Odyoloji

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Odyoloji,terimi latince işitme anlamına gelen “audire” ve tanımlama anlamına gelen yunanca son ek olan “logos” kelimesinden türemiştir. Odyoloji işitme, dengeyle ilgili çalışmaların yapıldığı ve işitme- denge bozukluklarının araştırıldığı bir bilim dalıdır.

Odyoloji mesleğini, etik kurallara bağlı, multidisipliner yaklaşımı özümsemiş, çağdaş tıp kuralları doğrultusunda sağlıklı ve/veya sorunları olan gruplar için gerekli tarama programlarını hazırlama, uygulama, işitme ve denge sorunu bulunan hastaları değerlendirme, sorunlarını tespit etme, uygun re/habilitasyon programlarını hazırlama, gereksinim duyulacak araçları (işitme cihazı, implantlar, FM sistem, vs) belirleme, bunların uygun şekilde ayarlamasını yapma ve kullanılması için gerekli re/habilitasyon programlarını hazırlama ve uygulama becerilerine sahiptir.[1]

Odyoloji Alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • —Odyoloji programları odyologları genel olarak ‘‘klinik’’ odyoloji adı altında hazırlamaktadır.
  • —Mezuniyet sonrasında odyologlar zaman ve konsantrasyonlarını yöneltebilecekleri odyoloji alanlarında çalışabilmektedirler.

Odyoloji Alt Alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Klinik Odyoloji
  2. Eğitim Odyolojisi
  3. Pediyatrik Odyoloji
  4. Geriatrik Odyoloji
  5. Endüstriyel Odyoloji
  6. Denge Sistemi Alanı
  7. Konuşma-Ses Bozuklukları

Klinik Odyoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

  • İşitme sistemi içerisinde işitme kaybının yerini tayin eder, tanıya gider.
  • Odyolojik bulgular diğer medikal bulgularla birleştirilerek ‘asıl tanı’ konur.
  • Gerekli olan odyolojik tedaviyi belirler, uygulama takibini kontrol eder.

Çalışma Alanları:[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kamu ve özel hastanelerde:
  • Özel merkezlerde
  • Sağlık koruma programlarında
  • Askeri hastanelerde
  • Sağlık merkezlerinde
  • Yenidoğan işitme tarama programlarında
  • İşitme cihaz firmalarında

Eğitim Odyolojisi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yurt dışında:

Okullarda görev alır.

  • Amaç: Çocukların eğitim sistemi üzerinde işitme kaybının etkilerini en aza indirmek.
  • Sorumlulukları: İşitsel eğitim, dudak okuma, işitme kaybı danışmanlığı.
  • Yakın çalışma alanları:
    • Konuşma-lisan patologları
    • İşitme engelliler öğretmenleri

Pediyatrik Odyoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Çocuklarda işitme kaybı tanısını koyarak, gerekli işitsel tedavi sürecini uygulamakla sorumludur.
  • İşitme tedavisi sonrasında işitsel rehabilitasyon için çocuğu eğitim odyoloğuna yönlendirir.

Geriatrik Odyoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yaşılılarda işitme kaybı tanısını koyarak, gerekli işitsel tedavi sürecini uygulamakla sorumludur.

Endüstriyel Odyoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Gürültüden korunma programı çerçevesinde gerekli olan yasal uygulamaların başlatılması, uygulanmasından sorumludur.
  • İşitme kaybı olan işçilerin işitme kaybı tanısının konması ve uygun tedavi sürecinin başlatılmasından sorumludur.
  • İşitme kaybı olan işçilerin yasal haklarının korunmasında danışmanlık görevi görür.

Denge Sistemi Alanı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Denge sistemi ile ilgili bozukluklarda tanı koyar, gerekli terapi programını uygular.

Konuşma-Ses Bozuklukları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Konuşma-Ses Bozuklukları:Konuşma ve ses Bozukluklar ile ilgili tanı ve terapi sürecinde rol oynar.

Odyolojinin Diğer Alanlarla İlişkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Odyolojinin Sağlık Sektöründe Yeri ve Önemi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Odyologlar sağlık sektörü içersin de ki diğer uzmanlarla karşılıklı etkileşim içerisindedir. Bu uzmanlarla karşılıklı pozitif bir iletişim kurmak, hem hastaların tüm ihtiyaçlarının karşılanmasında hem de sabit bir yönlendirmenin sağlanmasında önemli rol oynamaktadır.
  • Sadece Kulak burun boğaz doktorları ile değil, tüm tıp bilimleri alanlarındaki uzmanlarla karşılıklı yönlendirmenin sağlanması gereklidir.

Odyoloji-Tıp Bilimleri ilişkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kulak Burun Boğaz: Tamamen koopere çalışma gereklidir.
  • Pediyatri: Bebek ve çocuklar ortak alanımızdır.
  • Geriatri: Yaşlılar ortak alanımızdır.
  • Psikiyatri: Testlerde simülasyon yapan hastalar ortak alanımızdır.
  • Nöroloji: İşitme sinir sistemi, İşitme kaybı ile ilgili görülen nörolojik problemler her iki bölümü de içermektedir.
  • Anatomi-Fizyoloji: İnsan organizması ve işleyişi, özellikle kulak ve beyin dahil olacak tüm mekanizma ortak alanımızdır.

Odyoloji-Psikoloji ilişkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Psikoloji insan organizmasının uyarılara tepkisini inceler,
  • Hasta psikolojisi, normal çocuk-yetişkin psikolojisi konusunda bilgilendirme
  • Çocuk ve yetişkinlerde organik olmayan işitme kaybı tedavisinde uygulamalar

Odyoloji-Fizik ilişkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Akustik ve Elektronik Fizik
  • Ses uyaranının fiziksel özelliklerinin bilinmesinde,
  • İşitme cihazları ve implantların elektrik, akustik bilgisinin değerlendirilmesinde.

Odyoloji-Eğitim Bilimi İlişkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Eğitim davranış değişikliği ve yönlendirilmesi prensibine dayanır.
  • Çocuğun eğitilmesi konusunda.
  • Bakım verilen okullarda prensip ve metodların öğrenilmesinde.
  • Okul döneminde işitme kayıplı çocukların okula adaptasyonunda (kaynaştırma eğitimi).

Odyoloji-İşitme Cihaz Sektörü[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Hearing Industries Association: Tüm dünyada çeşitli derecelerde işitme kaybı olan ve amplifikasyona ihtiyacı olan yaklaşık 27.2 milyon kişinin olduğunu öngörmektedir.
  • Ancak bu popülasyonun sadece % 20.4’ü işitme cihazı kullanmakta, geri kalan kısım, yaklaşık % 70’i, çeşitli nedenlerle işitme cihazı kullanmamaktadırlar.
  • Çoğu işitme kayıplı kişi odyoloji uzmanlığını ve hizmet alanlarını tanımamaktadır. Hatta çoğu zaman bilseler dahi cihaz kullanmaktan kaçınmaktadırlar.
  • Bu nedenle: Öncelikle sağlık alanları içindeki diğer uzmanları işitme kaybının önemli negatif etkileri üzerinde bilinçlendirmek gereklidir.
  • Tüketiciler odyoloji hakkında bilgi sahibi olmalıdır.Bu ön yargıyı aşma konusunda odyologlara büyük görev düşmektedir.

Odyoloji Çalışma Alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • —Özel Hastaneler
  • —Devlet Hastaneleri
  • —Üniversite Hastaneleri
  • —Koklear İmplant Merkezleri
  • —İşitme Cihaz Merkezleri
  • —İşitme Eğitim Merkezleri
  • —Okullar
  • —Huzurevlerİ
  • —Bakanlıklar

Hasta Yaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yenidoğanlar
  • Okul öncesi çocuklar
  • İlkokul çocukları
  • Ortaokul-Liseliler
  • Üniversiteliler-Gençler
  • Genç yetişkinler
  • Orta yaşlılar
  • Yaşlılar

Dünyada Odyolojinin Tarihsel Gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

—Amerika Birleşik Devletlerinde, Odyoloji mensuplarının 1925 yılında resmi olarak teşkilatlandığı bilinmektedir.—İlk odyoloji uzmanları Konuşma-Lisan Patalogları (SLP) ve Kulak Burun Boğaz doktorları olmuşlardır. Odyoloji bugün çalışma prensipleri yasalarla düzenlenmiş, bağımsız çalışma yetkisine sahip bir bilim dalı olarak hizmet vermektedir. Odyoloji terimi ise 1940 yılında Amerika’da hükümet kararı ile profesyonel kullanıma girmiştir. Raymond Carhart Odyoloji’nin Babası olarak bilinir. —Her ne kadar işitmenin ölçümü ve işitme engellilerle ilgili çalışmalar 1940’lı yıllardan önce varsa da, bir bilim dalı haline gelmesi II. Dünya Savaşı öncesinde, sırasında ve sonrasında olmuştur.—1912 yılında ABD'de Mexico City'de doğan Carhart, lisans eğitimini Konuşma ve Psikoloji alanında Dakota Wesleyan Üniversitesi'nde 1932 yılında tamamladı. —Northwestern Üniversitesi'nde Deneysel Fonetik ve Psikoloji alanında 1934 yılında yüksek lisans, 1936 yılında doktora derecesi aldı. —1936- 1940 yılları arasında aynı üniversitede öğretim üyesi olarak çalışmalarına devam etti.   1944 yılında Amerikan ordusuna katıldı. 1946 yılına kadar II. Dünya Savaşı boyunca  Amerikan Askeri Sağlık Teşkilatında çalışmalarda bulundu.—1947 yılında  Northwestern Üniversitesine geri döndü. Aynı yıl profesör oldu.  Hayatını kaybettiği 1975 yılına kadar üniversitede çalışmalarına devam etti.— Carhart,  ABD'de odyoloji alanında ilk akademik programı başlatarak odyoloji bilim dalının kurulmasına öncülük etmiştir.  Yeni bir bilim dalının doğuşuna yaptığı büyük katkının yanı sıra bilimsel çalışmalarıyla da adından söz ettirmiştir. Yaptığı bilimsel çalışmalarla konuşma odyometresinin gelişiminde, saf ses odyogram yorumlama tekniklerinde odyoloji bilimine katkıları olmuştur.—1950 yılında Stockholm'de yapılan ilk Uluslar arası Odyoloji Kongresi'nde otoskleroz hastalarında başarılı bir stapes cerrahisinden  sonra kemik yolu eşik değişimleriyle ilgili daha önceden tanımlanmamış bir odyolojik bulguyu tanımlamıştır.  Kongrede açıkladığı bu durum Carhart Çentiği olarak bilinmektedir. —18 yy dönemlerinden sonra konuşma ve lisan gelişim konularına daha fazla ağırlık verilerek işitsel eğitim ve dudaktan okuma çalışmaları başlatılmıştır. Bu amaçla “sağırlar” okulları kurulmuştur. Sağır olan kişilerin gerçekte sağır olmadıkları , işitme mekanizmalarının uyarılması ile uygun eğitimi alabilecekleri görülmüştür. Önceleri “sağırlar okulu” çok fazla ilgi görüyorken Odyoloji biliminin ortaya çıkışı ile işitme engelliler üniversite hastanelerinde, merkezlerde, okullarda işitsel rehabilitasyon programlarına alınmaya başlanmıştır.


Odyoloji Alanına Duyulan İhtiyaç[değiştir | kaynağı değiştir]

  • —II. Dünya savaşı sırasında ve sonrasında askerlerin bir çoğunda:
    • Direkt hasar- şarapnel, mermi parçaları
    • Akustik travma-yüksek şiddette gürültü (silah-top-tüfek v.b.)
    • Duygusal bozukluklar- “savaş bunalımı”
  • —Bu nedenle İşitsel rehabilitasyon hastaneleri kurularak:
    • İşitmenin korunması
    • Rehabilitasyon uygulamaları
    • Medikal problemlere bağlı olarak
    • İşitme kayıplı kişilere eğitim programlarının uygulanması Kapsamlarında odyolojiye duyulan ihtiyaç artmış ve odyolojinin gelişmesine neden olmuştur.

Odyolojide Kullanılan Test Aletlerinin Tarihsel Gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

İşitmenin değerlendirilmesinde “işitme eşik” olarak adlandırdığımız hava ve kemik yolu işitme eşiklerinin tayini klinik odyolojinin temelini oluşturmaktadır. Bu test için kullanılan odyometrelerin tarihçisine baktığımızda ilk saf ses odyometre test aletinin 1920’li yıllarda üretildiği bilinmektedir. Odyolojide kullanılan aletlerin ve uygulamaların ulusal ve uluslararası standartlara göre ayarlanması 1964 yılında geliştirilen International Standart Organization (ISO 1964) ve 1969 yılında geliştirilen ve günümüzde hala geçerliliğini koruyan American National Standart Instute (ANSI 1969) yapılmaktadır.}Günümüzde kullanılan konuşma odyometri testlerinin tarihçesi yine İkinci dünya savaşı yıllarına dayanmaktadır.

Objektif test yöntemlerinden biri olan Elektroakustik impedansmetre ilk olarak orta kulak patolojisi geçiren hastalarda 1946 yılında uygulansa da, 1970’li yıllarda yaygın olarak kullanılmaya başlandı. Jewett, 1970’li yıllarda İşitsel Uyarılmış Beyin sapı Odyometrisi (ABR) ile  ilk kez hayvanlar üzerinde elektrofizyolojik kayıt yapmıştır. Koklea tarafından üretilen seslerin özel bir metotla kulak kanalından kaydedildiği Otoakustik emisyon  kayıtları ilk olarak David Kemp tarafından 1978 yılında yapılmıştır. Odyolojik tedavinin temelini oluşturan işitme cihazlarına baktığımızda ; ilk işitme cihazları hayvan boynuzları, deniz kabuklarıdır.

1970’li yıllarda Odyoloji’de uygulamalar:

  • Havayolu ve kemik yolu işitme eşiklerinin ölçümü, konuşma testleri
  • Santral işitme testleri
  • Akustik immitans ve refleks ölçümü

Yirminci yüzyılın başına kadar olan döneme “pre-elektrik” dönem adı verilmektedir. Aleksandar Graham Bell elektrikle çalışan bir işitme cihazı üretmek isterken, işitme cihazı yerine telefonu icat etmiştir. Elektrik ile çalışan, ticari amaçlı  ilk işitme cihazı 1903 yılında piyasaya sürülmüştür. 1947 yılında ise transistörün bulunması ile işitme cihaz boyutları giderek küçülmüştür. 1951 yılında ilk metal plakadan oluşan kemik iletim aleti kullanılmıştır.

Odyolojik tedavinin temelini oluşturan diğer bir konu ise koklear implantlardır. 1980’li yıllarda tek kanallı olarak uygulanmaya başlayan implantlar, 1990’lı yılların sonuna doğru ivme kazanmış, günümüzde ise sadece koklea içine değil, orta kulağa ve beyin sapına yerleştirilecek tarz da uygulamalar başlamıştır.

  1. ^ "Odyoloji Nedir ?". İnönü Odyoloji. 31 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160531175310/http://inonuodyoloji.com/odyoloji-nedir/.