Ebussuud Efendi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Mehmet Ebussuud Efendi sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Mehmed Ebussuud Efendi
Doğum 30 Aralık 1490
İskilip, Çorum
Ölüm 23 Ağustos 1574 (83 yaşında)
İstanbul
Meslek Şeyhülislam, kazasker, kadı, müderris
Ebeveyn(ler) İskilip'li Şeyh Muhiddin Mehmed Efendi

Mehmed Ebussuud Efendi, "Ebū s-Su'ūd" veya "Hoca Çelebi" (30 Aralık 1490, İskilip – 23 Ağustos 1574, İstanbul), Osmanlı döneminde görev yapmış bir Şeyhülislam'dır. Ailesi Musul civarındaki İmâdiyye'den olduğu icin "İmadi" olarak da anılır.[1]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

30 Aralık 1490 tarihinde Çorum'un İskilip ilçesinde doğdu. Aslen Kürttür.[2][3] Şeyh Muhiddin Mehmed Efendi'nin oğludur ve anne tarafından da Ali Kuşçu'nun torunudur.[1]

1533'de İstanbul kadılığı görevine atandı; sonra Bursa kadılığına geçti ve 1537'de Rumeli kazaskerliği görevi verildi. Sultan I. Süleyman devrinde 1545 tarihinde Şeyhülislamlığa getirildi.[4] Başarılı olduğu için Sultan I. Süleyman'in ölümünden sonra, II. Selim devrinde de görevini sürdürdü.

Bu sultanlarla birlikte çalışarak verdiği fetvalarla I. Süleyman'ın Yezidilere karşı hareketlerini ve II. Selim'in Kıbrıs seferini destekleyen fetvalar verdi. Verdiği fetvaların arasında enteresan olarak Karagöz oyunları gösterileri ve o zaman yeni olarak Osmanlı ülkesine girmekte olan kahve içilmesi konuları bulunmaktadır.[4]

Kanuni ve II. Selim devrindeki önemli kanun hareketlerinde bulundu. Kanuni Sultan Süleyman'ın karşısında "padişah emriyle nâ-meşrû’ olan nesne meşrû’ olmaz" çıkışını yaptığı ifade edilir. Osmanlı toprakları dışındaki islam coğrafyasında da itibar sahibi olmuş ve eserlerinin etkisi günümüze kadar devam etmiş bir alimdir.[4] Kanunnameler hazırlattığı ve birçok alim yetiştirdiği için ilmiye sınıfı uzun bir müddet zayıflamamıştır. Ebussuud aynı zamanda bir şairdi.

Kanuni döneminde, Osmanlı yasalarına yaptığı katkılara rağmen Ebussuud Efendi, Anadolu'da Kızılbaş olarak nitelendirilen Türkmen Alevileri için verdiği acımasız fetvalarıyla bilinir. Verdiği fetvalar arasında "Kızılbaşların canları, malları helâldir, onlarla savaşırken ölmek şehitliğin en yücesidir" ve "Kızılbaşların kestiği hayvanın eti mundardır, yenmez" gibi, günümüzde de bilinen fetvaları yer alır.[5]

Ebusuud Efendi 23 Ağustos 1574'te vefat etti.[1]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilinen 22 adet eseri ile çeşitli risaleleri vardır. "İrşadü’l-Aklu’s-Selim Mezaye’l-Kitabü’l-Kerim" adlı tefsiri alanında en önemli eserlerden kabul edilir. Bazı eserleri aşağıdaki gibidir:

Tefsir
  • İrşadü’l-Aklu’s-Selim Mezaye’l-Kitabü’l-Kerim (Arapça tefsir)
  • Maâk'dü t-tarrâffi evveli sureti'l-Feth minel-Keşşâf
  • Tefsirü sureti'I-Furtan
  • Tef sini sureti'I Müminin
  • Risale fi bahsi imâni'l-Firavn
Hukuk
  • Fetavayı Ebussuud Efendi
  • Kanunname-i Ali Osmani (Fatih devrine adını veren kanun)
  • Maruzaat (çeşitli fıkhî ve ameli hükümler)
  • Arâzî-yi Harâcıyye ve Oşriy-ye Hacında Kanun ve Fetvalar
  • Risale fi vakfı'I-men kül ve'n-nufçûd
  • Bidâatü'l-kadî li-ihtiyâcihi fil-müstakbel ve'l-mâzî
  • Fe-tâvâ Kâtiblerine Tenbih
  • el-Fetva'l müteallikti bı-beyânı'I-valftı'I-muteber e lı'l-hasad ve istihlâk) I-galat
  • Gamezâtü I-melih fi evveli mebâhisi kasri'l-âmm mine't-Telvîh
  • Sevâkjbii'l-enzâr fi evâılı Menârı'l-envâr
  • Hasmü'l-hılâffi'l-mesh ale'l-htfaf
  • Risale fi val^fi'I-arazî ve bazı âhkami'l-vakj
  • Rishile fi tescili'I-evkaf Risale fi vakfı't-tâvahîn ale'I-arzı'l-mevkûfe li'l-gayr
  • Öşür Hakkında Risale
Dil ve edebiyat
  • Calatüt-ı Ebussuud (Gala-tât-ı Avam)
  • el-Kasîdetü'l-mîmiyye
  • el-Kasâidü'l-Arabiyye
  • Ka-sîde fi nsai's-Sultân Süleyman
  • Münşeat-ı Ebussuud
  • Galatat (yanlış kullanılan kelimeler)
  • Kaside-i Mimiyye (Arapça şiir)
  • Sevâkibü’l-Enzâr fi Evâili’l-Menâr
  • Ğamazâtu’l-Melih
  • Sevâkibü’l-Enzâr fi Evâili Menâri’l-Envâr fi’l-Usûl
Akaid
  • Risale fi beyanı'I -kaza ve'l-kader
Tıp
  • Risale li-ecli'ttaûn
  • Duânâme-ı Ebussu-ûud (Duaname yalın bir dil ile yazılmış dualar ve hadisler)
  • Risale fi ediyeti'l-me'sûre
  • Risale-i Mergûbe
  • Mecmua-ı Deavât

Popüler kültürdeki yeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Muhteşem Yüzyıl adlı dizide Tuncel Kurtiz tarafından canlandırıldı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c İsmail Hâmi Danişmend, (1971) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul: Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1971, say. 114.
  2. ^ 4.Ebussuûd Efendi'nin Kürtlüğü konusunda bkz. Tarih-i Peçevî, Matbu Nüsha, C.1, Shf.55
  3. ^ İsmail Hâmi Danişmend, (1971) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul: Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1971, say. 114.
  4. ^ a b c Irene Schneider, "Ebussuud" Kay.Michael Stolleis (ed.) Juristen: ein biographisches Lexikon; von der Antike bis zum 20. Jahrhundert (2.ed.), Münih: Beck ISBN 3406 45957 9 (Almanca) say. 192
  5. ^ Mehmet Ertuğrul Düzdağ, (1972) Şeyhülislâm Ebussuud Efendi fetvaları ışığında 16. asır Türk hayatı, Enderun Kitabevi, İstanbul, say. 109-117.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ebussuud'un fetvaları Ebussuud Efendinin kızılbaşlarla ilgili fetvaları
  • İbrahim Peçevî (Haz. Bekir Sıtkı Baykal), (1981) Peçevi Tarihi, Cilt:1, Ankara:T.C. Kültür Bakanlığı, say. 2.,
  • Schneider, Irene (2001). "Ebussuud". Michael Stolleis (ed.) (German). Juristen: ein biographisches Lexikon; von der Antike bis zum 20. Jahrhundert (2nd edition bas.). München. ss. 192. ISBN 3406 45957 9. 
  • İsmail Hâmi Danişmend, (1971) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul: Türkiye Yayınevi, say. 114. ISBN
Önce gelen:
Fenerizade Muhittin Efendi
Osmanlı Şeyhülislamı
1545 - 1574
Sonra gelen:
Hamit Mahmut Efendi