Terapsid

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Therapsida sayfasından yönlendirildi)
Therapsida
Yaşadığı dönem aralığı: 272,95-0 Ma
Guadalupiyen-Günümüz[1] 
Therapsida 3.jpg
Soyu tükenmiş therapsid grupları
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Sphenacodontoidea
Klad: Therapsida
Gregory, 1910
Alt gruplar

Terapsidler (Therapsida), memelileri ve soyu tükenmiş akrabaları'nı içeren Sinapsid grubudur.[2] Başka bir deyişle therapsida, Sinapsida'nın hayatta kalan tek sınıfı olan memelilerin tümünü ve onların soyu tükenmiş akrabalarını içeren Sphenacodont grubudur. Ancak bu isim daha ziyade memeli olmayanlarla ilgili evrimsel aşamaları tanımlamak için kullanılır.

Günümüzde memelilere özgü olarak bilinen çoğu özelliklerin kökeni (laktasyon,kıl, dik duruş) ön memelilere dayanır. Therapsida'ya atfedilen en eski fosilin, Tetraceratops insignis (orta Permiyen döneminden) olduğuna inanılır.[3][4] Therapsidler, 275 milyon yıl önce yaşamış pelikozorlardan (özellikle Sphenacodontlardan) evrimleşmiş ve eski egemen kara hayvanı olan pelikozorların yerini almışlardır. Erken memeliler 220 milyon yıl önce ortaya çıkmıştır. Memeliler dışındaki hayatta kalmış en son therapsid olan Haramiyida'nın nesli Kretase-Tersiyer yok oluşunda tükenmiştir.

Karakteristik özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Therapsidlerin şafak kemiğindeki fenestra penceresi pelikozorlara oranla daha büyüktür. Therapsidlerin çeneleri daha karmaşık ve güçlü olup öndeki kesici dişler kesme işlemine dair farklılaşma gösterir. Yanlarda yer alan köpek dişleri ise delme ve parçalama işlemleri için kullanılırken besinleri kesme ve çiğnemek için molar azı dişleri bulunur. Ayakları vücutlarının altında, sürüngenler ve pelikozorların yayılan bacaklarında olduğundan daha dikey olarak konumlandırılmıştır.

Keşfedilişleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk therapsida fosilleri 1838 yılında Rusya'da ve 1845 yılında (Dicynodon) Güney Afrika'da bulunmuştur. İlk araştırmacılar arasında Richard Owen (1804–1892) yer alır. 1876 yılında Owen, erken mezozoik dönem kara sürüngenlerinin hem amfibilere hem de memelilere benzerlik gösterenleri, British Museum, Güney Afrika sürüngenler kataloğunda Anomondontia (memeli benzeri sürüngenler, Therapsida) olarak tanımlamıştır.[5]

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Filogeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Synapsida 
 Sphenacodontia 

Sphenacodontidae

 Therapsida 

Tetraceratops

 †Biarmosuchia 

Eotitanosuchidae

Phthinosuchidae

 Eutherapsida 
 †Dinocephalia 

Anteosauria

Tapinocephalia

 Neotherapsida 
 †Anomodontia 

Dromasauria

Dicynodontia

 Theriodontia 
 †Gorgonopsia 

Lycaenops

Inostrancevia

 Eutheriodontia 
 †Therocephalia 
 †Eutherocephalia 

Bauria

 Cynodontia 

Mammalia

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Therapsida". paleobiodb.org. Erişim tarihi: 8 Eylül 2021. 
  2. ^ Romer, A.S. (1933). Vertebrate Paleontology. University of Chicago Press. , 3rd ed., 1966.
  3. ^ M.Laurin & R.R. Reisz. 1996. The osteology and relationships of Tetraceratops insignis, the oldest known therapsid. Journal of Vertebrate Paleontology 16(1): 95-102.
  4. ^ J. Liu, B. Rubidge & J. Li, New basal synapsid supports Laurasian origin for therapsids, 2009, Acta Palaeontol. Pol., 54 (3): 393-400
  5. ^ The Origin of The Idea of the Mammal-like Reptile Richard P. Aulie, The American Biology Teacher > Vol. 37, No. 1, Jan., 1975, National Association of Biology Teachers

Kitap[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Benton, M.J. (2004). Vertebrate Paleontology. 3rd ed. Blackwell Science Ltd
  • Carroll, R.L. (1988). Vertebrate Paleontology & Evolution. W.H. Freeman & Company, NY
  • Kemp, T.S. (2005). The origin and evolution of mammals. Oxford University Press
  • Romer, A.S. (1966). Vertebrate Paleontology. University of Chicago Press, 1933; 3rd ed.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Terapsid ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Terapsid ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.