Amonyak

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Amonyak
Ammonia lone electron pair.svg
Kimyasal Adı Amonyak
Kimyasal formülü NH3
Molekül ağırlığı 17,03 g/mol
CAS numarası 7664-41-7
Özellikleri
Yoğunluk ve Faz 0,6942 g/cm³
0,696 g/L (gaz)[1]
Suda çözünürlüğü 47% (0 °C)
31% (25 °C)
28% (50 °C)[2]
Erime noktası – 77,73 °C[1]
Kaynama noktası – 33,33 °C[1]
Asitlik sabiti pKa = 9,21 (NH3/NH4+, su da)[3]
Yapısı
Molekül şekli Piramidal
Kristal yapısı Kristal sistemi: Kübik
Hücre Kenarları: a=b=c -> a=0,5138(2) nm
Hücre Açıları: α=β=γ=90°
Uzay grup/kümesi: P213 (No. 198) [4]
Dipol momenti 4,73·10-30 Cm (1,42 D (Debye))[5]
Ek bilgiler
Yapı ve özellikleri n, εr, etc.
Spektral bilgileri UV, IR, NMR, MS
İlişkili bileşikler
Azot Hidrürler Hidrazin, Hidrazoik asit, Diazen
İlişkili bileşikler Amonyum hidroksit
Aksi belirtilmedikçe, bilgiler, standart durumdaki

maddeler için verilmiştir (25 °C, 100 kPa)
Infobox disclaimer and references

Amonyak, formülü NH3 olan; azot atomu ve hidrojen atomundan oluşan renksiz , keskin ve hoş olmayan kokuya sahip bir gaz bileşiğidir. OH- iyonu içermediği halde suda zayıf baz özelliği gösterir. Bir amonyak molekülü, bir azot ve üç hidrojen atomundan oluşur.

Yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Amonyak, kovalent bağlı (ametal + ametal) bir bileşiktir. Molekülleri polar olduğundan su içinde yüksek oranda çözünür. Amonyak molekülleri kendi aralarında olduğu gibi su molekülleri ile de zayıf hidrojen bağı oluşturur. Bu nedenle suda çözünür.

  • Yaptığı bileşikte, sp3 hibritleşmesi yapmıştır.
  • Bağ yapmamış bir çift elektronu olduğundan molekül şekli üçgen piramittir, bu yüzden polar bir moleküldür.
  • Gazlaşma gizli ısısı çok yüksektir, bu nedenle sanayi tesislerinde soğutucu madde olarak da kullanılır.

Çözünürlüğü[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Oda koşullarında doymuş amonyak çözeltisi %34'lük olup, yoğunluğu 0,88 g/ml'dir.
  • 1 atm basınç ve 0 °C de 1300 litre, 1 atm basınç ve 20 °C de 700 litre amonyak çözünür.
  • 1 atm basınçta kaynama noktası -33,33 °C (239,82 K) dir. -77,73 °C (195,42 K) donduğundan, oda koşullarında gaz halinde bulunur.

Geçmişi[değiştir | kaynağı değiştir]

İsmin kökeni Eski Mısır'a dayanır. Amon tapınağını ısıtmada kullanılan deve tezeklerinden çıkan gazlardan, tapınağın duvarlarında, tavanında sofra tuzu gibi beyaz kristaller halindeki amonyum klorür yani nişadır birikmiştir. Buna da o dönemde "Amon'un Tuzu" denilmiş.

Günlük hayatta kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Amonyak, gübre, ilaç, boya, parfüm gibi maddelerin sentezlenmesinde ilk aşamada kullanılmaktadır. Amonyak canlılar için zehirli bir maddedir, kullanılırken dikkat edilmesi gerekir. Piyasada amonyak adı altında satılan maddeler amonyağın sulu çözeltisi olan Amonyum Hidroksittir.

Kullanım alanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kullanım alanları aşağıda belirtilmiştir:

  • Boyalarda
  • Parfümlerde
  • Temizlik malzemelerinde
  • Patlayıcılarda
  • Gübre yapımında
  • Sanayide
  • Nitrik asitin üretiminde
  • Ürede
  • Plastiklerde

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c D. R. Lide: CRC Handbook of Chemistry and Physics. 85th Edition. CRC Press, 2004
  2. ^ Perry, Dale L.; Phillips, Sidney L. (1995). Handbook of inorganic compounds. CRC Press. ss. 17. ISBN 0-8493-8671-3. http://books.google.com/?id=0fT4wfhF1AsC&pg=PA17. 
  3. ^ R. Williams: pKa-Data. 18.03.2013 (PDF; 77 kB).
  4. ^ Olovsson, I., Templeton, D.H., Acta Crystallographica 12, 1959, 832-836
  5. ^ http://en.wikipedia.org/wiki/Ammonia