin adları alfabetik olarak sıralanırken, oteli ateşe veren gurubun içerisindeyken ölen 2 kişinin adları da yer aldı. Otel görevlileri Ahmet Öztürk ve Kenan Yılmaz'ın isimleri de panoda yer aldı. Sivas Valisi Ali Kolat "Olaya insan merkezli baktık hiç bir ayrım yapmadık" açıklamasında bulundu.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2 Temmuz 1993 Madımak Katliamı". Pir Sultan Abdal Kültür Derneği. http://www.pirsultan.net/kategori.asp?KID=6&ID=56. Erişim tarihi: 18 Haziran 2010. 
  2. ^ "Sivas katliamı kurbanlarını anıyoruz". CNNturk. http://www.cnnturk.com/2009/turkiye/07/02/sivas.katliami.kurbanlarini.aniyoruz/533360.0/index.html. Erişim tarihi: 18 Haziran 2010. 
  3. ^ "Asım Bezirci anıldı". TumGazeteler.com. http://www.tumgazeteler.com/?a=5271472. Erişim tarihi: 18 Haziran 2010. 
  4. ^ "Bir Mazlum'un 'feryad-ı isyan'ı". Radikal Gazetesi. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=36176&tarih=29/04/2002. Erişim tarihi: 18 Haziran 2010. 
  5. ^ "Metin Altıok anıldı". TumGazeteler.com. http://www.tumgazeteler.com/?a=5181751. Erişim tarihi: 18 Haziran 2010. 
  6. ^ Can Dündar - "O" gün Youtube.com.
  7. ^ a b c d "Sivas'ta 14 yıl sonra Madımak sıcağı", Radikal, 03 Temmuz 2007
  8. ^ "Sivas'ta idam kesinleşiyor", Radikal, 18 Ekim 1998
  9. ^ a b c "Madımak!", Yıldırım Türker, Radikal, 3 Temmuz 2006
  10. ^ Sivas Davası’nın avukatları şimdi ne yapıyor? FıratNews. Erişim: 13 Mart 2012.
  11. ^ "Sivas davası zaman aşımından düştü". BBC Türkçe Servisi. 13 Mart 2012. http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2012/03/120313_sivastrial.shtml. Erişim tarihi: 13 Mart 2012. 
  12. ^ "Ergenekon Yangını...", Mehmet Altan, Star, 2 Temmuz 2008
  13. ^ "Sivas`da Temmuz Ateşi". Antoloji.com. http://www.antoloji.com/siir/siir/siir_SQL.asp?sair=27120&siir=345319. Erişim tarihi: 18 Haziran 2010. 
  14. ^ "Sivas '93'e polis korumalı gala", Abdullah Malkoç, 13 Ocak 2008, Milliyet URL son erişim tarihi: 21 Ocak 2007
  15. ^ "Geç de olsa Sivas'la hesaplaşılmalı", Efnan Atmaca, 17 Ocak 2008, Radikal URL son erişim tarihi: 21 Ocak 2007
  16. ^ "Madımak artık devletin". Türkiye. http://www.turkiyegazetesi.com.tr/haberdetay.aspx?haberid=451472. Erişim tarihi: 18 Haziran 2010. 
  17. ^ "Madımak’ın kamulaştırma süreci mahkeme kararıyla tamamlandı.". Milliyet. http://www.milliyet.com.tr/madimak-in-kamulastirma-sureci-mahkeme-karariyla-tamamlanacak/siyaset/sondakika/17.06.2010/1252020/default.htm. Erişim tarihi: 18 Haziran 2010. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]