Ayva

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Ayva
meyve
meyve
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Plantae (Bitkiler)
Bölüm: Magnoliophyta
(Kapalı tohumlular)
Sınıf: Magnoliopsida
(İki çenekliler)
Takım: Rosales
Familya: Rosaceae (Gülgiller)
Alt familya: Amygdaloideae
Cins: Cydonia
Tür: C. oblonga
İkili adı
Cydonia oblonga
Mill.
Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Ayva ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Ayva ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Ayva (Cydonia oblonga), gülgiller (Rosaceae) familyasından 4–5 m boylanan, kırmızı kahverengi gövdeli meyve ağacıdır. Derine gitmeyen yüzeysel kök sistemine sahiptir.

Üretimi[değiştir | kaynağı değiştir]

10 ile 1000 m arasındaki yüksekliklerde hemen her bölgede yetiştirilebilir. Kumlu-tınlı sıcak ve geçirgen topraklarda yetişir. Soğuğa dayanıklıdır 7 °C periyodundaki sıcaklık ayva için idealdir. Üretimi, tohumla, kök sürgünleri ve çelikleme yapılır. Ayva yetiştiriciliğinin Anadolu'dan Yunanistan ve İtalya'ya geçtiği, Milattan önce 650 yılında Yunanistan'da yetiştirildiği ve oradan diğer Avrupa ülkelerine yayıldığı tarihi araştırmalardan anlaşılmaktadır. Ayvaya bugün Avustralya hariç tüm dünya ülkelerinde rastlanabilmektedir.

Dünyada ayva üretiminde Türkiye birinci sıradadır. Yıllık üretim (2000 yılı) 100 bin tondur. İkinci Çin 85 bin ton, üçünçü sırada İran 36 bin ton, dördüncü sırada Fas 30 bin tondur. Ayva yaprakları boya ve kozmetik sanayiinde, tıpta da ilaç yapımında kullanılmaktadır. Meyvesi reçel, jel, marmelat ve meyve suyu olarak değerlendirilir.

En çok ayva üretimi - 2012
Ülke Ton
 Türkiye 135,406
 Çin 125,000
 Özbekistan 80,000
 Fas 46,000
 İran 36,500
 Arjantin 27,500
 Azerbaycan 27,140
 İspanya 14,000
 Sırbistan 10,795
 Cezayir 10,516
 World total 596,532
Kaynak: UN FAOSTAT [1]
2012quince.png

Besin değeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayva meyvesi, %84 su ve çoğu şeker olmak üzere %15 karbonhidrat içermektedir, yağ ve protein oranı ise çok düşüktür. Meyve bunlara ek olarak pektin, tanen, organik asitler, C vitamini ve mineral tuzları ihtiva eder.[2] Meyvenin tohumlarında ise yüzde 14-18 oranında tutkal maddeler, yüzde 16-20 oranında yağ, tanen, renkli maddeler ve yüksek oranda protein, az miktarda amigdalin ve emülsin yer alır.[kaynak belirtilmeli] Tohumlarda yer alan nitril bileşikleri mide asidi ile temasa geçtiğinde hidrolize olarak ortaya hidrojen siyanür gazının çıkmasına neden olurlar, ancak çekirdekler sadece büyük miktarlarda yendiği takdirde zehirlidir.[3]

Dağılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Anavatanı Hazar denizi dolayları, Kuzey-Batı İran, Türkistan ve Kuzey Anadolu'dur.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "İstatistikler: BM Gıda ve Tarım Örgütü: Ekonomi ve Toplum Dairesi: İstatistik Bölümü". UN Food and Agriculture Organization Corporate Statistical Database. 20 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015. 
  2. ^ "Quince, raw". fdc.nal.usda.gov. 3 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2020. 
  3. ^ "Cydonia oblonga Quince PFAF Plant Database". pfaf.org. 10 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi.