Nótt

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Nótt
Peter Nicolai Arbo - Natten - Nasjonalmuseet - NG.M.03666.jpg
Peter Nicolai Arbo'nun 19. yüzyıla ait yağlı boya tablosunda Hrímfaxi adlı ata binerken tasvir edilen Nótt
Diğer adları Gece
Eski Norsça'da adı [ˈnoːtː]
Hayvanları At
Ten rengi Esmer
Bineği Hrímfaxi
Metinleri
Cinsiyeti Kadın
Etnik grubu İskandinav
Kişisel bilgileri
Doğum
Eşi
Çocukları
Ebeveynleri Narfi (baba), Nór (anne)
Kardeşleri Dagr

Nótt (Eski Norsça telaffuz: [ˈnoːtː], "gece"[2]), İskandinav mitolojisinde gece teşhisi olan tanrıça.[3][4] Nótt jötunn Narfi ve Nór'un kızı, Thor'un büyükannesidir.[5][6] Yggdrasill ağacının altındaki vadilerde doğmuştur.[1] Hayvanı, Alfödr'in Nott ve Dagr'a verdiği atlardan biri olan Hrímfaxi'dir.[7] Anonim Eski Norsça şiirlerin 13. yüzyıldaki derlemesi niteliğindeki Manzum Edda ve 13. yüzyılda yazılan Nesir Edda'da Nótt, Narfi'nin kızı olarak geçer ve Hrímfaxi (Nótt'un atı) ile ilişkilendirilir. Nesir Edda'da Nótt'un evlilikleri ve soyağacından bahsedilir. Nótt; ilki Naglfari, ikincisi Annar, üçüncüsü ise Dellingr ile olmak üzere her birinden bir çocuğu olan üç evlilik yapmıştır. Bir özel isim olan nótt kelimesi, Eski Norsça edebiyatında da geçer.

Tasvirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Manzum Edda[değiştir | kaynağı değiştir]

Manzum Edda'daki "Vafþrúðnismál" şiirinin 24. kıtasında, kendisini "Gagnráðr" olarak gizlemiş olan Odin, jötunn Vafþrúðnir'e gündüz ve gecenin kaynağını sorar.[7] Vafþrúðnir'in 25. kıtadaki cevabı şu şekildedir:[8]

Delling denir, Dag'ın (gündüzün) babasına,
ancak Nótt (gece), Nör'den doğmuştur;
yeni ve küçülen ayı yarattı, cömert tanrılar,
insanlara zamanı söyleyebilme adına.[7]

"Vafþrúðnismál"ın 14. kıtası, At Hrímfaxi'nin "cömert tanrılara geceyi getirdiği"ni ve her sabah geminden düşen köpüğün, vadiye düşen çiyi oluşturduğunu söyler.[9] "Alvíssmál" şiirinin 29. kıtasında Thor, Nórr'un doğduğu dokuz dünyanın her birinde gecenin nasıl adlandırıldığını cüce Alviss'e sorar. Alvíss, gecenin insanlık tarafından "gece", tanrılar tarafından "karanlık", güçler tarafından "maskeleyici", jötunn tarafından "aydınlıksız", elfler tarafından "uyku keyfi", cüceler tarafından ise "rüya tanrıçası" olarak adlandırdığını söyler.[a]

"Sigrdrífumál"da kahraman Sigurd, uyku lanetinden uyandırdığı valkür Sigrdrifa'ya adını sorar. Bal şarabı dolu boynuzdan yapılmış kadehle Sigurd'a "hafıza içeceği" ikram eden Sigrdrifa, ardından bir kafir duası eder. Bu duanın ilk kısmında, "Dagr'ın oğulları" ile "Nótt'un kızı"ndan bahsedilir:[10]

Gündüze selam olsun! Gündüzün oğullarına selam olsun!
Geceye ve kızına selam olsun!
Sakin gözlerle bize dikkatle bakın
ve bize zaferimizi verin.
Æsir'e selam olsun! Asyniur'a selam olsun!
Cömert yeryüzüne selam olsun!
Kelimeleri ve irfanı, soylu iki şeyi verin bize,
ve şifalı elleri, yaşadığımız müddetçe![b]

Nesir Edda[değiştir | kaynağı değiştir]

Nesir Edda'nın "Gylfaginning" kısmında Nótt, tekrar kişileştirilmiştir. 10. bölümde, Yüksek'lerin tahtında oturan figür Nótt'un, Jötunheimr'den "Norfi veya Narfi" adında bir jötunn'un kızı olduğunu belirtir.[11] "Kara ve esmer" bir kadın olarak tanımlanan Nótt, üç evlilik yapmıştır. İlk evliliği Naglfari iledir ve bu evlilikten Auðr adında bir oğulları olur. Annar ile olan ikinci evliliğinden Jörð adlı kızı dünyaya gelir.[12] Tanrı Dellingr ile olan üçüncü evlilikten ise, ihtişamı ve adaleti açısından "babasının halkına çeken" Dagr adlı bir erkek çocuğu doğar.[13][14] Nótt ile Dagr'ı alarak her ikisine de birer at arabası ile at veren Odin, ikiliyi göğe yerleştirir. Gün boyunca dünya çevresinde turlayan Nótt ile Dagr, gece ve gündüzün birbiri ardına gelmesine yol açarlar. Dagr'ın önünde ilerleyen Nótt'un atı Hrímfaxi'nin ağzındaki köpükler ise dünyaya düşer.[14]

Araştırmacı Haukur Thorgeirsson, "Gylfaginning"in dört el yazmasında Nótt, Jörð, Dagr ve Dellingr arasındaki aile ilişkilerine ilişkin ifadelerin farklılıklarına dikkat çeker.[14] El yazmasına bağlı olarak Jörð ya da Nátt'tan biri, Dagr'ın annesi ve Dellingr'in eşidir. Thorgeirsson, "en eski el yazması olan U, Dellingr'in karısı ve Dagr'ın annesi olarak Jǫrð'yo gösterirken diğer el yazmaları R, W ve T ise Dellingr'in karısı ve Dagr'ın annesi rolüne Nótt'u koyduğu"nu ve "U'daki anlatımın, U'nun yazarı ya da U'dan önceki metinde; R, W ve T'dekine benzer bir kısaltma esnasında yapılan bir hata sonucu ortaya çıktığı"nı ifade ederek "bu hatanın, İzlanda şiir geleneğinde kendine yer bulduğu" sonucuna varır.[15]

Nesir Edda'nın "Skáldskaparmál" kısmında, "Nótt'un kızı" da dahil olmak üzere Jörð'e birçok atıfta bulunulur.[16] 58. bölümde "Hrímfaxi ya da Fiorsvartnir'in geceyi getirdiği" belirtilir.[17] 64. bölümde ise "Alvíssmál"daki ilgili kısma bir atıfta bulunularak "nótt", zamanı için kullanılan kelimelerden biri olarak gösterilir.[18]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar
  1. ^
    Larrington'da (1996:113) "dream-Njörun" hariç tüm bu bölümün çevirisi. Larrington, draum-Njörun'u (Jónsson (1931:84, Eski İskandinav: "dream-Njörun") "rüya-tanrıçası" olarak öne çıkmıştır.
  2. ^
    Şiir'deki bu kıt'a Henry Adams Bellows tarafından 1936 yılında İngilizceye çevrilmiştir.[19]
Dipnotlar
  1. ^ a b Grimes 2010, s. 292.
  2. ^ Orchard 1997, s. 120.
  3. ^ Monaghan 2010, s. 489.
  4. ^ Loar 2010, s. 12.
  5. ^ Calaway 2019, s. 356.
  6. ^ Littleton 2005, s. 1464.
  7. ^ a b c Lindow 2002, s. 246.
  8. ^ Thorpe 1907, s. 13.
  9. ^ Larrington 1996, s. 42.
  10. ^ Thorpe 1907, s. 181.
  11. ^ Lindow 2001, s. 92.
  12. ^ Anderson 1884, s. 178.
  13. ^ Lindow 2002, s. 91.
  14. ^ a b c Byock 2005, s. 19.
  15. ^ Haukur 2008, ss. 159-168.
  16. ^ Faulkes 1995, s. 90.
  17. ^ Faulkes 1995, s. 137.
  18. ^ Faulkes 1995, s. 144.
  19. ^ Bellows 1936.
Kullanılan kaynaklar

Konuyla ilgili yayınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]