Karahitaylar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Karahitaylar
西遼 / Xī Liáo
قرا ختاى / Qarā Khitā'ī

 

1125-1211
Moğol istilası öncesi Avrasya
Başkent Balasagun
Yönetim Monarşi
Han
 - 1124-1144 Yelü Dashi
 - 1211-1218 Küçlüğ
Moğol tarihi
Mongol dominions1.jpg

Kara Hıtay (Çince: 西遼 pinyin: xī liáo; anlamı: Batı Liao, 黑契丹 hēi qìdān; anlamı Kara Kitan, Moğolca: Хар Хятад; Kara Kitad, Farsça: قرا ختاى Qarā Khitā'ī; 1125 - 1211), Orta Asya'da Hıtay (Kitan)lar tarafından kurulan Moğol devleti. Başkenti Balasagun (Çince: 八剌沙衮 Farsça: بلاساغون Balāsāghūn, غزباليغ Ghuzz-Balïğ, başka isimleri; Karabalsagun, Koz Ordu, Koz Uluş) idi.

1125'te Curçen'lerin kurduğu Jin Hanedanı tarafından yıkılan Liao Hanedanı'nın imparator ailesi mensuplarından Yelü Dashi (Çince: 耶律大石 yélǜ dàshí) batıya kayarak 1132'de Karahoca Uygur Krallığı'nı ilhak edip Doğu Karahanlı'yı egemenliği altına alarak Kara Hıtay Hanlığı'nı kurmuştur. Kara Hıtay Hanları Gur Han (كور خان Kūr khān, anlamı: Bütün dünya'nın Han'ı) lâkabını kullanmışlardır.

Kara Hitaylar İpek yollarından hem "Tanrı Dağ kuzey yolu"'nu hem de "Tanrı Dağ güney yolu"'nu kontrol atlına alarak Orta Asya'da ticarî hakimiyetini korumuştur.1137'de Batı Karahanlılar'ın hükümdarı II. Mahmut'u yenerek orayı da ilhak etmiş ve Harezmşahlarının Atsız'ı yenerek 30.000 dinarlık altın'ı ödetmiştir.

Kara Hitaylar 1141'de Selçuklu sultanı Ahmed Sencer ile yaptıkları Katvan Savaşı'nı kazandılar. Böylelikle bütün Maveraünnehir'i ele geçirdiler.1143’te Jin Hanedanı'na karşı intikam seferini düzenlediyse de yol ortasında Yelu Dashi ölmüştür.

1208'de Cengiz Han tarafından yenilerek Kara Hıtay'a sığınan Naiman'ın Küçülüğ (Çince: 屈出律, Farsça: كوچلك خان Kūchuluk Khān)'ı prensisi ile evlendirmiştir. Fakat 1211'de Küçülüğ Kara Hıtay ülkesini benimseyerek yıkmıştır.

Kara Hıtay’ın hükümdarları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türbe adı Sonradan
verilen ad
Çince soyadı ve adı Taht süresi Dönemin adı ve süresi
Kara Hıtay 1125 - 1211
1. Dezong (德宗 Dézōng) Tianyouwuliedi (天祐武烈帝 Tiānyòuwǔlièdì) Yelü Dashi (耶律大石 Yēlǜ Dàshí ya da 耶律達實 Yēlǜ Dáshí) 1124-1144 Yanqing (延慶 Yánqìng) 1124 ve 1125-1134
Kangguo (康國 Kāngguó) 1134-1144
Yoktu İmparatoriçe Gantianhou (感天后 Gǎntiānhòu), as regent Tabuyan (塔不煙 Tǎbùyān) 1144-1150 Xianqing (咸清 Xiánqīng) 1144-1150
2.Renzong (仁宗 Rénzōng) Kullanılmamıştır Yelü Yilie (耶律夷列 Yēlǜ Yíliè) 1150-1164 Shaoxing (紹興 Shàoxīng) 1150-1164
Yoktu İmparatoriçe Chengtianhou (承天后 Chéngtiānhòu), as regent Yelü Pusuwan (耶律普速完 Yēlǜ Pǔsùwán) 1164-1178 Chongfu (崇福 Chóngfú) 1164-1178
3.Yoktu Mozhu (末主 Mòzhǔ) ya da Modi (末帝 Mòdì) Yelü Zhilugu (耶律直魯古 Yēlǜ Zhílǔgǔ) 1178-1211 Tianxi (天禧 Tiānxī) 1178-1211
4.Yoktu Yoktu Küçlüğ (屈出律 Qūchūlǜ) 1211-1218 Yoktu

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]