John D. Rockefeller

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
John D. Rockefeller
Photo of John D Rockefeller.jpg
1885'de John Rockefeller
Doğum 8 Temmuz 1839(1839-07-08)
Richford, New York, Birleşik Devletler
Ölüm 23 Mayıs 1937 (97 yaşında)
Florida, Birleşik Devletler
Defin yeri Lake View Cemetery, Cleveland, Ohio
41°30′40″K 81°35′28″B / 41.511°K 81.591°B / 41.511; -81.591
Milliyet Amerikalı
Vatandaşlık  ABD
Meslek
  • İşletmeci
  • sanayici
  • hayırsever
Etkin yıllar 1855–1937
Tanınma nedeni
Özvarlık US$418 milyar[Forbes]:[1][2][not 1]
Siyasi parti Republican Disc.svg Cumhuriyetçi Parti
Din Baptist Kilisesi
Evlilik
Laura Celestia Spelman
(e. 1864; ö. 1915)
Çocuk(lar)
  • Elizabeth Rockefeller Strong
  • Alice Rockefeller
  • Alta Rockefeller Prentice
  • Edith Rockefeller McCormick
  • John D. Rockefeller Jr.
Ebeveyn(ler)
Aile Rockefeller ailesi

John Davison Rockefeller Sr. (8 Temmuz 1839 – 23 Mayıs 1937), tüm zamanların en zengin Amerikalısı,[3][4] modern tarihin en zengin insanı,[5][6] Rockefeller ailesinin kurucusu ve ölene kadar başkanı olan Amerikalı işletmeci, sanayici ve hayırsever.

Rockefeller, 1839'da Richford, New York'ta, sonradan Cleveland, Ohio'ya yerleşecek olan kalabalık ve fakir ailede dünyaya geldi. On altı yaşında bir yatırım muhasebecisi oldu ve 20 yaşından sonra çeşitli iş ortaklıklarına girdi ve gelecekte 'kara altın' olarak alınacak petrol arıtımı üzerine odaklandı. Rockefeller, yüksek vizyona sahip bir gençti ve gözünü o dönemlerde serbest piyasa gözünden çamurdan farksız olarak görülen petrole dikti; gelecekte değer patlaması yaşayacağını düşünüyordu. 1870'te Standard Oil Company'yi kurdu ve 1897'ye kadar işletti ve en büyük hissedarı olarak kaldı.

Petrol'ün kullanım sınırı dünya genelinde elektriğin girişine kadar bir ışık kaynağı olarak kullanılan gazyağı, ve otomobilin icadından sonra yakıt olarak kullanılan benzin ile yetiniyordu. Rockefeller'ın serveti ise gazyağı ve benzin önem kazandıkça yükseldi ve sonunda ABD'deki tüm petrolün %90'nını en üst düzeyde kontrol ederek ülkedeki en zengin kişi oldu.[a] Dahası Rockefeller, kendi petrollerini ülke çapında taşıyan demiryolu sektörü üzerinde büyük bir pay elde etti. Böylece ulaşıma harcanan para minimum, kâr elde etme hızı ise maksimum değer kazandı. Zamanla Rockefeller petrol endüstrisinde bir devrim yarattı; dünyaya, petrolün büyük bir değer olduğunu gösterdi ve günümüz dünyasındaki petrolün bu şekilde çok çeşitli ürüne dönüştürülmesini sağladı. Büyüyen teknolojik yeniliklerle birlikte petrol daha çok çıkarılmaya başladı ve Rockefeller, bu petrolü işleten tek kişi haline geldi; bu yüzden ülkede, kendisine karşı büyük bir güven ve muhtaçlık hissi duyululdu. Rockefeller'ın bu şekilde malî ve manevî büyümesi, Ida Tarbell gibi yazarlarıda endişeye sokmuştu. Tarbell yazılarında, Rockefeller'ı çokça eleştirdi ve elindeki bu gücü, kötü kullanacağından endişe duyduğunu belitti.

1884'de, kendisine düşman olan rakip şirketler tarafından suikast girişimine uğradı ancak kolundan yara alarak kurtuldu. 1896'da ise, iflasa sürüklettiği şirketlerin adamları tarafından tekrar süikast girişimine uğradı ancak buradan, yara almadan sağ kurtulmayı başardı. Süreç içerisinde gerek rakipleri, gerekse insanlar tarafından pek de sevildiği söylenemezdi. Kamuoyunda olumlu imaj yaratmak için halkla ilişkilerin babası sayılan Ivy Lee'den yardım aldı.

Yüksek Mahkeme 1911'de, federalleşmiş petrol şirketi Standart Oil'in, federal antitröst yasalarını ihlal ettiği gerekçesi ile şirketin dağıtılması gerektiği kararını aldı. Bu karardan sonra Rockefeller'ın şirketi ExxonMobil, Chevron Corporation gibi, günümüzde hala dünyada en yüksek gelire sahip olan şirketleri içeren 34 ayrı petrol şirketine bölündü. Şirketin 34 parçaya bölünmesi, piyasada hareketlilik yarattı ve satışlar anormal bir şekilde artmaya başladı. Bu 34 şirketin toplam değeri, önceki Standart Oil Şirketi'nin toplam değerinin önce iki, sonra üç katı oldu.

Sonuç olarak, John Davinson Rockefeller, ülkenin ilk milyarderi oldu ve ABD ekonomisinin %2'sini etkileyecek kadar büyük kişisel mâl varlığına sahip oldu.[7][8] Ulaşabildiği en yüksek net servetinin, 1913'te 418 milyar Amerikan doları olduğu hesaplandı.[9][10][11][b]

Erken yaşamı ve ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

John'un doğduğu ve gençliğine kadar ailesiyle birlikte yaşadığı çiftlik evi, Richford, New York

John, 1839 yılında Richford, New York'ta, Alman-İngiliz kökenli William A. "Bill" Rockefeller ve İskoç-İrlandalı kökenli Eliza Davison'un oğlu olarak doğdu.[12] Kendinden büyük ablası Lucy ve dört erkek kardeşi vardı (William Jr., Mary, ve ikiz kardeşler Franklin ve Frances). Bill, bir dönem kerestecilik, bir dönem seyyar olarak kimyasal ve bitkisel ilaçlar satıyordu. Çok karanlık ve sinsi bir adamdı ve bu yüzden olsa gerek yerli halk onu "şeytan Bill" olarak biliyordu.[13] Bill, özgürlükçü bir varoluşu tercih eden, geleneksel ahlakın yeminli bir düşmanıydı. Yaşamı boyunca hep karanlık planlar çeviren biri olarak görüldü.[14] Ayrıca Bill'in, metrisi Nancy Brown'dan, yaşça Lucy ve John'un arasında olan ve genç yaşta ölen Clorinda adında bir kızı vardı. Daha sonra ikilinin Cornelia adında bir kızları oldu.[15]

Eliza, işi gereği uzun süreler yola çıkan ve evine çok geç geri dönen Bill'den sonra, evinde işleri yürüten, çocuklarına hem analık hem babalık yapan, dindar bir Baptistti.[16] Ekonomik olarak yaşadıkları sıkıntılar sebebiyle anne Elisa, çocuklarına hep israfın kötü olduğunu, tasarruf yapmalarının daha doğru olduğunu öğretti.[17]

Standard Oil Company öncesi kariyeri[değiştir | kaynağı değiştir]

John'un, Hewitt & Tuttle şirketinden ayrılmadan birkaç ay önce çekilmiş biyometrik fotoğrafı (18 yaşında), y. 1857

Muhasebecilik zamanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Eylül 1855'te on altı yaşındaki Rockefeller, ilk işi olan, Cleveland'daki ürün komisyonculuğu yapan Hewitt & Tuttle adlı bir şirkete muhasebeci yardımcısı olarak girdi.[18] Zamanla kendini, ofisinin her işini yapabilecek kadar geliştirdi; öyle ki, şirketin nakliye masraflarını hesaplamada ustalaştı. Gelecekte, "kariyerimdeki dönüm noktası" olarak işaret edeceği bu şirkette Rockefeller, hesaplama dışında mavna kanalı sahipleri, gemi kaptanları ve nakliye acenteleri ile müzakere ediyordu.[19] Bu görüşmeler sayesinde, sabit olduğunu düşündüğü nakledilen nakliye oranlarının navlun koşullarına, zamanlamasına ve tercih edilen nakliyecilerin indirim kullanmasına bağlı olarak değiştirilebileceğini öğrendi. Rockefeller'in işini severek ve kusursuz yapmasını gören Hewitt & Tuttle şirketi yöneticileri, Rockefeller'a bir görev daha verdi; şirkete borçlu olanlardan borçları toplamak. Bu görev ile Rockefeller, gelecekte işine çok yarayacak olan iknaedici, psikolojik konuşma yeteneğini geliştirdi.[20] Üç aylık muhasebeci çırağı olarak çalıştığı Hewitt & Tuttle şirketinden ilk ay, dönemin parasıyla 16 dolar aldı. İkinci ay 31, üçüncü ay ise 58 dolar aldı. Yılın sonlarına kadar ise 58 dolarak alarak devam etti.[21]

Rockefeller, aynı dönem yanında çalışan muhasebeci arkadaşına iki büyük hedefinin olduğu söylemiştir; birincisi: 100.000 dolara sahip olmak,[c] ikincisi: 100 yaşına kadar yaşamak.[23]

Standard Oil Company[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuruluş öncesi, kuruluş ve erken büyüme[değiştir | kaynağı değiştir]

Amerikan İç Savaşı'ndan sonra Cleveland şehri, Birleşik Devletler'deki beş büyük petrol arıtma merkezinden biriydi. 1869'a gelindiğinde, piyasaya üretim oranından üç kat daha fazla kerosen talebi vardı ve talep yıllarca zirvede kaldı.[24]

10 Ocak 1870'de John D. Rockefeller, Andrews & Flagler ortaklığından çıkarak "Ohio'nun Standard Oil'i" şirketini kurdu. Kısa zamanda büyük kâr elde eden Rockefeller, önce Ohio'un en kârlı rafinericisi, sonra ise ülkenin en büyük petrol ve gazyağı nakliyecilerinden biri haline geldi. Ülkedeki petrol taşımacılığının çok masraflı olması, hızla büyüyen şirketinin mutluluğunu yaşayan John'un canını çok sıkıyordu. Büyük çabalarının ardından John, büyük meblalar ödeyerek demiryollarını kontrol altına almayı başardı ve rakip şirketlerin petrollerini, kendi demiryollarından taşıtmadı.

Navlun oranlarını kontrol etmek için kartel oluşturmaya girişti ve South Improvement Company'yi kurdu. Kartel, büyük hacimli petrol tedarik edenlere karşı ayrıcalık sağladı. John, pazarlama bilgisini kullanarak, büyük hacimli petrol alan müşterilerine karşı %50'ye varan büyük indirimler yaptı; böylece, rakip petrol şirketlerinin müşterilerini de kendine çekti ve o şirketleri iflasa sürükletti.[25]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Fortune Magazine, en zengin Amerikalıları doların değişen değerine göre değil, GSYİH yüzdesine göre listeliyor. Rockefeller, 1/65 Servet/GSYİH ile kredilendirilmiştir.[3]
  2. ^ Standart Oil'in dağılışından iki yıl sonra ve 2019 enflasyonuna göre hesaplanmış değeri.
  3. ^ 2019 enflasyonuna göre hesaplandığında, 2,74 milyon dolara denk gelmektedir.[22]

Kaynak notları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ 2019 Amerikan doları enflasyonuna göre hesaplanmış bu değer, en yüksek net değeridir. Çeşitli tahminler vardır, ancak birçoğu 300 ila 400 milyar USD arasında değişiklik gösteriyor. Bazı kaynaklar 180 milyar gibi aşırı inik, veya 660 milyar gibi aşırı uçuk değerler belirtiyor. Ancak en güvenilir kaynaklar 300–400 milyar aralığında tahminler veriyor. Bu tahminler, kontrol ettiği ve mevcut ABD GSYİH'sına göre ayarladığı, GSYİH'nın oranına bakmaya dayanmaktadır. TÜFE için ayarlamaya dayanmazlar.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Alıntı[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "The All-Time Richest Americans". All the Money in the World. Forbes. September 14, 2007. Erişim tarihi: May 4, 2014. 
  2. ^ "The 20 Richest People Of All Time". Business Insider. September 2, 2010. Erişim tarihi: May 4, 2014. 
  3. ^ a b "The Richest Americans". Fortune. CNN. Erişim tarihi: 25 Mart 2016. 
  4. ^ "The Wealthiest Americans Ever". The New York Times. 15 Temmuz 2007. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2007. 
  5. ^ "Top 10 Richest Men of All Time". AskMen.com. 1 Mart 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2007. 
  6. ^ "The Rockefellers". PBS. 27 Ekim 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2007. 
  7. ^ "10 Things You May Not Know About John D. Rockefeller", history.com; accessed Ekim 21, 2016.
  8. ^ United States Department of Labor: Bureau of Labor Statistics; the family fortune is estimated at 11 billion in 2016 Fox Business Report September 1, 2016
  9. ^ Hanson, Elizabeth (January 2000). The Rockefeller University Achievements: A Century of Science for the Benefit of Humankind, 1901–2001. The Rockefeller University Press. ISBN 9780874700312.
  10. ^ US Gross Domestic Product 1913-1939 Stuck on Stupid Us Economy
  11. ^ 10 richest people in the entire history, fbacs.com; accessed October 21, 2016.
  12. ^ Chernow, Ron (1998). Titan: The Life of John D. Rockefeller, Sr. Vintage Books. s. 7. ISBN 978-1-4000-7730-4. A prudent, straitlaced Baptist of Scotch-Irish descent, deeply attached to his daughter, John Davison must have sensed the world of trouble that awaited Eliza... 
  13. ^ Chernow 1998, s. 11.
  14. ^ Chernow 1998, s. 6.
  15. ^ Chernow, Ron (1998). "The Flimflam Man". New York Times. 
  16. ^ Chernow 1998, s. 43.
  17. ^ Segall 2001, s. 14.
  18. ^ "John D. Rockefeller | Biography, Facts, & Death". Encyclopedia Britannica (İngilizce). Erişim tarihi: 2017-08-24. 
  19. ^ Chernow 1998, s. 46.
  20. ^ Hawke 1980, ss. 23, 24.
  21. ^ Hawke 1980, s. 22.
  22. ^ Federal Reserve Bank of Minneapolis. "Consumer Price Index (estimate) 1800–". Retrieved January 1, 2020.
  23. ^ Stevens, Mark (2008). Rich is a Religion: Breaking the Timeless Code to Wealth. John Wiley & Sons. s. 135. ISBN 978-0-470-25287-1. 
  24. ^ Yergin, Daniel (1992). The Prize: The Epic Quest for Oil, Money & Power. ISBN 978-1-4391-1012-6. 
  25. ^ Segall 2001, s. 42.

Genel[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bringhurst, Bruce. Antitrust
  • Chernow, Ron. Titan: The Life of John D. Rockefeller, Sr. Warner Books. (1998). ISBN 0-679-75703-1 Online review.
  • Collier, Peter, and David Horowitz. The Rockefellers: An American Dynasty. New York: Holt, Rinehart and Winston, 1976.
  • Ernst, Joseph W., editor. "Dear Father"/"Dear Son:" Correspondence of John D. Rockefeller and John D. Rockefeller, Jr. New York: Fordham University Press, with the Rockefeller Archive Center, 1994.
  • Folsom, Jr., Burton W. The Myth of the Robber Barons. New York: Young America, 2003.
  • Fosdick, Raymond B. The Story of the Rockefeller Foundation. New York: Transaction Publishers, Reprint, 1989.
  • Gates, Frederick Taylor. Chapters in My Life. New York: The Free Press, 1977.
  • Giddens, Paul H. Standard Oil Company (Companies and men). New York: Ayer Co. Publishing, 1976.
  • Goulder, Grace. John D. Rockefeller: The Cleveland Years. Western Reserve Historical Society, 1972.
  • Harr, John Ensor, and Peter J. Johnson. The Rockefeller Century: Three Generations of America's Greatest Family. New York: Charles Scribner's Sons, 1988.
  • Harr, John Ensor, and Peter J. Johnson. The Rockefeller Conscience: An American Family in Public and in Private. New York: Charles Scribner's Sons, 1992.
  • Hawke, David Freeman. John D: The Founding Father of the Rockefellers. New York: Harper and Row, 1980.
  • Hidy, Ralph W. and Muriel E. Hidy. History of Standard Oil Company (New Jersey : Pioneering in Big Business). New York: Ayer Co. Publishing, Reprint, 1987.
  • Jonas, Gerald. The Circuit Riders: Rockefeller Money and the Rise of Modern Science. New York: W.W. Norton and Co., 1989.
  • Josephson, Matthew. The Robber Barons. London: Harcourt, 1962.
  • Kert, Bernice. Abby Aldrich Rockefeller: The Woman in the Family. New York: Random House, 1993.
  • Klein, Henry H. Dynastic America and Those Who Own It. New York: Kessinger Publishing, [1921] Reprint, 2003.
  • Knowlton, Evelyn H. and George S. Gibb. History of Standard Oil Company: Resurgent Years 1956.
  • Latham, Earl ed. John D. Rockefeller: Robber Baron or Industrial Statesman? 1949.
  • Manchester, William. A Rockefeller Family Portrait: From John D. to Nelson. New York: Little, Brown, 1958.
  • Morris, Charles R. The Tycoons: How Andrew Carnegie, John D. Rockefeller, Jay Gould, and J. P. Morgan Invented the American Supereconomy . New York: Owl Books, Reprint, 2006.
  • Nevins, Allan. John D. Rockefeller: The Heroic Age of American Enterprise. 2 vols. New York: Charles Scribner's Sons, 1940.
  • Nevins, Allan. Study in Power: John D. Rockefeller, Industrialist and Philanthropist. 2 vols. New York: Charles Scribner's Sons, 1953.
  • Pyle, Tom, as told to Beth Day. Pocantico: Fifty Years on the Rockefeller Domain. New York: Duell, Sloan and Pierce, 1964.
  • Roberts, Ann Rockefeller. The Rockefeller Family Home: Kykuit. New York: Abbeville Publishing Group, 1998.
  • Rockefeller, John D.; Random Reminiscences of Men and Events. New York: Sleepy Hollow Press and Rockefeller Archive Center, 1984 [1909].
  • Rose, Kenneth W. and Stapleton, Darwin H. "Toward a "Universal Heritage": Education and the Development of Rockefeller Philanthropy, 1884; 1913 " Teachers College Record" 1992/93(3): 536–555. ISSN.
  • Sampson, Anthony. The Seven Sisters: The Great Oil Companies and the World They Made. Hodder & Stoughton., 1975.
  • Smith, Sharon. Rockefeller Family Fables Counterpunch May 8, 2008 http://www.counterpunch.org/sharon05082008.html
  • Stasz, Clarice. The Rockefeller Women: Dynasty of Piety, Privacy, and Service. St. Martins Press, 1995.
  • Tarbell, Ida M. The History of the Standard Oil Company 2 vols, Gloucester, Mass: Peter Smith , 1963. [1904].
  • Williamson, Harold F. and Arnold R. Daum. The American Petroleum Industry: The Age of Illumination,, 1959; also vol 2, American Petroleum Industry: The Age of Energy, 1964.
  • Yergin, Daniel. The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power. New York: Simon & Schuster, 1991.
  • Public Diary of John D. Rockefeller, now found in the Cleveland Western Historical Society

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]