Pertek, Tunceli
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 Pertek, Türkiye |
|
|---|---|
 |
|
| Harita | |
 Türkiye'de yeri |
|
| Bilgiler | |
| Şehir nüfusu | 5.737[1] (2000) |
| İlçe nüfusu | 13.199[2] (2000) |
| Yüzölçümü | 947 km² |
| Koordinatlar | |
| Posta kodu | 62500 |
| Alan kodu | 0428 |
| İl plaka kodu | 62 |
| Yönetim | |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İl | Tunceli |
| Kaymakam | Harun Öksüz |
| Belediye başkanı | Kenan Çetin |
Pertek ilçesi, Doğu Anadolu Bölgesi'nde Tunceli iline bağlı bir ilçedir.
Tunceli ilinin güneyinde yer alır. Elazığ il sınırları ile arasındaki Keban Baraj Gölü ile ayrılmaktadır. Elazığ il merkezine en yakın ilçedir ve baraj gölü üzerinde feribot işletmeciliğine sahiptir. Tunceli il merkezine dağlık bir yoldan 50 dakika, Elazığ il merkezine önce feribot ardından araçla 25 dakikalık mesafededir.
Konu başlıkları |
[değiştir] Tarihçe
Tarihin çeşitli dönemlerinde Abbasîler, Selçuklular, Karakoyunlular gibi devletlerin bir ticaret merkezi haline gelen Pertek, bu özelliğini Osmanlılar döneminde de sürdürmüştür. Pertek adının Selçuklular döneminde Oğuz boyları tarafından kaleye dikilen siyah renkli tunçtan yapılmış bir kuş heykelinden alındığı anlaşılmaktadır. Bolluk ve bereket sembolü olarak kaleye dikilen bu kuş "PERTEK" "PİRTEK" adları ile bilindiğinden yerleşim birimi, rengine izafeten "KARAKUŞ" adıyla da anılmıştır.
Selçuklular zamanında yapılan kale, han, hamam, camiler, medreseler ve aş evlerinden oluşan bir külliyeye sahip olan Pertek aynı zamanda bir eğitim merkezi olarak tarihteki yerini almıştır. Mengüç Bey ve sülalesi tarafından yönetilen Pertek'te bu döneme ait çeşitli yapılar mevcuttur. Yukarıda da belirttiğimiz gibi külliyeden geriye kalan yapılardan cami Pertek İlçe Merkezine taşınmış, ancak dönemin tarih kalıntılarından en ilginci olan; "CİNCİKLİ ODA" adıyla bilenen yapı Keban Baraj Gölü suları altında kalmıştır.
19. yüzyıl sonlarında Mamuretü'l Aziz Vilayeti Dersim (bugünkü Tunceli) Sancağının Çarsancak (bugünkü Akpazar) kazasına bağlı bir nahiye olarak yönetiliyordu. Hicri 1290, Milâdi 1885 yılında Belediye teşkilatı kurulmuş olup bu dönemden kısa bir süre sonra Sivastopol kuşatmasına katılan Serdar-ı Ekrem Ömer Paşa gelerek şimdiki Camii Kebir Mahallesinde (Şorgu) büyük bir konak yaptırmıştır. Osmanlılar döneminde Pertek aynı zamanda canlı bir sanat merkezi haline gelmiştir.
1872 Elazığ vilayet tutanaklarına göre Pertek merkez ve köylerinde 25000 kişinin yaşadığı tespit edilmiştir. Osmanlıların son zamanlarında Tunceli yöresinde çıkan isyanlar sırasında zaman zaman Pertek abluka altına alınmış. 1916'da Tunceli vilayeti teşekkül edilince Tunceli'nin ilçesi durumuna gelen Pertek, 1937 yılında diğer ilçelerle birlikte Elazığ'dan yönetilmeye başlanmıştır. 1947'de Tunceli'nin tekrar il olarak teşekkülü ile birlikte Pertek de diğer ilçelerle birlikte Tunceli ilinin bir ilçesi durumuna gelmiştir.
[değiştir] Coğrafi Durum
Doğusunda Mazgirt ilçesi, güneyinde Elazığ ili, batısında Çemişgezek ve Hozat ilçesi, kuzeyinde ise Tunceli ili bulunan Pertek, 39° 01` 38 ve 38° 46` 11 kuzey enlemler, 39° 01` 24 ve 39° 34` 51 doğu boylamları arasında yer almaktadır. İlçenin toplam yüzölçümü 947 km² 'dir ve denizden yüksekliği 1050 m'dir.
Munzur Dağları'nın güney eteklerinde, ortalama 2000 m. yükseklikte bulunan dağlık alan, akarsular tarafından parçalanmıştır. Ortalama 1000 m. yüksekte başlayan arazi, ilçenin kuzeyine doğru 2000 m. yüksekliğe ulaşmaktadır. Yükseltinin kuzeye doğru gidildikçe artmasından dolayı, akarsular ilçenin güneyini kuşatan Keban Baraj Gölü'ne dökülür. Akarsular genel olarak kuzey-güney yönlü bir akış göstermektedir.
İlçe merkezi, Sakaltutan Dağları'nın güney kesiminde bulunan Süpürgeç Dağı'nın güney eteklerinde yer alır. Ortalama yükseltisi 1025 metre olan ilçe merkezi, akarsuların getirdiği verimli alüvyonların oluşturduğu birikinti yelpazelerinin üzerinde yer almaktadır.
İlçede Keban Baraj Gölü dışında göl bulunmamaktadır. Arazi yapısı nedeniyle kuzeyden güneye akan akarsular ise; Hozat Çayı (Singeç) ve Harçik Çayı'dır. Harçik Çayı, Murat Nehri'ne dökülmekte ve Keban Baraj Gölü'nün ayağını oluşturmaktadır. Hozat Çayı, Keban Baraj Gölü'ne direkt olarak dökülmektedir.
Pertek ilçesinde meteorolojik rasatlar yapılmadığı için ortalama sıcaklık ve yağış değerlerinden kesin olarak söz edilemez. Ancak yıllarca bu yörede yaşayan halk ile yapılan söyleşilerde; Keban Baraj Gölü oluşmadan önce özellikle kış sıcaklıklarının çok düştüğü ve karlı günler sayısının daha fazla olduğu söylenmektedir. Keban Baraj Gölü'nün oluşmasından sonra yörede nem oranının yükselmesiyle karlı gün sayısı azalmıştır. Kar yağışları azalarak kışlar daha ılık ve yağışlı geçmeye başlamıştır. Keban Baraj Gölü havzasında Akdeniz ikliminin özellikleri görülmeye başlamıştır. İlçenin yüksek kesimlerinde ise kar yağışları ve karlı gün sayısı artmıştır.
İlçe sınırları içerisinde ardıç ağaçlarına rastlanmaktadır. Yörede meşe ormanları hakim durumdadır. Yörede özellikle yüksek kesimlerde çok şiddetli kışların geçmesi sebebiyle zamanla meşelik alanlar tahrip edilmiştir. Badem ağaçlarının meyvelerinden yararlanıldığı için günümüzde tahrip edilmeden korunmuştur. Yörede özellikle, tilki, tavşan, keklik, yaban domuzu, dağ keçisi, geyik ve kurt gibi yabani hayvanlara rastlanmaktadır.
İlçe merkezinde evler genellikle tek katlı, çatılı ve çatıları saç ve kiremitlerle örtülüdür. Müstakil evler genellikle bahçelidir. Evlerin yapılmasında çoğunlukla kerpiç ve ağaç malzemeler kullanılmıştır.
İlçe merkezi il merkezine 52 km. uzaklıktadır. Elazığ iline 27 km. uzaklıkta olan Pertek'in baraj gölünden 3 km.lik yol bağlantısı feribotla sağlanmaktadır. İlçede demiryolu yoktur.
[değiştir] Nüfus ve Etnik Dağılım
2007 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre toplam 11869 kişinin yaşadığı Pertek'te nüfusun % 50,82' si ilçe merkezinde, % 49,18'si ise köylerde yaşamaktadır. Nüfusun cinsiyete göre dağılımına bakıldığında toplam erkek nüfusun 6.165, toplam kadın nüfusun ise 5.704 olduğu görülmektedir.
İlçe nüfusunda özellikle 1990 yılından sonra büyük oranda düşme olduğu görülmektedir. Genellikle göçler, yakınlığı sebebiyle Elazığ'a yapılmaktadır. Bu düşüşün en büyük sebebi işsizliğin yol açtığı geçim sıkıntısıdır.
Tunceli vilayeti, kültürel anlamda Alevi inanç sistemine sahip insanların yoğun olarak yaşadığı bir merkez olmasına rağmen, özellikle vilayetin Elazığ il merkezine yakın iki ilçesi olan Pertek ve Çemişgezek'te Sünni inanışa sahip nüfus, toplam nüfusun çoğunluğunu oluşturmaktadır. [*]
Sosyolojik olarak ilçe nüfusunu oluşturan halk, başlıca Türk-Sünnileri ve Kürt/Zaza-Alevileri olmak üzere iki farklı kesimden oluşmakla birlikte, az sayıda da Kürt-Sünni yaşamaktadır. Gerek mezhep gerekse etnisite olarak mozaik bir yapıya sahip olan Pertek'in etnik dağılımına dair kesin bir oran verilmesi mümkün olmamakla birlikte, 2007 yılında, Ankara Üniversitesi-Etnoloji Anabilim Dalı tarafından yapılan bilimsel bir araştırmaya göre [*] Türk-Sünnilerinin yoğun olarak ilçe merkezinde, Kürt/Zaza-Alevilerinin ise yoğun olarak Pertek'e bağlı köylerde ikamet ettiği söylenebilir. Fakat son yıllardaki göçlerle birlikte ilçe merkezindeki Türk-Sünni ve Kürt/Zaza-Alevi oranı hemen hemen eşitlenmiştir. İlçenin, seçimlerdeki siyasal eğilimine dair yapılan analizler de bunu doğrulamaktadır. [*]
Türk-Sünniler, Hanefi mezhebine bağlıdır. Elazığ'ın kültürel özellikleri taşıyan Türk'lerin tam olarak kullandıkları şive ise Harput şivesidir. Kürt/Zaza-Alevileri ise Tunceli-(Dersim) bölgesinin kültürel özeliklerini taşımaktadır ve genel olarak kullanılan dil Kürtçe'nin Kurmanci lehçesidir. Bununla birlikte bazı köylerde Zazaca da konuşulmaktadır. Farklı etnik kimliklerden insanların yaşamasına rağmen ilçe sakinleri arasında karşılıklı anlayış ve hoşgörü hakimdir.
[*] Ulusal ve Yerel Kimlik Öğelerinin Tunceli – Pertek’te Etnolojik Tetkiki - Ahmet Kerim Gültekin, 2007 Ankara
Link: http://acikarsiv.ankara.edu.tr/fulltext/2518.pdf
[değiştir] Atatürk'ün Pertek Ziyareti
Mustafa Kemal Atatürk, Elazığ ziyaretini müteakip Murat Suyu üzerinde bulunan Pertek Köprüsünden geçip Singeç Çayı üzerinde Pertek-Hozat arası ulaşımı sağlayacak olan Singeç Köprüsü'nün kurdelasını keserek ulaşıma açmıştır. Bu açılış Ulu Önder Atatürk'ün yaşamındaki son bayındırlık eseri açılışı olmuştur. Adı geçen çayın adının daha önce "soyungeç" olduğu köprü açılışından sonra ulu önder Atatürk çaya bakarak:
-"Daha önce soyunup suya girdikten sonra geçilen ırmak, şimdi buna lüzum görülmeden sinerek geçiliyor . köprüye bundan sora Singeç diyelim" der.
Köprünün adı bundan sonra "Singeç Köprüsü" olur. Daha sonra Pertek ilçe merkezine gelip şimdiki belediye hizmet binasının yerinde olan halkevinde vatandaşlarla ve yetkililerle görüşmeler yapmıştır. Atatürk gençlerle görüşme yaparken , gençlerin yüzündeki "şark çıbanı" adlı sineğin neden olduğu yaraları görünce konunun üzerinde durmuş, hükümet doktorundan bilgi aldıktan sonra şu emri vermiştir:
-"Önce hastalığa neden olan sineklerle mücadele edin, sonra da yaraların tedavisini bulun" demiştir.
Ziyareti sırasında ilçemizin doğal güzelliğine hayran kalan Ulu Önder halkevinde ilçe halkı ile bulunduğu bir sohbet sırasında :
-" Sen Pertek değil bir teksin!" diyerek ilçemizi çok beğendiğini ifade etmiştir.
Ulu önder Yüce Atatürk son yurt gezisinin birini de ilçemize yapmış ve tüm Pertekliler'e sonsuz bir onur kazandırmıştır. Atatürk'ün ilçemizi şereflendirdiği 17 Kasım günü her yıl ilçemizde bir bayram havası içinde kutlanmaktadır.
[değiştir] Tarihi Yerler
Pertek Kalesi
Pertek ilçesi yakınındadır. Keban Baraj Gölü yapılmadan önce Murat Nehri'nin kıyısında sivri bir kayanın ucunda bulunan kalenin bugün etrafı sularla çevrili bir ada görünümündedir. Kalenin içinde bir sarnıç mevcuttur. Çevresinde çinili odalarda 1071 yılından sonra yöreye hakim olan Mengüçoğulları tarafından yapıldığı anlaşılmaktadır. Kale Osmanlı döneminde Halit Bin Velit tarafından onarılmış, daha önce kalede bulunan karakuş heykeli kaldırılarak Arapça yazılmış bir Kitabe konulmuştur.
Sungur Bey Camii
Pertek İlçesindedir. Aşağı caminin yanında olan camii 1572 yılında yapılmıştır. Özenli bir taş işçiliği gözlenir. Pencelerler sivri kemerlerle çevrilidir. Tek kubbeli ana giriş yeri ve üç kubbeli ana cemaat yeri mevcuttur.Son cemaat yeri ve minaresi iki renkli taştan yapılmıştır.
Çelebi Ağa Camii
15. yüzyıla ait olup, Perteğin ve çevrenin en dikkate değer şaheserlerindendir. Caminin hamam, türbe, hazine dairesi ve bir medresesi vardır. Çelebi Ağa adında bir zat tarafından yaptırıldığı üzerindeki kitabeden anlaşılmıştır. Bu cami oluşan baraj nedeniyle ilçe merkezinde Sağlık Ocağı karşısına taşınmıştır
Sağman Kalesi
Pertek İlçesinin Sağman Köyü'nde Sarp bir tepenin üzerinde yapılmıştır.Kule ve Sur kalıntıları bulunmaktadır. Kalenin kimler tarafından yapıldığı bilinmemektedir.
Sağman Camii
Pertek İlçesine bağlı Sağman Köyü'nde bulunan camii Pir Hüseyin Bey'in torunu Salih Bey tarafından 1555 yılında yapılmıştır. Minareye caminin dışından çıkılır. Cami renkli taşlardan yapılmıştır.
[değiştir] Ulaşım
İlçe merkezi il merkezine 52 km. uzaklıktadır. Elazığ iline 27 km. uzaklıkta olan Pertek'in baraj gölünden 3 km.lik yol bağlantısı feribotla sağlanmaktadır. İlçede demiryolu yoktur. Köylerin tamamı ile ulaşım sağlanabilmektedir. Toplam yol ağı 324 kilometredir. Yol ağının 231 km 'si Köy Hizmetlerinin; 93 km.si ise Türkiye Cumhuriyeti Karayollarının sorumluluk alanındadır.
[değiştir] Asayiş ve Güvenlik
İlçe genel olarak asayiş yönünden huzurlu ve kriminolojik açıdan suç oranı düşük bir yapı arz etmektedir. Yapılan çalışmalar sonunda ilçenin asayiş ve güvenliği önceki yıllara göre düzelmiştir. Pertek ilçesi mülki sınırları içerisinde emniyet ve asayiş hizmetleri İlçe Jandarma Komutanlığı ve İlçe Emniyet Amirliği tarafından yerine getirilmektedir.
2003 yılında Emniyet Amirliği bölgesinde toplam 63 olay, İlçe Jandarma Komutanlığı bölgesinde ise 68 olay meydana gelmiştir.
2004 yılında Emniyet Amirliği Bölgesinde 52 olay İlçe Jandarma Komutanlığı bölgesinde ise 67 olay meydana gelmiştir.
[değiştir] Dış bağlantılar
http://www.pertek.gov.tr/ Pertek Kaymakamlığı]
http://www.pertek.bel.tr Pertek Belediyesi]
Pertek İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü
http://yenipertek.tr.gg/ YENİ PERTEK http://yenipertek.blogspot.com/
http://www.kralcom.tr.gg/Tunceli--k1-Dersim-k2-.htm?PHPSESSID=c80f3d944aff0b4e8656389157bc7275 Tunceli İl Ve ilçe Resimleri
|
Tunceli ilinin ilçeleri | |
|---|---|---|
|
Tunceli | Çemişgezek | Hozat | Mazgirt | Nazımiye | Ovacık | Pertek | Pülümür |
||
|
Pertek belde ve köyleri | |
|---|---|---|
|
İl: Tunceli ● İlçe Merkezi: Pertek |
||
|
Tunceli İlçeleri: Merkez ilçe | Çemişgezek | Hozat | Mazgirt | Nazımiye | Ovacık | Pertek | Pülümür |
||
 |
Doğu Anadolu Bölgesi ile ilgili bu madde bir taslaktır. Maddenin içeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
 |
İlçe ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
