Çok Uluslu Güç - Irak

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Çokuluslu Güç (Irak) görev arması

Çokuluslu Güç (Irak) (İngilizce: The Multi-National Force – Iraq (MNF–I)) Irak Savaşı’nın ardından Irak’ın işgal edilmesinde görev alan ve komutasının ABD’de olduğu silahlı kuvvet. Kuvvet, 15 Mayıs 2004 tarihinde ülkedeki işgalin denetimini Combined Joint Task Force 7 adlı yapıdan almış ve 1 Ocak 2010 tarihinde de ABD Silahlı Kuvvetlerine teslim etmiştir.

Tanımlama[değiştir | kaynağı değiştir]

Irak Savaşının ardından Irak’daki silahlı kuvvetlere özellikle ABD asker sayısının ezici çoğunluğundan ötürü ABD öncülüğündeki koalisyon kuvvetleri denmiştir. ABD’nin haricinde katkıda bulunan ülke askerlerinin Irak’da süren yoğun şiddet ve ülkelerinde savaş karşıtı hareketlerin yoğunluğu[1] yüzünden sadece askeri kamplarda görev yaptıkları, aktif olarak Irak Direnişi’ne karşı savaşa katılmadıkları görülmüştür.[2]

Görev tanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Çokuluslu gücün görev tanımı dönemin ABD Dışişleri Bakanı Colin Powell tarafından 2004 yılı Haziran ayında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine verilen mektupta açıklanmıştır:[3]


Birleşik komuta heyetine sahip olacak olan Çokuluslu Güç, Irak’da güvenliğin sağlanması, terörizmin önlenmesi ve püskürtülmesi ile Irak toprak bütünlüğünün muhafaza edilmesi görevlerine hizmet etmeye devam edecektir. Çokuluslu Gücün temel amacı siyasi geçiş sürecinin tamamlanmasında Irak halkına destek olmak ve Irak’ın yeniden inşası çalışmalarında Birleşmiş Milletler ve uluslararası topluma yardımcı olmaktır.

Colin Powell

İşgal döneminde gerçekleştirilenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Çokuluslu Güç tarafından işgal altında bulunan Irak’da yapılan yeni anayasada düşünce, ifade, din ve toplantı özgürlüğü, mülk edinme hakkı ve kanunlar karşısında eşitlik tanınmıştır. İlk parlamento seçimleri 2005 yılı Aralık ayında yapılmıştır.

2006 yılı Kasım ayında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Çokuluslu Gücün Irak’da kalma süresini 2007 yılı sonuna kadar uzatmıştır. Bu karar Irak hükümetinden gelen talep üzerine alınmış olup gerekçe olarak Irak yönetiminin denetimi sağlayacak yeterli silahlı kuvveti olmaması gösterilmiştir. 2007 yılı Aralık ayında alınan kararla görev süresi 2008 yılı sonuna kadar yeniden uzatılmıştır.[4]

Görev sonu ve geri çekilme[değiştir | kaynağı değiştir]

2008 yılı Aralık ayında Irak ve ABD hükümetleri arasında yapılan görüşmeler sonucunda sadece ABD askerlerine 2011 yılı sonuna kadar ülkede bulunma izni verilir. Bunun haricinde Aralık 2008’den itibaren Irak hükümeti havasahasının egemenliğini yeniden almakta ve suç işleyen ABD askeri veya sivil personeli ile özel güvenlik güçleri Irak mahkemelerinde yargılanacaktır. ABD silahlı kuvvetleri Irak şehirlerinden 31 Temmuz 2009 itibarıyla çekilecektir. Bu yasayı onaylamayan Irak parlamentosu sorunun yasayla değil ilgili ülkelerle uluslararası antlaşmalarla çözülmesi yönünde irade göstermiştir. Çokuluslu Güç, 2009 yılı başı itibarıyla görevini ABD Silahlı Kuvvetlerine bırakarak lağvedilmiştir.

Ülkelere göre asker sayısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bağdat'da Gürcistan Ulusal Gününü kutlayan Gürcü askerler (26 Mayıs 2006)
Ülke En fazla asker sayısı Geliş tarihi Ayrılış tarihi
Amerika Birleşik Devletleri ABD (işgale katıldı) 150.000 - 250.000 Mart 2003 Hala Irak'da kalan sayı 40.000 - 140.000
İngiltere İngiltere (işgale katıldı) 46.000 Mart 2003 Temmuz 2009
Polonya Polonya (işgale katıldı) 2.500 Mart 2003 Ekim 2008
Avustralya Avustralya (işgale katıldı) 2.000 Mart 2003 Temmuz 2009
Güney Kore Güney Kore 3.600 Mayıs 2003 Aralık 2008
İtalya İtalya 3.200 Temmuz 2003 Kasım 2006
Gürcistan Gürcistan 2.000 Ağustos 2003 Ağustos 2008
Ukrayna Ukrayna 1.650 Ağustos 2003 Aralık 2008
Hollanda Hollanda 1.345 Temmuz 2003 Mart 2005
İspanya İspanya 1.300 Nisan 2003 Nisan 2004
Romanya Romanya 730 Temmuz 2003 Temmuz 2009
Japonya Japonya 600 Ocak 2004 Aralık 2008
Danimarka Danimarka 545 Nisan 2003 Aralık 2008
Bulgaristan Bulgaristan 485 Mayıs 2003 Aralık 2008
Tayland Tayland 423 Ağustos 2003 Ağustos 2004
El Salvador El Salvador 380 Ağustos 2003 Ocak 2009
Honduras Honduras 368 Ağustos 2003 Mayıs 2004
Dominik Cumhuriyeti Dominik Cumhuriyeti 302 Ağustos 2003 Mayıs 2004
Macaristan Macaristan 300 Ağustos 2003 Mart 2005
Çek Cumhuriyeti Çek Cumhuriyeti 300 Aralık 2003 Aralık 2008
Azerbaycan Azerbaycan 250 Ağustos 2003 Aralık 2008
Arnavutluk Arnavutluk 240 Nisan 2003 Aralık 2008
Nikaragua Nikaragua 230 Eylül 2003 Şubat 2004
Moğolistan Moğolistan 180 Ağustos 2003 Eylül 2008
Singapur Singapur 175 Aralık 2003 Aralık 2008
Norveç Norveç 150 Temmuz 2003 Ağustos 2006
Letonya Letonya 136 Mayıs 2003 Kasım 2008
Portekiz Portekiz 128 Kasım 2003 Şubat 2005
Litvanya Litvanya 120 Haziran 2003 Ağustos 2007
Slovakya Slovakya 110 Ağustos 2003 Aralık 2007
Bosna-Hersek Bosna Hersek 85 Haziran 2005 Kasım 2008
Makedonya Cumhuriyeti Makedonya 77 Temmuz 2003 Kasım 2008
Yeni Zelanda Yeni Zelanda 61 Eylül 2003 Eylül 2004
Tonga Tonga 55 Temmuz 2004 Aralık 2008
Filipinler Filipinler 51 Temmuz 2003 Temmuz 2004
Ermenistan Ermenistan 46 Ocak 2005 Ekim 2008
Estonya Estonya 40 Haziran 2005 Ocak 2009
Kazakistan Kazakistan 29 Eylül 2003 Ekim 2008
Moldova Moldova 24 Eylül 2003 Aralık 2008
İzlanda İzlanda 2 Mayıs 2003 Bilinmiyor

Kayıplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Irak'da hayatını kaybeden ABD'li askerler uçakla ülkelerine getirilirken

2010 yılı Temmuz ayı itibarıyla Irak’da 4731 Çokuluslu Güç askeri hayatını kaybetmiştir:[5][6]

Ülke Ölü sayısı
Amerika Birleşik Devletleri ABD 4.374
İngiltere İngiltere 179
İtalya İtalya 33
Polonya Polonya 23
Ukrayna Ukrayna 18
Bulgaristan Bulgaristan 13
İspanya İspanya 11
Danimarka Danimarka 7
El Salvador El Salvador 5
Gürcistan Gürcistan 5
Slovakya Slovakya 4
Letonya Letonya 3
Romanya Romanya 3
Estonya Estonya 2
Tayland Tayland 2
Avustralya Avustralya 2
Hollanda Hollanda 2
Kazakistan Kazakistan 1
Güney Kore Güney Kore 1
Macaristan Macaristan 1
Çek Cumhuriyeti Çek Cumhuriyeti 1
Azerbaycan Azerbaycan 1

Tepkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

2002 yılı Ekim ayında Fransa'da yapılan savaş karşıtı bir gösteri
London Anti Iraq War march, 15Feb 2003.jpg

İspanya[değiştir | kaynağı değiştir]

Irak Savaşı öncesinde ve sonrasında ABD Başkanı George W. Bush’un en büyük destekçilerinden[7] olan İspanya Başbakanı José María Aznar 2004 yılında yapılan genel seçimlerde İspanyol Sosyalist İşçi Partisi PSOE adayı rakibi José Luis Rodríguez Zapatero’ya kaybeder. Yeni başbakan seçim vaadi olarak gündeme getirdiği sözü yerine getirir ve İspanyol askerlerini Irak’dan geri çeker. Merkez sol eğilimdeki PSOE’nin bu icraatının ardında İspanya genelinde yoğun olarak yapılan savaş karşıtı gösterilerin etkisi büyüktür.

Japonya[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşının ardından ABD işgali altında oluşturulan yeni anayasayla savaşı reddeden[8][9] Japonya İmparatorluğu bu tarihten sonra ilk kez yurt dışına asker göndermiştir. Başbakan Junichirō Koizumi tarafından anayasada değişiklik yapılarak alınan ve özellikle Japon kamuoyunda yoğun tepki[10] alan bu karar, hükümetin Japon askerlerinin sadece yeniden inşa sürecine katılacakları yönünde görev tanımına yol açmıştır. Irak Direnişi tarafından ülkelerine dönmeleri yönünde özellikle baskı yapılan[11] Japon askerleri 2006 yılında geri çekilecektir.

Fransa-Almanya-Rusya[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı sonrasında silahlı kuvvetlerinde ciddi sınırlamalar getirilen Almanya Sovyetler Birliğinin yıkılmasıyla beraber birliğini sağladıktan sonra çeşitli uluslararası görevler için yurtdışına asker sevk etmiştir. Ancak buna rağmen Irak’ın işgaline karşı durmuştur. Fransa ve Rusya da işgal teşebbüslerini kınamış ve Almanya ile beraber ortak bir deklarasyon yayınlamışlardır.[12]

Polonya-Avustralya-Gürcistan[değiştir | kaynağı değiştir]

Özellikle Bush yönetimine yakınlık gösteren Polonya Devlet Başkanı Lech Kaczyński, Avustralya Başbakanı John Howard aldıkları kararlarla Irak’a yapılan ilk saldırılara ortak olmuştur. ABD tarafından desteklenen bir muhalefet hareketiyle iktidara gelen Gürcistan Devlet Başkanı Mihail Saakaşvili ise Irak’ın işgaline oldukça önemli bir kuvvetle destek vermiştir. Bu ülkelerin dış politikadaki ABD yanlısı eksenleri Irak Savaşı’na katılmalarında belirleyici olmuştur. Polonya 2008 yılında, Avustralya ise 2009 yılında tüm birliklerini çekecek, Gürcistan ise 2008 yılındaki 2008 Güney Osetya Savaşı yüzünden birliklerini çekmek durumunda kalacaktır.[13]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Avrupa ülkeleirndeki savaş karşıtlığına dair araştırma (İngilizce), 20 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir
  2. ^ 8 Aralık 2007 tarihli Washington Post haberi (İngilizce), 20 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir
  3. ^ Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi UNSCR 1546 kararı (İngilizce), 22 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir
  4. ^ Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi UNSCR 1790 kararı (İngilizce), 22 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir
  5. ^ İlgili internet sitesi (İngilizce), 25 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir
  6. ^ Ayrıca aynı sitede yer alan bilgiye göre 2010 Temmuz ayı itibarıyla 31.882 ABD askeri yaralanmıştır
  7. ^ Bakınız: Bush-Aznar gizli görüşmesi
  8. ^ Japon Anayasasının ünlü 9. maddesi savaşı bir uluslararası sorun giderici araç olarak reddeder. Bu maddenin Japonca aslı:
    第九条 日本国民は、正義と秩序を基調とする国際平和を誠実に希求し、国権の発動たる戦争と、武力による威嚇又は武力の行使は、国際紛争を解決する手段としては、永久にこれを放棄する。二 前項の目的を達するため、陸海空軍その他の戦力は、これを保持しない。国の交戦権は、これを認めない。
  9. ^ Bu maddenin çiğnenmesine en çok muhalefet eden siyasi partilerin başında Japon Komünist Partisi gelmekteydi
  10. ^ 20 Haziran 2006 tarihli BBC haberi (İngilizce), 22 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir
  11. ^ Irak Direnişi 2004 yılı içinde özellikle Japon hükümetinden askerlerini çekmesini talep etmiştir. Bağdat'da kaçırılan Shosei Koda isimli bir Japon sivil, Japon askerlerin çekilmesi talepleri yerine getirilmediğinden dolayı direnişçiler tarafından 30 Ekim 2004 günü idam edilmiştir.İdamla ilgili 1 Kasım 2004 tarihli haber Japon özel güvenlik görevlisi Akihiko Saito ise 25 Mayıs 2005 günü öldürülmüştür.
  12. ^ 10 Şubat 2003 tarihli ortal deklarasyon (İngilizce), 22 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir
  13. ^ Gürcü birlikler ABD Hava Kuvvetleri tarafından ülkelerine götürülmüştür ABD Hava Kuvvetleri haberi (İngilizce), 22 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Resmi sitesi (İngilizce), 20 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir