Hezarfen Ahmet Çelebi

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Hezarfen^[1] Ahmet Çelebi, (d. 1609 - ö. 1640) 17. yüzyılda Osmanlı'da yaşamış Türk bilgini. Kendi geliştirdiği takma kanatlarla uçmayı başaran ilk insanlardan olduğu iddia edilir. 1623-1640 yılları arasında saltanat süren Sultan 4. Murat zamanında, uçma tasarısını gerçekleştirdiği ve geniş bilgisinden ötürü halk arasında, Hezarfen olarak anıldığı bilinmektedir. Hezar, Farsça kökenli bir sözcük olup 1000 anlamına gelir. Hezarfen ise "bin fenli" (bilimli) yani "çok şey bilen" anlamına gelir.^[2]

İlk uçma denemelerinde, 10. yüzyıl Türk alimlerinden İsmail Cevheri'den ilham almıştır. Cevheri'nin bulgularını iyice inceleyen ve öğrenen Çelebi, kuşların uçuşunu inceleyerek tarihi uçuşundan önce hazırladığı kanatlarının dayanıklılık derecesini ölçmek için, Okmeydanı'nda deneyler yapmıştır. Ayrıca, Leonardo Da Vinci'nin uçma konusundaki çalışmalarında kendinden çok önce bu konuda deneyler yapan İsmail Cevheri'den ilham aldığı sanılmaktadır.^{[kaynak belirtilmeli]}

1632 yılında lodoslu bir havada Galata Kulesi'nden kuş kanatlarına benzer bir araç takıp kendini boşluğa bırakan ve uçarak İstanbul Boğazı'nı geçip 3358 m. ötede Üsküdar'da Doğancılar'a inen Hezarfen Ahmet Çelebi, Türk havacılık tarihinin en kayda değer kişilerden birisidir. Bu uçuş hakkındaki belgeler şimdiye kadar sadece Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sindeki ifadesinden ibarettir.

Bu olay Osmanlı Devleti'nde ve Avrupa'da büyük yankı buldu^{[kaynak belirtilmeli]} ve dönemin padişahı 4. Murat tarafından da beğenildi. Sarayburnu'ndaki Sinan Paşa köşkünden bu durumu seyreden Sultan, Ahmet Çelebi ile önce çok yakından ilgilenmiş, hatta Evliya Çelebi'ye göre "bir kese de altınla" sevindirmiş, ancak bu derece bilgili ve becerikli birisinin tehlikeli olabileceğini düşünüp, "Bu adem pek havf edilecek bir ademdir, her ne murad ederse elinden gelir, böyle kimselerin bakaası caiz değil" diyerek onu Cezayir'e sürgün etmiştir.^[3]

[değiştir] Verilerin güvenilirliği

Evliyâ Çelebi'nin anlattığı bu uçma öyküsünden çağdaşı olan başka belgelerde bahsedilmez. Aynı şekilde Sultan Murad'ın Hezarfen'i sürgün edişinden bahseden başka belge de yoktur.^{[kaynak belirtilmeli]}

• Galata Kulesi denizden 35 metre yüksekte inşa edilmiştir. Kubbesinin tepesi yerden 62.59 m, denizden de 97.59 m yüksektedir.^[4]

• Doğancılar Meydanı'nın ortası denizden 12 m yüksektedir.

• Galata Kulesinin tepesi ile Doğancılar Meydanı arasındaki irtifa farkı 85.59 metredir.

• Galata Kulesi ile Doğancılar Meydanı arasındaki mesafe yaklaşık 3358 metredir.

Bu veriler, uçuşun rüzgarsız ve sakin bir havada gerçekleştiği, kalkış esnasında hiç irtifa kaybedilmediği farzedilirse yaklaşık 39.5:1'lik bir süzülüş oranı verir. Günümüzdeki en yüksek performanslı koşarak kalkış yapılan kompozit yelken kanat Aériane Swift'in maksimum süzülüş oranı 27:1'dir.^[5] Ancak uçuş esnasında Lodos estiği belirtilmekle birlikte, eserlerinde zaman zaman fantazi öğelerine yer verdiği bilinen Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde bahsedilen uçuş öyküsünün hayal gücü ile zenginleştirilmiş olma ihtimali mevcuttur.

[değiştir] Notlar

• Yönetmenliğini Mustafa Altıoklar'ın yaptığı 1996 yapımı Türk filmi İstanbul Kanatlarımın Altında, Hezarfen Ahmet Çelebi'nin uçuş öyküsünü işler.
• P.T.T. İdaresinin 17 Ekim 1950 Tarihinde İstanbul’da toplanan Milletlerarası Sivil Havacılık Kongresi için çıkardığı üç hatıra pulundan Zeytuni yeşil-mavi renkli 20 kuruşluk olanın taşıdığı temsili resim, Hezarfen'in Galata Kulesi’nden Üsküdar'a uçuşunu tasvir etmektedir.

[değiştir] Kaynakça