Yoşiyahu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yoşiyahu
(Yoşiyahu ben Amon)
Yehuda Kralı
Yoşiyahu Kanun kitabını dinlerken, çizen: Julius Schnorr von Carolsfeld
Hüküm süresi MÖ 641 - Tamuz 610
Önce gelen Amon
Yehoahaz
Sonra gelen Yehoahaz
Doğum tarihi ~MÖ 648
Doğum yeri muhtemelen Kudüs
Ölüm tarihi ~MÖ Tamuz 609
Ölüm yeri Kudüs
Eşler Zebida
Hamutal
Hanedan Davud Hanedanlığı
Babası Amon
Annesi Yedida
Çocukları Yohanan, Yehoahaz, Yehoyakim, Tzidkiyahu
1695 Eretz Israel map in Amsterdam Haggada by Abraham Bar-Jacob.jpg
Antik İsrail


Yoşiyahu (veya Yoşiya, Josiah) (İbranice: יֹאשִׁיָּהוּ‎, "Yhwh tarafından desteklenen"; Yunanca: Ιωσιας; Latince: Josias[1]) (~ MÖ 649–609) büyük reformlar yapan Yehuda kralıydı (MÖ 641–609). Tarihçiler tarafından, kendi zamanına denk gelen Deotronomik reformlar döneminde dini yazıtlar yazdırdığı veya bulduğuna inanılır.

Yoşiyahu, babası Kral Amon'un 31 yıllık iktidarından sonra (MÖ 641/640 - 610/609)[2] öldürülmesi sonucu sekiz yaşında tahta geçti.[3][4]

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kral Amon ile Bozkatlı Adaya'nın kızı Yedida'nın oğluydu. Büyükbabası Menaşe, Tanrı'ya sırtını dönmekle suçlanmıştı. Menaşe, putları Tapınağa sokmuştu. Yoşiyahu'nun büyük büyükbabası Kral Hezekiya ise yaptığı dini reformlarla tanınmaktaydı.

Yoşiyahu'nun 4 oğlu vardı: Pedayalı Rumah'ın kızı Zebuda'dan Yohanan ve Eliakim (d. ~MÖ 634); Libnalı Yeremya'nın kızı Hamutal'dan Tzidkiyahu (d. ~MÖ 618) ve Şallum (d. ~MÖ 633/632).[5][6][7][8]

Şallum, Yehoahaz adını benimseyip Yoşiyahu'nun yerine geçti.[5][9] Şallum'un yerine de Yehoyakim ismini benimseyen Eliakim geçti.[10] Ardından oğlu Yekoniya[11] ve Tzidkiyahu ismini benimseyen Mattanyahu geçti.[12] Krallık Babilliler tarafından fethedilip sürgüne gönderilmeden önceki son kral Tzidkiyahu'ydu.

Dini reformlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tanah'taki tanımlamaya göre Süleyman Mabedi'nin krokisi.

Hükümdarlığının 18. yılında Yoşiyahu, seneler boyunca toplanan vergileri Baş Rahip Hilkiya'ya verip Tapınağı renove etmesini istedi. Bu dönemde Hilkiya, Yasa Kitabı'nı keşfetti. Hilkiya, Tapınağın hazine odasını temizlerken[13] "Kanun kitabı" olarak tasfir edilen bir tomar buldu[14] bu tomar, "Musa'nın elinden Yhwh'nın yasaları kitabı" olarak da bilinir.[13] Krallar kitabında bahsedilen "Tora kitabı" (ספר התורה) deyişi[14], Yeşu'nun Musa'dan kutsal yazıları aldığı anlatılan Yeşu kitabında da kullanılmaktadır.[15][16] Bu kitap Tora'nın bir parçası olarak tanımlanmamışken çoğu uzmana göre ya Yasa kitabı'nın bir kopyası ya da 1805'de De Wette'nin düşündüğü gibi Yasa kitabına sonradan giren bir yazıttır.

Hilkiya bunu Yoşiyahu'ya sundu ve kral bunun Kudüs halkına okunması emrini verdi. Bu durum peygamber Hulda tarafından övgüyle bahsedilirken, Tanrı'nın onu, günah işleyen eski nesilleri cezalandırmadan evvel rahmete ulaştıracağını bildirdi.[17][18]

Yoşiyahu, sadece Yhwh'e ibadet edilmesini teşvik ederken diğer ibadet şekillerini yasakladı.[19] "Putatapan törenlerinde fuhuş yapanların Tanrı'nın Tapınağı'ndaki evlerini yıktı",[20] ayrıca Baal ve Aşera'ya ibadet etmek için kullanılan pagan nesneleri parçalattı. Yoşiyahu, hayattaki pagan rahipleri öldürttü ve ölmüş olanların cesetlerini mezarlarından çıkarttırıp altarlarında yaktırdı, bu, aşırı bir hareket olarak görülür. Yoşiyahu ayrıca, Pesah festivalini tekrar yürürlüğe soktu.[21]

Tanah'ta, ismi verilmeyen bir Tanrı adamının (muhtemelen peygamber İddo) İsrail Kralı I. Yarovam'a, Yoşiyahu'dan üç asır önce "Davud'un soyundan Yoşiya diye birinin geleceğini" ve Beyt-El'deki altarı parçalayacağı kehanetinde bulunduğu anlatılır.[22] Yoşiyahu, isimsiz bir "Tanrı'nın adamı"nın mezarı dışında Beyt-El'daki pagan kutsal yerleri yıktırdı.[23] Yoşiyahu, kehanetin doğru çıkması ve Tanrı'nın adamına dokunulmaması sebebiyle "Tanrı'nın adamı" için çifte mezar yaptırdı.

Tanah'ın Tarihler kitabında ise, Yoşiyahu'nun, Yehuda Krallığı dışında bulunan Menaşe, Efraim, Şimon ve Naftali topraklarındaki pagan altarları yıkıp Tapınağa, Ahit Sandığı'na geri döndüğü anlatılır.[24]

Dış ilişkiler ve ardılı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yoşiyahu MÖ 641/640'da Yehuda kralı olduğunda uluslararası platformda hareketlilik söz konusuydu. Doğuda Asur İmparatorluğu çözülmeye başlamış, Babil İmparatorluğu henuz Asurluların yerini almamış ve batıda Mısır yeni yeni Asur hakimiyetinden kurtulmuş olarak kendine istikrar sağlamaya çalışıyordu. Komşu ülkelerdeki bu iktidar boşluğu nedeniyle Kudüs, kendi kendini dış baskılar olmadan idare edebiliyordu.

Asurlulara destek olmak için, II. Neko, MÖ 609'un baharında Babil ile savaştı. Ordularını, Via Maris üzerinden Suriye'ye soktu, yolda Filisti ve Şaron düzlüklerinden ve Yezreel Vadisinden geçti. Megiddo'da, Babil yanlısı Yoşiya önderliğindeki Yehuda ordularınca yolu kapandı. Çıkan savaşta Yoşiya öldürüldü.[25][26] Asurlularla müttefikleri Mısırlılar Babillilerle Harran'da çatıştı. Babil Tarihçesine göre savaş MÖ 609'da Tamuz (Temmuz/Ağustos) ile İlul (Ağustos/Eylül) ayları arasında gerçekleşmiştir. Dolayısıyla Yoşiya ya MÖ 609'un Tamuz ayında ya da bundan bir ay evvel Mısırlılar Harran'a ulaşmaya çalışırken ölmüştür.[27] Yehoahaz Tamuz ayında başa geçtiğine göre Yoşiya'nın bu ayda ölmüş olması muhtemeldir.

Neko, II. Asuruballit'in Asur ordularıyla birlikte Babil'e karşı seferine devam etti, Fırat'ı geçip Harran'ı kuşattılar fakat ele geçiremediler. Kuzey Suriye'ye geri çekildiler ve Asur İmparatorluğu çöktü.

Babil seferinden geri dönen Neko, yolda, yanlış tarafı destekleyen Yehudalılarla savaştı. Burada Yoşiya'nın yerine Yehoahaz'ın tahta geçtiğini gördü. Neko Yahoahaz'ı tahttan edip yerine abisi Eliakim'i Yehoyakim ismiyle tahta geçirdi. Yehuda'ya 100 talant gümüş ve miktarı bilinmeyen miktarda altın haraç ödemesini empoze etti. Yehoahaz'ı esiri olarak Mısır'a götürdü ve Yehoahaz orada öldü.[28][29][30]

Yoşiyahu
Resmî unvanlar
Önce gelen
Amon
Yehuda Kralı
MÖ 641-Tamuz 610
Sonra gelen
Yehoahaz

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

  • The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts.
  • Hertz J.H. (1936) The Pentateuch and Haftoras. Deuteronomy. Oxford University Press, London.
  • Friedman, R. (1987) Who wrote the Bible? New York: Summit Books

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Wells, John C. (1990). Longman pronunciation dictionary. Harlow, England: Longman. ss. 386. ISBN 0582053838.  entry "Josiah"
  2. ^ Edwin Thiele, The Mysterious Numbers of the Hebrew Kings, (1st ed.; New York: Macmillan, 1951; 2d ed.; Grand Rapids: Eerdmans, 1965; 3rd ed.; Grand Rapids: Zondervan/Kregel, 1983). ISBN 082543825X, 9780825438257, 217.
  3. ^ 2 Krallar 22:1
  4. ^ 2 Krallar 21:23-26
  5. ^ a b 1 Tarihler 3:15
  6. ^ 2 Krallar 23:36
  7. ^ 2 Krallar 24:18
  8. ^ 2 Krallar 23:31
  9. ^ Yeremya 22:11
  10. ^ 2 Tarihler 36:4
  11. ^ 2 Tarihler 36:8
  12. ^ 2 Krallar 24:17
  13. ^ a b 2 Tarihler 34:14
  14. ^ a b 2 Krallar 22:8
  15. ^ Yeşu 1:8
  16. ^ Yeşu 8:34
  17. ^ 2 Krallar 22:14-20
  18. ^ 2 Tarihler 34:22-28
  19. ^ 2 Krallar 23
  20. ^ 2 Krallar 23:7
  21. ^ 2 Krallar 23:4-15
  22. ^ 1 Krallar 13:1-3
  23. ^ 2 Krallar 23:15-19
  24. ^ 2 Tarihler 35:1-4
  25. ^ 2 Krallar 23:29
  26. ^ 2 Tarihler 35:20-24
  27. ^ Ibid., 182, 184-185.
  28. ^ Philip J. King, Jeremiah: An Archaeological Companion (Westminster John Knox Press, 1993), page 20.
  29. ^ 2 Krallar 23:31
  30. ^ 2 Tarihler 36:1-4

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]