Mehmed Emin Resulzade
| Mehmed Emin Resulzade | |
|---|---|
 |
|
| Azerbaycan Milli Şurasının Başkanı | |
| Görev süresi 27 Mayıs 1918 – 7 Aralık 1918 |
|
| Kişi bilgileri | |
| Doğum | 31 Ocak 1884 Bakü, Rusya İmp. |
| Ölüm | 6 Mart 1955 (71 yaşında) Ankara, Türkiye |
| Milliyeti | Azerbaycan Türkü |
| Partisi | Müsavat Partisi |
| Çocukları | Azer Resulzade |
Mehmet Emin Resulzâde (Azerbaycan: Məmməd Əmin Rəsulzadə; 31 Ocak 1884 - 6 Mart 1955), Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı[1] olmakla beraber Müsâvat Partisi'nin ilk lideri.
Konu başlıkları |
Hayatı[değiştir]
Gazetecilik hayatı[değiştir]
Babası Hacı Molla Alekber Resulzade, annesi ise Zinyet Zal'dır. İlk eğitim ve öğretimini ailesi yanında alan Mehmed Emin Resulzade, sonradan Teknik okula katılmıştır. 1902'de "Müslüman Gençlik" kurumunu kurmuştur. 1903'te ilk makalesi "Şark-i Rus" gazetesinde yayınlanmıştır. Sonradan "Hayat", "İrşad", "Terakki" ve başka gazetelerde makaleler yazmış, "Tekamül" (Bakü), "İran-i Nov" (Tahran), "Açık Söz" (Bakü 1915-1917), İstanbul'da yayınlanan "Yeni Kafkasya" (1923-1928), "Azeri Türk" (1928-1929), "Odlu Yurd" (1929-1931) ve 1933-1939'da Berlin'de yayınlanan "Kurtuluş" dergilerinin ve "İstiklal" gazetelerinin kurucusu olmuştur. 1952'de ise Mehmed Emin Resulzade rehberliği ile "Azerbaycan" dergisi kurulmuştur.
İran'da kaldığı 1908-1911 döneminde meydana gelen İran inkılâbı sonrası isyancıların hürriyet ordusu Tahran'a girmiş ve İran'da meşrutiyet ilan edilmişti. Mehmed Emin, Tahran'da günlük çıkardığı Batılı tarzdaki ilk gazete olan "Yeni İran" (İran-ı Nev) gazetesinin[2] müdürü ve başyazarı olmasına rağmen, bu girişimden vazgeçerek Türkiye'ye gelmiştir.
Mehmed Emin Resulzade'nin gazeteci kimliğinin dışında yazdığı, birtakım kitaplar da yayınlanmıştır. Bunlardan biri olan, "Azerbaycan Cumhuriyeti" adlı kitabını 1922'de Türkiye'de yayınlamıştır.
Siyasi hayatı[değiştir]
Rus-Japon Savaşı'nda Çarlık hükümetinin yenilmesi Rusya'daki diğer milletler arasında özgürlük hareketleri yaratmış olmasına rağmen, hükumet toparlanıp 1907 sonlarında bu tip siyasi faaliyetler gösteren kişileri izlemeye almıştır. Bu izlenenlerden biri olan Mehmed Emin Resulzade, 1908-1911 yılları arasında İran'da çalışıp, Settar Han harekâtı ile yakından ilgilenmiştir.
1911-1913'de İstanbul'da Türk Ocağı'nda çalışmıştır. 1913 yılında Bakü'ye dönen Resulzâde, yine basın alanında faaliyetlere devam ettiği gibi, Musavat Partisi ile de siyaset yapmaya başlamıştır. 1918'deki Bolşevik Devrimi sonrasında meydana gelen otorite boşluğunda, 28 Mayıs 1918'de Azerbaycan'ın bağımsızlığını ilan etmiş,[3] sonrasında Azerbaycan Milli Konseyi'nin başkanı olmuştur.
Toparlanan Sovyet Rusya'nın Kızıl Ordu'su 27 Nisan 1920'de Azerbaycan'a girerek, ülkeyi 1991'e kadar sürecek olan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti idaresine aldı.[3] İşgal olayı sonrası tutuklanarak hapse atılan Mehmed Emin Resulzade'nin cezası, 1922 yılında Josef Stalin'in isteğiyle idam cezasından sürgüne çevrilmiştir. Sürgün hayatını; Türkiye'nin, Polonya'nın ve Almanya'nın bazı şehirlerinde geçiren Resulzade, Azerbaycan'ın bağımsızlığı uğrundaki çalışmalarına devam etmiştir.
Bir süre Nazilerle irtibat kuran Resulzade, 1947'de Türkiye'ye gelerek, 1949 yılında "Azerbaycan Kültür Derneği"ni kurmuştur. 6 Mart 1955 tarihinde Ankara'da son yolculuğuna uğurlandı.
Kaynakça[değiştir]
- ^ Muhammed Emin Resulzade Biyografisi
- ^ http://www.angelfire.com/tn3/turkav/mehmeteminresulzade.html
- ^ a b "Azerbaycan`da Cumhuriyet Coşkusu" (Türkçe). TRT.gov.tr. TümGazeteler.com. 2008-05-28. http://www.tumgazeteler.com/?a=2891867. Erişim tarihi: 2009-08-10.
Dış bağlantılar[değiştir]
- Sebahattin Şimşir, "Mehmet Emin Resulzade", Orkun dergisi, 71. Sayı
- kimkimdir.gen.tr
- azerbaycan.ihh.org.tr
