Çelyabinsk

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Koordinatlar: 55°09′17″K 61°22′33″D / 55.15472°K 61.37583°D / 55.15472; 61.37583

Çelyabinsk
Челябинск
Çelyabinsk Şehri.
Çelyabinsk Şehri.
Çelyabinsk
Bayrak
Челябинск
Arma
Çelyabinsk Haritası
Çelyabinsk Haritası
Çelyabinsk'nın Rusya'da bulunduğu yer
Çelyabinsk
Çelyabinsk
Çelyabinsk Haritası
Koordinatlar: 55°09′17″K 61°22′33″D / 55.15472°K 61.37583°D / 55.15472; 61.37583
Yüzölçümü
 - Toplam 530 km2 (200 sq mi)
Nüfus (2013)
 - Toplam 1.156.471
 - Yoğunluk 2.254/km² (5.837,8/sq mi)
Zaman dilimi Yekaterinburg Zamanı (UTC+5)

Çelyabinsk (Rusça: Челябинск, Çelâbinsk, Tatarca: Çiləbe, Başkurtça: Siləbe, Kazakça: Çelâbi, Çuvaşça: Čelepi) - Rusya'nın büyük bir şehri, Çelyabinsk Oblastı'nın yönetim merkezi olan şehrin 2002 sayımına göre nüfusu 1.077.174'dir. Büyük transport kavşağı (demir yolları ve asfalt yolları; Trans Sibirya Demiryolu ). Şehirde Çelyabinsk Balandino ve Çelyabinsk Şagol isimli iki havaalanı bulunmaktadır. Büyük sanayileşmiş merkez Metalurji, Makine mühendisliği, metal işi, cihaz işi, hafif sanayi, gıda kaynaklı sanayi.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Yevgeniy Pospelov tarafından düzenlenen “Dünyanın Coğrafi İsimleri” adlı toponymik sözlüğe göre, köyün adı Çelebi'nin kişisel adı olan “Çelebi'nin (“eğitimli”) yer aldığı Çelebi bölgesinde kuruldu[1].

Bazı bilginlere göre (U. K. Safiulin, G. F. Satarov, Yu. G. Podkorytov), köy efsanevi Türk kahramanı Selambey tarafından kuruldu[2].

G. A. Turbin, "Çelebi" fahri unvanına sahip Başkurt Türklerinden Tarkhan Taymas Shaimov köyü olduğuna inandı.

Moğol İmparatorluğu ve Altınordu zamanında, Celebi'nin fahri adı ve unvanı dağıtıldı. İslam dünyasındaki ünlü antroponi, güçlü, etkili bir kişi anlamına gelen epitetlere atıfta bulunur. Tarihte, bu antroponinin varlığına dair birçok kanıt bulunabilir. Mesela efsaneye göre, Altın Orda Devleti'nun yanından keşiş Peresvet ile bir önceki savaşta Kulikovo sahasında Celebey kahramanı katıldı.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehri 1736 yılında Tatar Türklerinden bey Tevkelev kurmuştur.

Şehir nüfusunda azımsanmayacak oranda Tatar, Kazak, Başkort gibi Türk kökenliler vardır. 15 Şubat 2013'te şehrin üzerinde iki dakika kadar gözlendikten sonra patlamalarla dağılan bir meteor, 200'ü çocuk 950 kadar kişinin yaralanmasına sebep oldu. Yaralanmalar, düşen cam parçaları gibi cisimlerden kaynaklanıyor.[3]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ural Dağları'nın hemen doğusunda, Miass Nehri üzerindeki. Şehir Ural Dağlarına yakın olup, Moskovanın 1919 km doğusunda yer alır..

Nuvola apps kweather.svg Çelyabinsk iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Yıl
En yüksek sıcaklık (°C) 4,1 8,0 17,3 28,2 35,7 37,3 39,2 36,0 32,5 25,5 16,1 6,8 39,2
Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) −10,5 −7,9 1,0 10,6 20,3 24,0 25,2 23,6 17,2 9,3 −0,1 −7,2 8,8
Ortalama sıcaklık (°C) −14,1 −12,5 −4,8 4,7 12,1 18,3 19,3 17,1 10,9 4,1 −5,2 −11,1 3,2
Ortalama en düşük sıcaklık (°C) −19 −18,9 −9,3 −0,3 7,9 12,9 14,5 13,5 7,6 1,3 −5,9 −14,6 −0,9
En düşük sıcaklık (°C) −48,7 −45 −36 −26,3 −11,1 −3 −3,3 −1 −10 −24 −36,4 −42,6 −48,7
Ortalama yağış (mm) 17 16 19 27 47 55 87 44 41 30 26 21 430
Kaynak: World Meteorological Organization (precipitation days only)[4]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

1811[5] 1840[5] 1856[5] 1897[6] 1913[5] 1926[5] 1931[5] 1939[5] 1959[7] 1970[8] 1979[9] 1989[10] 2002[11] 2010[12]
~2 700 ~4 300 ~7 700 19 998 ~65 100 ~57 700 ~116 900 ~273 100 689 049 875 210 1 029 522 1 141 777 1 077 174 1 130 273

Etnik yapı (2010): Ruslar — 85,1%, Tatar Türkleri — 5,2%, Başkurt Türkleri — 2,8%, Ukraynalılar — 2,1%, Almanlar — 1,0%[13]

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Eskiden tamamı Müslüman olan bir bölge olan Çelyabinsk'te günümüzde dahi çok sayıda cami vardır. Camiler:

  • 129 № Ak Camii (Elkin cd., 16)
  • 90 № camii (Bransk cd., 17)
  • 901 № İsmaili camii (Zafer cd., 398а)
  • 812 № Metallurji bölge camii (Baykal cd., 29а)

Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerli[değiştir | kaynağı değiştir]

Yabancı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Поспелов, Евгений Михайлович. «Географические названия мира» — топонимический словарь. — Русские словари, 1998. — С. 459. — 503 с. — ISBN 5-89216-029-7.
  2. ^ Selambey
  3. ^ "Rusya meteor yağmuruyla sarsıldı". NTV MSNBC. 15 Şubat 2013. 19 Ekim 2013 tarihinde kaynağından (HTML) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2012.  Bilinmeyen parametre |altbaşlık= görmezden gelindi (yardım)
  4. ^ "World Weather Information Service – Cheljabinsk". World Meteorological Organization. 16 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2012. 
  5. ^ a b c d e f g http://www.mojgorod.ru/cheljab_obl/cheljabinsk/index.html
  6. ^ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=311
  7. ^ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php
  8. ^ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php
  9. ^ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php
  10. ^ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php
  11. ^ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg2.php
  12. ^ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов)
  13. ^ 2002 ел сан алу базасы
  14. ^ (Rusça) Уфа (Башкортостан)
  15. ^ (Rusça) Казань (Республика Татарстан)
  16. ^ (Rusça) Омск (Россия)
  17. ^ (Rusça) Коламбия (США, штат Южная Каролина)
  18. ^ (Rusça) Графство Ноттингемшир (Англия)
  19. ^ (Rusça) Рамла (Израиль)
  20. ^ (Rusça) Урумчи (Китай)