Türkmenistan demografisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Türkmenistan nüfusu 1959 nüfus sayımında 923.724 den 1995 nüfus sayımında 3.403.639 yükselmiştir.[1] Türkmenistan Nüfusu 1995-2012 arasında 4.066.959 çıkmıştır.[2]

Hayati istatistikler[değiştir | kaynağı değiştir]

BM tahminleri[değiştir | kaynağı değiştir]

dönem Yıllık canlı doğum Yıllık ölümler Yıllık doğal değişim CBR1 CDR1 NC1 TFR1 IMR1
1950-1955 55 000 21 000 35 000 43.2 16.2 27.0 6.00 150.0
1955-1960 64 000 23 000 41 000 43.3 15.5 27.8 6.02 140.1
1960-1965 78 000 24 000 53 000 44.6 13.9 30.7 6.75 130.3
1965-1970 77 000 24 000 54 000 38.0 11.7 26.3 6.34 120.4
1970-1975 87 000 24 000 63 000 37.1 10.3 26.8 6.19 110.6
1975-1980 95 000 26 000 69 000 35.3 9.6 25.8 5.32 100.7
1980-1985 107 000 27 000 81 000 35.2 8.7 26.5 4.79 90.9
1985-1990 123 000 28 000 95 000 35.7 8.2 27.4 4.55 81.0
1990-1995 128 000 34 000 94 000 32.9 8.6 24.3 4.03 75.5
1995-2000 106 000 34 000 73 000 25.0 7.8 17.2 3.03 61.3
2000-2005 108 000 36 000 72 000 23.3 7.7 15.6 2.76 51.7
2005-2010 108 000 38 000 70 000 22.1 7.8 14.3 2.50 50.5
2010-2015 21.5 7.8 13.7 2.34
2015-2020 20.0 7.8 12.2 2.22
1 CBR = kaba doğum oranı (1000 başına); CDR = kaba ölüm oranı (1000 başına); NC = doğal değişim (her 1000 için); TFR = toplam doğurganlık oranı (kadın başına çocuk sayısı); IMR = 1000 doğumda bebek ölüm oranı

[3]

Doğumlar ve ölümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ortalama nüfus Canlı doğumlar Ölümler Doğal değişim Kaba doğum hızı (her 1000 için) Kaba ölüm hızı (her 1000 için) Doğal değişim (her 1000 için)
1950 1.211.000 46.335 12.411 33.924 38.3 10.2 28.0
1951 1.234.000 46.417 12.707 33.710 37.6 10.3 27.3
1952 1.260.000 49.306 14.775 34.531 39.1 11.7 27.4
1953 1.290.000 48.482 15.567 32.915 37.6 12.1 25.5
1954 1.321.000 51.162 14.650 36.512 38.7 11.1 27.6
1955 1.356.000 55.171 14.075 41.096 40.7 10.4 30.3
1956 1.390.000 53.528 11.783 41.745 38.5 8.5 30.0
1957 1.434.000 55.955 10.940 45.015 39.0 7.6 31.4
1958 1.487.000 59.235 10.987 48.248 39.8 7.4 32.4
1959 1.539.000 60.430 10.594 49.836 39.3 6.9 32.4
1960 1.593.000 67.676 10.433 57.243 42.5 6.5 35.9
1961 1.653.000 67.790 10.841 56.949 41.0 6.6 34.5
1962 1.713.000 68.725 11.772 56.953 40.1 6.9 33.2
1963 1.773.000 70.005 11.098 58.907 39.5 6.3 33.2
1964 1.833.000 69.777 11.623 58.154 38.1 6.3 31.8
1965 1.890.000 70.258 13.152 57.106 37.2 7.0 30.2
1966 1.943.000 73.109 13.036 60.073 37.6 6.7 30.9
1967 2.001.000 71.062 14.043 57.019 35.5 7.0 28.5
1968 2.061.000 73.470 14.223 59.247 35.6 6.9 28.7
1969 2.124.000 72.892 14.754 58.138 34.3 6.9 27.4
1970 2.188.000 77.080 14.370 62.710 35.2 6.6 28.6
1971 2.251.000 78.357 15.031 63.326 34.8 6.7 28.1
1972 2.315.000 78.841 16.680 62.161 34.0 7.2 26.8
1973 2.380.000 82.111 17.336 64.775 34.5 7.3 27.2
1974 2.449.000 84.607 17.766 66.841 34.5 7.2 27.3
1975 2.520.000 87.369 19.876 67.493 34.7 7.9 26.8
1976 2.588.000 90.765 20.040 70.725 35.1 7.7 27.4
1977 2.655.000 91.826 20.801 71.025 34.6 7.8 26.8
1978 2.724.000 93.798 21.847 71.951 34.4 8.0 26.4
1979 2.792.000 97.511 21.583 75.928 34.9 7.7 27.2
1980 2.861.000 98.069 23.863 74.206 34.3 8.3 25.9
1981 2.931.000 100.627 24.883 75.744 34.3 8.5 25.8
1982 3.003.000 104.340 23.984 80.356 34.7 8.0 26.8
1983 3.076.000 108.171 26.015 82.156 35.2 8.5 26.7
1984 3.151.000 111.083 25.760 85.323 35.3 8.2 27.1
1985 3.229.000 116.285 26.080 90.205 36.0 8.1 27.9
1986 3.310.000 122.337 27.865 94.472 37.0 8.4 28.5
1987 3.393.000 126.787 26.802 99.985 37.4 7.9 29.5
1988 3.479.000 125.887 27.317 98.570 36.2 7.9 28.3
1989 3.571.000 124.992 27.609 97.383 35.0 7.7 27.3
1990 3.668.000 125.343 25.755 99.588 34.2 7.0 27.2
1991 3.772.000 126.248 27.403 98.845 33.5 7.3 26.2
1992 3.883.000 131.034 27.509 103.525 33.7 7.1 26.7
1993 3.993.000 130.708 31.171 99.537 32.7 7.8 24.9
1994 4.096.000 129.700 32.067 97.633 31.7 7.8 23.8
1995 130.200
1996 125.400
1997 126.200
1998 121.900
1999 120.100
2000 119.665
2001 115.400
2002 111.039
2003 111.900
2004 115.119
2005 116.209
2006 116.542
2007 103.700
2008 114.900
2009 129.900
2010 144.600

[4][5]

Doğurganlık ve Doğum[değiştir | kaynağı değiştir]

Toplam Doğurganlık Hızı (TFR) (İstenen Doğurganlık Hızı) ve Kaba Doğum Hızı (CBR):[6]

Yıl TCMB (Toplam) TFR (Toplam) CBR (Kentsel) TFR (Kentsel) CBR (Kırsal) TFR (Kırsal)
2000 24,6 2,89 (2,66) 20,5 2,46 (2,29) 28,2 3,30 (3,00)

Yaşam beklentisi[değiştir | kaynağı değiştir]

dönem Yıllarda yaşam beklentisi
Years
dönem Yıllarda yaşam beklentisi
Years
1950-1955 51.3 1985-1990 62.8
1955-1960 53.4 1990-1995 62.7
1960-1965 55.5 1995-2000 63.2
1965-1970 57.6 2000-2005 64.2
1970-1975 59.2 2005-2010 65.8
1975-1980 60.2 2010-2015 67.3
1980-1985 61.8

Kaynak: BM Dünya Nüfus Beklentileri [7]

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tabloda 1926 ile 1995 yılları arasında Türkmenistan nüfusunun (yüzde olarak) etnik bileşimi gösterilmektedir. Bağımsızlıktan bu yana Slav etnik gruplarında (Ruslar ve Ukraynalılar) ve ayrıca Kazaklar ve Tatarlarda keskin bir düşüş olmuştur 1979 ve 1995 nüfus sayımları). Özbekler şimdi Türkmenistan'ın ikinci büyük etnik grubu ve Ruslar üçüncü sırada yer alıyor. Şubat 2001'de Aşkabat'ta açıklanan verilere göre, nüfusun % 91'i Türkmen, % 3'ü Özbekler ve % 2'si Rus. 1989 ve 2001 yılları arasında Türkmenistan'daki Türkmen sayısı iki katına çıktı (2.5'ten 4.9 milyona), Rusların sayısı üçte iki azaldı (334.000'den 100.000'in biraz üzerine).[8]

1926-2012 etnik gruplara göre Türkmenistan nüfusu
Ethnic
group
1926 nüfus sayımı1 1939 nüfus sayımı2 1959 nüfus sayımı3 1970 nüfus sayımı4 1979 nüfus sayımı5 1989 nüfus sayımı6 1995 nüfus sayımı7 2012 nüfus sayımı8
Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus % Nüfus %
Türkmenler 719.792 71.9 741.488 59.2 923.724 60.9 1.416.700 65.6 1.891.695 68.4 2.536.606 72.0 3.403.639 76.7 4.066.959 85.6
Özbekler 104.971 10.5 107.451 8.6 125.231 8.3 179.498 8.3 233.730 8.5 317.333 9.0 408.259 9.2 275.565 5.8
Ruslar 75.357 7.5 232.924 18.6 262.701 17.3 313.079 14.5 349.170 12.6 333.892 9.5 297.319 6.7 242.307 5.1
Kazaklar 9.471 0.9 61.397 4.9 69.522 4.6 68.519 3.2 79.539 2.9 87.802 2.5 88.752 2.0 19.004 0.4
Azerbaycanlılar 4.229 0.4 7.442 0.6 12.868 0.8 16.775 0.8 23.548 0.9 33.365 0.9 36.586 0.8 49.852 1.2
Beluçlar 9.974 1.0 5.396 0.4 7.626 0.5 12.374 0.6 18.584 0.7 28.280 0.8 36.428 0.8
Tatarlar 4.769 0.5 19.517 1.6 29.946 2.0 36.457 1.7 40.432 1.5 39.277 1.1 35.501 0.8
Ermeniler 13.859 1.4 15.996 1.3 19.696 1.3 23.054 1.1 26.605 1.0 31.829 0.9 33.638 0.8
Ukraynalılar 6.877 0.7 21.778 1.7 20.955 1.4 35.398 1.6 37.118 1.3 35.578 1.0 23.064 0.5
Diğerleri 51.615 5.2 38.494 3.1 44.106 2.9 57.026 2.6 64.327 2.3 78.755 2.2 71.168 1.7 142.285 3.1
Toplam 1.000.914 1.251.883 1.516.375 2.158.880 2.764.848 3.522.717 4.434.354 4.751.120
1 Kaynakça: [1]22 Mayıs 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. 2 Kaynakça: [2]21 Aralık 2012 tarihinde Archive.is sitesinde arşivlendi. 3 Kaynakça: [3]16 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. 4 Kaynakça: [4]3 Aralık 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. 5 Kaynakça: [5]24 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. 6 Kaynakça: [6]16 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. 7 Kaynakça: [7] 8 Kaynakça: [8]

Türkmenistan'da Azeriler[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycanlıların Türkmenistan'da bağımsız bir etnik grup olarak varlık göstermesi yirminci yüzyılda olmaktadır. 1902 yılında Şamahı'ndaki yıkıcı deprem nedeniyle büyük bir Azerbaycanlı grup Türkmenistan'a göç etti .

Şamahılı Beyler esas olarak Türkmenbaşı ve Aşkabata yerleşti Beyler'in serveti Türkistan bir parçası olan Türkmenistanda büyük bir "yatırım patlaması" yarattı . Beyler, modernleştirilmiş teknolojik ekipman kullanarak yeni binalar inşa etmeye başladı. Kısa sürede çok sayıda otel, ev, çay evi, kervansaray, cami, medrese, okul ve tiyatro inşa edildi.

Azeriler de Bolşeviklerle mücadelede Türkmenlerin yanında yer aldılar . Azeriler, Enver Paşa önderliğindeki Basmacı savaşçıları arasında bulundu ve bazıları hareketin finanse edilmesine yardımcı oldu. Onlarca yıl Bolşeviklerin sömürge politikasına karşı süren mücadele başarısız oldu. Basmacı hareketi üyelerinin çoğu Türkistan'ın bağımsızlığı savaşlarında öldürüldü, diğer kısmı Gulag çalışma kamplarına sürüldü .

SSCB yönetimince 70 yıl boyunca Azerbaycanlı savaşçılar ulusal düşman ilan edildi ve adları tarih kitaplarından silindi. SSCB'nin çöküşü sırasında Türkmenistan'da 36.000 Azeri yaşıyordu, şimdi nüfusu 49.852'in üzerine çıktı.

Türkmenistan'da yaşarken Azerbaycanlılar ülkenin kültürüne ve sanatına katkıda bulundular. Gaval, Nağara , Tar , Saz ve Kamança gibi müzik aletleri Türkmenistan'da popülerlik kazanmış ve Dovga , syabzi kızartma ve tatlı pirinç gibi Azerbaycan yemekleri Türkmenistan'ın favori yemekleri haline gelmiştir. Bugün Azerbaycan Türkmenistan topluluğunun kendi camileri, müzisyenleri ve dansçıları var.

Türkmenistanlı bazı ünlü Azerbaycanlılar: Bakü Şehir İcra Kurulu Başkanı Hajibala Abutalibov , Azerbaycan'ı Eurovision Şarkı Yarışması'nda iki kez temsil eden Elnur Huseynov ve O Ses Türkiye yarışmasını kazanan şarkıcı Natavan Habibi, film yönetmen Ajdar Ibrahimov, Azerbaycan'ın ulusal kahramanları Fahraddin Musayev ve petrol endüstrisindeki ilk kadın Tahir Bagirov ve 1959-1983 yılları arasında Dışişleri Bakanı. Tahira Tahirova Türkmenistan'da doğdu.[9]

CIA Dünya Raporu demografik istatistikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfus Piramidi 2016

Aşağıdaki demografik istatistikler, Eylül 2018 itibarıyla CIA Dünya Raporundan alınmıştır.[10]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

  • İslam % 93
  • Hristiyan % 6
  • Bilinmeyen % 1

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaş yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 0-14 yaş: % 25.79 (erkek 699.612 / kadın 680.583)
  • 15-24 yaş: % 18.39 (erkek 495.025 / kadın 488.930)
  • 25-54 yaş :% 43.18 (erkek 1.147.044 / kadın 1.163.762)
  • 55-64 yaş :% 7,9 (erkek 199.363 / kadın 223.443)
  • 65 yaş ve üstü: % 4.74 (erkek 110.505 / kadın 143.010) (2017 tahm.)

Ortalama yaş[değiştir | kaynağı değiştir]

  • toplam: 27,9 yıl
  • erkek: 27.5 yıl
  • 28.4 yıl (2017 tahmini)

Cinsiyet oranı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • doğumda: 1.04 erkek / kadın
  • 15 yaş altı: 1.03 erkek / kadın
  • 15-24 yaş: 1,01 erkek / kadın
  • 25-54 yaş: 0,98 erkek / kadın
  • 55-64 yaş: 0,89 erkek / kadın
  • 65 yaş ve üzeri: 0.77 erkek / kadın
  • toplam nüfus: 0.98 erkek / kadın (2017 tahm.)

Toplam doğurganlık hızı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 2.07 çocuk / kadın (2017 tahm.)

Nüfus artış hızı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • % 1.12 (2017 tahmini)

Doğumda yaşam beklentisi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • toplam nüfus: 70.4 yıl
  • erkek: 67.4 yıl
  • kadın: 73.6 yıl (2017 tahmini)

Okuryazarlık[değiştir | kaynağı değiştir]

15 yaş ve üzeri okur yazar toplam nüfus: % 98.8 erkek: % 99,3 kadın: % 98.3 (1999 tahm.)

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkmenistan

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ 1995 Türkmenistan Nüfus sayımı, Türkmenistan Devlet İstatistik Komitesi, Aşkabat, 1996.
  2. ^ "Haftalık Demoscope - Ek. Bilgi-analitik sistem. 4 adım". Demoscope.ru. 3 March 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 June 2020. 
  3. ^ "Dünya Nüfus Beklentilerinin 2015 Revizyonu". Esa.un.org. 6 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2016. 
  4. ^ "Birleşmiş Milletler İstatistik Bölümü - Demografik ve Sosyal İstatistikler". Unstats.un.org. 21 Eylül 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2016. 
  5. ^ Естественное движение населения республик СССР, 1935 [1935 SSCB Cumhuriyetlerinin doğal nüfus artışı] (Rusça). Demoscope.ru. 2 April 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 March 2015. 
  6. ^ "Turkmenistan : 2000 Nüfus ve Sağlık Araştırması" (PDF). Dhsprogram.com. 28 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2016. 
  7. ^ "Dünya Nüfus Beklentileri - Nüfus Bölümü - Birleşmiş Milletler". 16 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2017. 
  8. ^ Türkmenistan'ın 2001'deki etnik kompozisyonu 8 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Demoscope Haftalık, No. 37-38, 8-21 October 2001.
  9. ^ Guseynov, Farhadbey; Nazarov, Bahruz (6 Nisan 2017). "Turkmenistan azerileri". Petrol ve Sanayi: 62,63. Erişim tarihi: 9 Nisan 2017. 
  10. ^ "Orta Asya :: TÜRKMENISTAN". CIA Dünya Raporu. 9 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2020.