Askeriye

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Askerî sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Savaş

Miecze.svg

Savaş tarihi
Askeriye Portalı  
NATO askeri töreni, Pabrade, Litvanya, 2014

Askeriye veya ordu, ağırlıklı olarak savaşa yönelik, toplu olarak silahlı kuvvetler olarak da bilinen, ağır silahlı, son derece organize bir güçtür. Genellikle egemen devlet tarafından resmi olarak yetkilendirilir ve muhafaza edilir, üyeleri farklı askeri üniformalarıyla tanımlanabilir. Bir ordu, donanma, hava kuvvetleri, uzay kuvvetleri, deniz kuvvetleri veya sahil güvenlik gibi bir veya daha fazla askeri şubeden oluşabilir. Ordunun ana görevi genellikle devletin savunulması ve dış silahlı tehditlere karşı çıkarları olarak tanımlanır.

Geniş kullanımda, "silahlı kuvvetler" ve "askeriye" terimleri genellikle eşanlamlı olarak ele alınsa da, teknik kullanımda bazen bir ülkenin silahlı kuvvetlerinin hem askeri hem de diğer paramiliter kuvvetlerini içerebileceği bir ayrım yapılır. Tanınan bir devlete ait olmayan çeşitli yapıda düzensiz askeri güçler vardır; düzenli askeri güçlerle birçok özelliği paylaşsalar da, daha az sıklıkla basitçe "ordu" (askeriye) olarak adlandırılırlar.

Aktif asker sayısına göre ülkeler (2009)

Bir ülkenin ordusu, askeri konutlar, okullar, kamu hizmetleri, lojistik, hastaneler, yasal hizmetler, gıda üretimi, finans ve bankacılık hizmetleri gibi özel altyapıya sahip ayrı bir sosyal alt kültür olarak işlev görebilir. Savaşın ötesinde ordu, devletin ek onay gerektiren veya onay gerektirmeyen fonksiyonlarında; iç güvenlik tehditlerine karşı, nüfus kontrolü, siyasi gündemin desteklenmesi, acil servis hizmetlerin, yeniden yapılanma, kurumsal ekonomik çıkarların korunmasında, törenlerde ve millî onur muhafızlığı gibi işlerde görevlendirilebilir.[1]

Askeriyenin bir parçası olarak askerlik yapma kayıtlı tarihten daha eskidir.[2] Klasik antik çağın en kalıcı imgelerinden bazıları, askeri liderlerinin gücünü ve yeteneklerini tasvir eder. M.Ö. 1274, Kadeş Savaşı, Firavun Ramses II 'nin saltanatı için belirleyici noktalardan biri oldu ve anıtlarında bu alçak kabartmalarla anıldı. Bin yıl sonra, ilk birleşik Çin imparatoru Qin Shi Huang, tanrıları askeri gücüyle etkilemek için o kadar kararlıydı ki, kendini pişmiş toprak askerlerden oluşan bir orduyla gömdürdü.[3] Romalılar, askeri meselelere büyük önem verdiler, gelecek nesillere konuyla ilgili birçok tez ve yazının yanı sıra cömertçe oyulmuş zafer takıları ve zafer sütunlarını bıraktılar.

Etimoloji ve tanımlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Mısır askeri formasyonunun tasviri
Fransa ve İngiltere deniz güçleri, Chesapeake Muharebesi'nde karşılıklı ateş açarken
20. yüzyılda, hava kuvvetleri , Britanya Savaşı'ndaki bu Alman bombacılarında olduğu gibi, kendi savaşlarını veren birer ayrı askeri kuvvet oldular.

Askeriye military kelimesinin İngilizce'de kaydedilen ilk kullanımı, militarie, 1582 yılındaydı.[4] Latince militaris (Latince asker miles), Fransızca üzerinden geçmiştir ancak etimolojisi belirsizdir. Bir öneriye göre mil-it yani bir vücuda, kütleye girmekten türemiştir.[5] Kelime artık silah kullanımında yetenekli, askeri hizmette veya savaşmakta olan birilerini ifade etmekte kullanılmaktadır.[6]

Bir isim olarak, askeriye genellikle bir ülkenin silahlı kuvvetlerine veya bazen, daha spesifik olarak, onları komuta eden kıdemli subaylara atıfta bulunur.[4][6] Genel olarak, silahlı kuvvetlerin fizikselliği, personeli, teçhizatı ve işgal ettikleri fiziksel alanı ifade eder.

Bir sıfat olarak, ordu başlangıçta sadece askerlere ve askere atıfta bulunuyordu, ancak kısa sürede genel olarak kara kuvvetlerine ve meslekleriyle ilgili her şeye uygulanacak şekilde genişletildi.[4] Hem Kraliyet Askeri Akademisi (1741) hem de Birleşik Devletler Askeri Akademisi'nin (1802) adları bunu yansıtmaktadır. Bununla birlikte, Napolyon Savaşları zamanında, 'askeri', 'askeri hizmet', 'askeri istihbarat' ve 'askeri tarih' gibi bir bütün olarak silahlı kuvvetlere atıfta bulunulmaya başlandı. Bu nedenle, artık silahlı kuvvet personeli tarafından gerçekleştirilen herhangi bir faaliyeti ifade etmektedir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Askeri tarihin birkaç yönü vardır. Ana yönlerden biri, gelecekte daha etkin bir şekilde savaşmak için geçmiş başarılardan ve hatalardan ders çıkarmaktır. Bir diğeri, uyumlu askeri güçler yaratmak için kullanılan bir askeri gelenek duygusu yaratmaktır. Yine de, savaşları daha etkili bir şekilde önlemeyi öğrenmekte bir sebep olarak kabul edilebilir. Ordu hakkındaki insan bilgisi büyük ölçüde askeri çatışmalara (savaş), katılan ordularına, donanmalarına ve son zamanlarda hava kuvvetlerinin hem kayıtlı hem de sözlü tarihine dayanmaktadır.

Genellikle her ikisi de neredeyse tüm metinlerde geçmesine rağmen, askeri tarihin iki türü vardır: bir çatışmanın nedenleri, davranışın doğası, sonu ve etkileri hakkında herhangi bir açıklama sunmadan vakaları kaydedildiği tanımlayıcı tarih; ve çatışmaların nedenleri, doğası, sonu ve sonrası hakkında açıklamalar sunmayı amaçlayan analitik tarih; çatışmaların bir bütün olarak bilgi ve anlayışını elde etmenin bir yolu olarak ve daha iyi kavramlar veya yöntemler önermek için gelecekte hataların tekrarlanmasını önlemek ya da yeni teknoloji ihtiyacını savunmak için.

Organizasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Askeri komuta örneği; Birleşik Devletler Müşterek Muharip Komutanlığı'nın sorumluluk alanı haritası.
Kanada CF-18 Hornet'i lazer güdümlü bir bomba atarken

Askeri teknolojinin artmakta olan önemine rağmen, askeri faaliyet her şeyden önce insanlara bağlıdır. Örneğin, 2000 yılında İngiliz Ordusu doktrin beyanında "Adama (insan) hala savaşın ilk silahıdır." şeklinde belirtmiştir.[7]

Rütbe ve görev[değiştir | kaynağı değiştir]

Askeri teşkilat, askeri rütbeye bölünen katı bir komuta hiyerarşisi ile karakterize edilir ve rütbeler normal olarak subaylar (örn. albay) , astsubaylar (örn. kıdemli çavuş) ve en düşük rütbedeki personele (örn. er) kadar gruplanır (otorite bu sıralamada aşağı doğru azalmaktadır). Kıdemli subaylar stratejik kararlar alırken, kendilerine bağlı askeri personel (askerler, denizciler, deniz piyadeleri veya havacılar) bunları yerine getirir. Rütbe unvanları askeri kuvvete ve ülkeye göre değişmekle birlikte, rütbe hiyerarşisi dünya çapındaki tüm devlet silahlı kuvvetleri için ortaktır.

İstihbarat[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir sonraki gereklilik, ordunun karşı karşıya gelmesi muhtemel tehditleri tanımlaması için oldukça temel bir ihtiyaç olarak karşımıza çıkıyor. Bu amaçla, komuta kuvvetleri ve diğer orduların yanı sıra çoğu zaman sivil personel bu tehditlerin tanımlanmasına katılır. Bu aynı zamanda bir örgüt, bir sistem ve toplu olarak askeri istihbarat adı verilen bir süreçtir.

Gerilla yapısı

Yetenek geliştirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Genellikle askeri 'güç' olarak adlandırılan yetenek gelişimi, tartışmasız insanlık tarafından bilinen en karmaşık faaliyetlerden biridir; çünkü aşağıdakileri belirlemeyi gerektirir: belirlenen tehditlere karşı koymak için stratejik, operasyonel ve taktiksel yetenek gereksinimleri; edinilen yeteneklerin kullanılacağı stratejik, operasyonel ve taktik doktrinler; öğretilerin yürütülmesinde yer alan kavramların, yöntemlerin ve sistemlerin tanımlanması; bunların savaşta kullanımları için yeterli miktarda ve kalitede üretecek üreticiler için tasarım spesifikasyonlarının oluşturulması; kavram, yöntem ve sistemlerin satın alınması; kavramları, yöntemleri ve sistemleri en etkin ve verimli kullanacak bir kuvvet yapısı oluşturmak; askeri eğitim, öğretim ve uygulama sağlayarak bu konsept, yöntem ve sistemleri kuvvet yapısına entegre etmek; savaş şartlarında askeri organizasyonları devamlılığını ve performansının kesilmesine izin vermeyecek şekilde, personele verilen sağlık hizmetleri, ekipmanın bakımını da içine alarak askeri lojistik sistemi oluşturmak; yaralı personelin iyileşmesini sağlayacak hizmetler ve hasarlı ekipmanı tamir edecek ve son olarak demobilizasyonu sağlacak, barış zamanı gerekliliklerine göre savaş stoğu fazlasını düzenleyecek.

Askeri güç göstergesi
Ortalama sıralama Ülke Final askeri güç skoru Aktif personel ('000) Tank Hava aracı Saldırı helikopterleri Uçak gemileri Denizaltılar
1 Amerika Birleşik Devletleri 0.94 0.90 0.86 0.95 0.95 0.95 0.95
2 Rusya 0.80 0.81 0.95 0.90 0.90 0.52 0.86
3 Çin 0.79 0.95 0.90 0.86 0.86 0.52 0.90
4 Japonya 0.72 0.38 0.38 0.76 0.81 0.76 0.81
5 Hindistan 0.69 0.86 0.81 0.81 0.19 0.76 0.76
6 Fransa 0.61 0.33 0.24 0.67 0.43 0.90 0.57
7 Güney Kore 0.52 0.76 0.57 0.71 0.71 0.05 0.67
8 İtalya 0.52 0.52 0.33 0.38 0.57 0.76 0.43
9 Birleşik Krallık 0.50 0.19 0.14 0.52 0.67 0.52 0.57
10 Türkiye 0.47 0.57 0.67 0.57 0.57 0.05 0.67
11 Pakistan 0.41 0.71 0.62 0.48 0.48 0.05 0.52
12 Mısır 0.34 0.62 0.76 0.62 0.38 0.05 0.14
13 Tayvan 0.32 0.43 0.52 0.43 0.76 0.05 0.14
14 İsrail 0.32 0.24 0.71 0.33 0.48 0.05 0.33
15 Avustralya 0.30 0.05 0.05 0.10 0.24 0.52 0.43
16 Tayland 0.28 0.48 0.43 0.24 0.14 0.52 0.05
17 Polonya 0.23 0.14 0.48 0.19 0.29 0.05 0.33
18 Almanya 0.19 0.29 0.19 0.29 0.33 0.05 0.14
19 Endonezya 0.12 0.67 0.29 0.05 0.10 0.05 0.10
20 Kanada 0.10 0.10 0.10 0.14 0.05 0.05 0.14
Puanlandırmada bileşenleri yüzde ağırlıkları: Aktif personel (5%), tanklar (10%), saldırı helikopterleri (15%), hava araçları (20%), uçak gemileri (25%), denizaltılar (25%).
Kaynak: Şekil 56, Sayda 41, Credit Suisse (Eylül 2015)[8]

Savaşta[değiştir | kaynağı değiştir]

Stratejik zafer[değiştir | kaynağı değiştir]

Askeri strateji, savaşta ve askeri seferlerde kuvvetlerin bir başkomutan tarafından yönetilmesi, ulusal ve müttefik olarak bir bütün halinde büyük askeri kuvvetlerin veya orduların, donanmaların ve hava kuvvetlerinin bileşen unsurlarının kullanılması; ordu grupları, deniz filoları ve çok sayıda hava taşıtı gibi. Askeri strateji, savaşan devletlerin, geniş bir görüşle olası sonuçlarından çıkarımlarını ve komuta yapısının dışından gelen endişeleri de içeren, uzun vadeli politikalarının projeksiyonudur. Askeri strateji, sahadaki güçlerin yönetimi ve aralarındaki çatışmadan ziyade savaş tedariği ve planlamayla ilgilidir. Stratejik askeri planlamanın haftaları kapsayabilir, ancak daha çok aylar hatta yıllardır.[9]

Operasyonel zafer[değiştir | kaynağı değiştir]

Operasyonel hareketlilik, savaş ve askeri doktrin içinde, taktiklerin dakik detaylarını stratejinin kapsayıcı hedefleriyle koordine eden komuta seviyesidir. Operasyonel sanat ile eş anlamlıdır.

Modern Hint Donanmasının temeli olarak kabul edilen Maratha Donanması, saldırı sırasında sıklıkla kara ve deniz koordinasyon taktikleri kullandı ve onlarla Babürlüler ve Portekizlilere karşı birçok savaş kazandı.

Taktik zafer[değiştir | kaynağı değiştir]

Askeri taktikler, doğrudan çatışmada düşmanla çarpışmak ve yenmenin yollarıyla ilgilidir. Askeri taktikler genellikle saatler veya günler boyunca birlikler tarafından kullanılır ve bölüklerin, taburların, alayların, tugayların ve tümenlerin, deniz ve hava kuvvetleri eşdeğerlerinin, belirli, çok yakındaki görev ve amaçlarına odaklanır.[10]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünyadaki silahlı kuvvetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Jordan, David; Kiras, James D.; Lonsdale, David J.; Speller, Ian; Tuck, Christopher; Walton, C. Dale. Understanding modern warfare (2.baskı). Cambridge University Press. s. 66. ISBN 1107134196. 
  2. ^ "War in Ancient Times". Ancient History Encyclopedia. 2 Eylül 2009. 19 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ Terra cotta of massed ranks of Qin Shi Huang's terra cotta soldiers
  4. ^ a b c "military." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  5. ^ Tucker, T.G. (1985) Etymological dictionary of Latin, Ares publishers Inc., Chicago. s. 156
  6. ^ a b "Merriam Webster Dictionary online". Merriam-Webster.com. 22 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2011.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "Webster" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  7. ^ "Soldiering: The military covenant" (PDF). 2000. 20 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 13 Aralık 2017. 
  8. ^ O’Sullivan, Michael; Subramanian, Krithika (17 Ekim 2015). The End of Globalization or a more Multipolar World?(Rapor). Credit Suisse AG. Orijinalinden 15 Şubat 2018'de arşivlenmiştir.
  9. ^ Dupuy, T.N. (1990) Understanding war: History and Theory of combat, Leo Cooper, London, p. 67
  10. ^ Dupuy, T.N. (1990) Understanding war: History and Theory of combat, Leo Cooper, London, s. 67

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]