Naftalin

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Naftalin, kapalı kimyasal formülü C₁₀H₈ olan, aromatik hidrokarbondur.

Maden kömürünün damıtılmasıyla elde edilen orta ve ağır yağlardan ayrıştırılır. Beyaz pulcuklar biçiminde, billur yapılı bir katıdır. Keskin ve kendine özgü bir kokusu vardır. Yoğunluğu 1,15 olup, 80 °C'de erir, 217 °C'de kaynamaya başlar. Suda çözünmez, alkolde ise, ısıyla doğru orantılı olarak artan bir yoğunlukta çözünür. Atmosfer ortamında kolaylıkla buharlaştığından haşere(böcek türleri) ile mücadelede kullanılır. Güveleri uzaklaştırdığından yünlü kumaş ve kürkleri korumakta kullanılır. Sanayide eritici, yakıt ve boya hammaddesi olarak; eczacılık ve parfümeride ise ara madde olarak kullanılır. Ayrıca lavaboların temizlenmesinde büyük rol oynar. Naftalin katı halden gaz hale sıvı olmadan geçer. Buna süblimleşme denir.

Naftalin (C10H8), havada kolayca süblimleşebilen beyaz bir katı maddedir. Petrol, kömür gibi fosil yakıtlarında doğal olarak bulunur. Hava ile karışınca yanıcı özellik gösterir. Kullanıldığı yerlere gelince, tuvaletlerde kötü koku giderici olarak, elbise dolaplarında zararlı böcekleri uzak tutması ve ferah bir koku vermesi için, deri tabaklamak için, böcek ilacı yapımı gibi kullanım alanları vardır. Tıp alanında da çeşitli ilaçların yapımında naftalin ve türevlerinin kullanılmaktadır. Anestezide kullanılıyor olması çok şaşırtıcı bir şey olmaz.

Naftaline temas etmenin ve uzun süre naftaline maruz kalmanın sağlık açısından kesinlikle zararları vardır. 20 ppb (part per billion yani 1 milyar partikül içerisinde 20 partikül) sınırı sağlık açısından tehlike arz eder. Solunma yapılan ortamda bulunması 10 ppm (1 metreküp havada yaklaşık 50 mg) ile sınırlandırılmıştır. (Amerika standartları, ülkemizde böyle bir sınırlama olduğunu sanmıyorum) Ama biz buradan hareketle ortamın hacmine göre kullanılabilecek naftalin miktarını hesaplayabiliriz. Daha detaylı hesaplama yapmak isteyen olursa naftalinin 20 °C deki yoğunluğu 4,42 g/cm³. Uzun süre ya da aşırı solunması sonucu kırmızı kan hücrelerine zarar verir. Bitkinlik, halsizlik, solgun beniz gibi belirtileri olan kansızlık rahatsızlığı baş gösterebilir. Ayrıca mide bulantısı, baş dönmesi, kusma, bayılma, ciğerlerde hasar meydana getirebilir. Gözleri de tahriş edebilir. Sadece solunum yoluyla değil temas edilmesi durumunda cilt ile de vücuda geçe bilir ve çeşitli zararlar meydana getirebilir.

Bağımlılık yapabildiği ve sigaranın içerisinde bulunan maddelerden biri olduğu doğru. 100-200 metreden kokusunun insanı rahatsız etmesi biraz göreceli bir durum. Kokusunu o kadar rahatsız edici bulmayan insanların sayısı da azımsanamayacak kadar çok. Tabii ki yukarıda belirttiğim sınırları aşmamak şartıyla yasaklanmasına da gerek kalmayabilir. Ama insanların bu maddenin kullanım koşulları hakkında yeterince bilinçlendirilmesi gerekir.