Drenaj sistemi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Drenaj sistemini belli bir drenaj havzasında dere, nehir ve göller oluşturmaktadır. Drenaj sistemi içerisinde bulunan sert veya yumuşak kayaların olup

olmadığı, arazi eğimi ve topografyası önemlidir. Jeomorfolog ve hidrologlar akarsuları drenaj havzasının bir parçası olarak görmektedirler. Bir drenaj havzasındaki yer altı ve yer üstü suların akışlarını topografya belirler. Drenaj havzaları birbirlerinden topografik engellerle ayrılırlar. Drenaj havzasını bütün akış kolları temsil eder. Sayıları ve uzunlukları topografyaya bağlı olarak havzayı genişletebilir ve şeklini değiştirebilir.

Drenaj çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Dendritik (ağaçsı) drenaj sistemi:Yarlung Tsangpo Nehri, Tibet

Kanalların yapılarına göre drenaj sistemleri birçok kategoriden oluşur. Drenaj çeşitlerini arazinin topografyası ve jeolojisi belirler.

Dendritik (Ağaçsı) drenaj sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Dendritik drenaj sistemleri, drenaj sisteminin en sık görülen şeklidir. Dendritik sistemde ana nehir bir sürü yan kollarla beslenerek ağaç görünümü alır. Nehir kanalları arazinin eğimini takip ederek gelişir. Dendritik sistemler V şeklindeki vadilerde oluşur. Arazideki kaya tiplerinin geçirgen olmayan ve gözeneksiz olması gerekir.

Paralel drenaj sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Leacann Beinn Dòrain - geograph.org.uk - 775839.jpg
Paralel drenaj sistemi

Paralel drenaj sistemi, dik yamaçlarda oluşur. Dik yamaçlar nedeniyle akarsuyun yan kolları azdır ve aynı yöne hızlı ve düz bir şekilde akarlar.Yüzeyde belirli bir eğim olduğu zaman paralel drenaj sistemleri oluşur. Yan yana oluşan paralel drenaj sistemlerinin önünü dayanıklı kayaç grupları keserse ve diğer paralel sisteme bağlanır.

Köşeli (trellis) drenaj sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Köşeli Drenaj Sistemi

Bu drenaj sisteminin geometrisi üzüm bahçelerinde kullanılan tel kafeslere benzemektedir. Nehir V şeklinde bir vadiden akar ve dik yamaçlardan gelen yan kollar nehri

besler. Bu yan kolların yaklaşık 90 derecelik açıyla gelmesi ana nehrin kafes gibi gözükmesine neden olur.

Kafesli drenaj sistemi Kuzey Amerika’daki Appalachian Dağlarında görülebilir.

Dörtgenimsi drenaj sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Dörtgenimsi drenaj sistemi

Dikdörtgenimsi drenaj sistemi, erozyona karşı dayanıklı olan tek tip kayaçlar üzerinde gelişir. Ancak bu sistemde su kolları, dik açılarla iki ayrı yöndedir.

Birleşmeler genellikle erozyona dayanıklı kayaç üzerinde olmaktadır. Sonuç olarak bu drenaj sistemi dik kıvrımlardan ve düz çizgilerden meydana gelen bir akım sistemidir.

Radyal (Işınsal) drenaj sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Radyal drenaj sistemi, yüksek bir merkezden akışı dışa doğru yayar. Volkanlarda genellikle mükemmel radyal drenaj sistemleri görülür.

Radyal drenaj sistemi kubbe gibi diğer jeolojik yapılarda da görülür.

Karstik drenaj sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Karst morfolojisi üzerinde gelişen drenaj alanlarında obruk veya polyeler tarafından kapılması ile oluşan devamsız akarsu vadileri gözlenmektedir.

Merkezcil drenaj sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Merkezcil drenaj sistemi, ters yönde su akımları hariç olmak üzere radyal drenaj sistemleri ile benzerdir. Merkezcil drenaj sistemleri aralıklı küçük göller oluşturmaktadır. Batı ve güney batı ABD’de yaygındır.Kurak mevsimlerde bu göller tuz dairelerine dönüşür.

Dengesiz drenaj sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Radyal (Işınsal) drenaj sistemi

Dengesiz drenaj sisteminde nehir ve göllerde tutarlı bir model yoktur. Jeolojik bozulmanın çok olduğu alanlarda görülür.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • SAÜ Coğrafya Bölümü, Jeomorfoloji II dersi kapsamında hazırlanmıştır.
  • Monroe J., Wicander R. (2007) Fiziksel Jeoloji Yeryuvarı’nın Araştırılması. Ankara: TMMOB JEOLOJİ MÜHENDİSLERİ ODASI.Ankara
  • Atalay,İ.,(2005), Genel Fiziki Coğrafya(5.Baskı),META Basım Matbaacılık,İzmir

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]